Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрі. Қара жолақты капучин (Sapajus libidinosus), сондай-ақ сақалды капучин деп те аталады, Cebidae тұқымдасына жататын Жаңа әлем маймылы. Олар Бразилияның солтүстік және орталық бөліктерінде кездеседі. Бұл капуциндер көбінесе құрғақ ормандарда және Рио-Арагуая мен Рио-Гранде арасындағы саванна ландшафттарында өмір сүреді. Құралдарды қолдануымен белгілі, қара жолақты капучиннің әртүрлі жағдайларда құралдарды қолданатыны дәлелденді – жаңғақтарды қақпақ үшін тастарды, ал қазу үшін таяқтарды пайдалану сияқты. Бұрын жақында ғана түкті капучиннің (tufted capuchin) түршесі саналды, бірақ одан бери жасалған зерттеулер мен жаңа түсініктерге сүйене отырып, көптеген ғалымдар оны жеке түр деп санайды. Олар көбінесе 6-20 жеке тұлғадан тұратын жоғары әлеуметтік топтарда өмір сүреді. Ұрғашылары туған жерлеріне адал, коалиция құрады және сызықтық үстемдік иерархиясын көрсетеді. Ұрғашылары шамамен 5 жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі және әр 24 ай сайын бір бала туады.

Таксономия

Қара жолақ капучин – Жаңа әлем маймылы және капучиндер мен сұңқар маймылдарды қамтитын Cebidae отбасының мүшесі. Соңғы онжылдықтарға дейін қара жолақ капучин түкті капучиннің кіші түрі саналған, бірақ уақыт өте келе ол жеке түр ретінде қабылданды. Тіпті қара жолақ капучин түрінің ішінде де таксономиялық пікірталас жиі кездеседі, себебі оңтүстік популяция кейде өзінің жеке түрі ретінде қарастырылады, оны Азара капучині деп атайды. Еркектер алдымен қызығушылықсыздық пен агрессия білдіреді, одан кейін "тиіп-қашу" деп аталатын мінез-құлық байқалады. Ұрғашылар еркекке тиіп, еркек агрессия білдіре алмас бұрын қашады. Біршама уақыттан кейін еркектер қызығушылық танытады және жұптар көбейеді. Қара жолақ капучиндер түкті капучиндерге өте ұқсас, бірақ ең маңыздысы, олардың бетінің төменгі бөлігі ашық түсті болады, осының арқасында оларға осы ат берілген. Таяқтарды зерттеу және бал іздеу үшін де пайдаланады. Тастар көбею процесінде қызықты рөл атқарады, себебі ұрғашылар еркектердің назарын аудару үшін оларды лақтырады. Еркектер ұрғашылардан көбірек таяқтар мен құралдарды қолданады. Зерттеулер көрсеткендей, ұрғашылар алғашқы 10 айда еркектермен бірдей деңгейде құралдарды қолданса, кейін қоршаған ортаның әсерінен еркектерге қарағанда таяқтарды сирек қолданады. Құралдарды қолдану – қара жолақ капучиндерге тән ерекше қасиет және ол үш мың жылдан астам уақытқа дейін жетеді. Бұл қасиет соншалықты анықталған, қара жолақ капучиндердің алқа бұлшық еттері күрделі құралдарды қолдануға бейімделген. Табиғи ортада қара жолақ капучиндер күндізгі өмір салтын ұстанады және күннің көп бөлігін азық іздеуге, әсіресе құрғақ аймақтарда саяхаттауға жұмсайды. Олардың тамағының көп бөлігін жемістер құрайды.

Тарату

Қара жолақты шаянды Бразилияның солтүстік және орталық бөліктерінде таба аласыз. Атап айтқанда, Бразилияның Серрадо, Каатинга және Пантанал аймақтарында.