Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрі. Қара капучин (Sapajus nigritus), сондай-ақ қара мүйізді капучин деп те аталады.

Топтың көлемі

Қара капуцин – әлеуметтік жануар. Ол топта өмір сүруді ұнатады, әдетте 6-дан 20-ға дейін мүшеден тұратын және иерархиялық құрылымға ие топтарда болады. Бұл топтарда әйелдер еркектерге қарағанда көп болғанымен, топтағы альфа-әйел альфа-еркекке бағынады. Топтың мөлшері тамаққа қолжетімділікке байланысты өзгереді; тамақ көп болғанда топтың көлемі мен біртіктігі жоғары болады. Тамақ азайғанда, қара капуциндер кішірек топтарға бөлініп, жан басына шаққанда көбірек аумақты қамтиды. Мұндай құбылыс қысқа мерзімде маусымдық түрде де, ал ұзақ мерзімде жылдар бойы да байқалады. Топтың мөлшері үлкен болған сайын, оларға көбірек тамақ қажет болады, бұл өз кезегінде олардың көбірек орын аударуына себеп болады.

Бiрiктiру

Қара капучин маймылдарының бір-бірімен байланысын нығайтуда күтім орталық рөл атқарады. Ол гигиена мақсатына қызмет етеді, бұл маймылдардың күшін серіктесі өздігінен тазалай алмайтын жерлеріне жұмсауынан көрінеді. Дегенмен, күтім бірнеше әлеуметтік функцияларды да атқарады, олардың барлығы байланыспен тығыз байланысты. Мысалы, төмен дәрежелі қара капучин маймылдары топтың үстем мүшелерімен байланысуға, ал араздасқан мүшелер келісуге және шиеленісті азайтуға мүмкіндік алады. Мұндай байланыстың мақсаты көбінесе төмен дәрежелі маймылдардың үстем байланыс серіктерінен оңайырақ тамақ алуын қамтамасыз ету болып табылады. Әйелдер, мысалы, үстем әйелді күту үшін бәсекелесе алады. Бірақ, бір жынысты күтім сирек кездеседі, еркектердің бір-бірін күтуіне ешқандай дәлел жоқ, ал әйелдердің бір-бірін күтуі жағдайлардың аз бөлігін құрайды. Әйелдердің бір-бірін күтуі тек топтың өте біріккен кезде ғана орын алады. Жұптасудан кейін айтылатын дауыстар таңдалған серікті оның әкелігіне сендіру үшін, осы мәселенің барлығына жария ету арқылы, оны аналық және оның ұрпағын бәсекелес серіктестерден және нәресте өлтіруден қорғауға ынталандыру үшін қызмет етуі мүмкін. Осы тұрғыда, еркектердің жұптасудан кейінгі құдалануының мақсаты серікті қорғау болып көрінеді. Сол мақсатта, жүкті болу мүмкіндігі бар әйел үстем маймылға оның мәртебесін растау үшін визуалды сигналдарды қолдануы мүмкін, ал басқа еркектерді шатыстыру үшін дауыстарды пайдаланады, осылайша агрессияны болдырмайды.

Диета

Қара капучин маймылдары – бәсекелес жейтін жануарлар. Олар жәндіктер, құс жұмыртқалары, кішкентай омыртқалы жануарлар, жапырақтар, түйірлер, тұқымдар және жемістер сияқты әртүрлі тағамдарды жейді. Олардың таңдауы негізінен маусымдық қолжетімділікке байланысты. Олардың тамақтануының үштен төрттен бес бөлігін жемістер құраса да, олардың тамақтануындағы әртүрлілікке олардың жаңа нәрселерді сынап табуға бейімділігі себеп. Мысалы, қара капучин маймылдарының бір тобы өздерінің өмір сүретін ортадағы 145 түрлі жемістің 61-ін жеген. Егер олар орманның кішкентай участаларында тіршілік етсе және бүкіл топты тойдыруға жеткілікті жеміс болмаса, қара капучин маймылдары жақын жердегі шаруашылықтарды пайдаланып, ағаштардың қабығын сызып, астындағы қарағай шайыры мен флоэмасын жейді.

Кіші түрлер

Қара капучиннің үш түрі бар: Sapajus n. nigritus (атаулы түрі) және S. n. cucullatus осы түрдің оңтүстік бөлігінде кездеседі (біріншісі шығысқа қарай, ал екіншісі батысқа қарай). Екеуінің де басында ерекше жұп түк шоғы бар, соның ішінде осы түрдің «қара мүйізді капучин» деген басқаша аталымы да осыны көрсетеді. Соңғы түрі, қыры бар немесе қалың түк шоғы бар капучин (S. n. robustus) осы түрдің солтүстік бөлігінде (Досе өзенінің солтүстігінде) кездеседі және басында орталық конустық қыртысы бар. Кейде ол жеке түр деп есептеледі.

Мәртебе

Қара капуциннің саны белгісіз, бірақ төмендеп бара жатқаны айтылады. Бұған негізінен ортасының жойылуы, аң аулау және үй жануарлары саудасы себеп болып табылады. Дегенмен, бұл түрдің шатырдың үзіліс-үзіліс және сирек орналасқан аймақтарында да тіршілік ете алатыны байқалған.