Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Қоңыр мантиялы тамарин (Leontocebus fuscicollis), сонымен қатар Spix's saddle back тамарині деп те аталады, атқыштардың бір түрі. Бұл Жаңа әлем маймылы Оңтүстік Американың Боливия, Бразилия және Перу елдерінде таралған. Callitrichidae тұқымдасының бұл бәсенді жейтін мүшесі көбінесе 4-тен 15 жеке тұлғаға дейінгі шағын топтарда кездеседі. Бұл түр дауыс арқылы байланысады және негізінен иіс сезу жүйесіне тәуелді. Қоңыр мантиялы тамарин Халықаралық табиғатты қорғау одағы бойынша қауіпсіз түр ретінде саналады, бірақ оның популяциясы азайып, браконьерлік, мекендеу ортасының жоғалуы және заңсыз жануар саудасы үшін аулау қаупі бар.

Диета

Бұл түр өсімдіктер мен жануарлармен қоректенеді, жемістер, гүлдер, нектар, жұмыртқалар, сондай-ақ ұлулар, кеділер, ағаш бақалары және жәндіктер сияқты кішкентай жануарларды жейді. Дегенмен, олар дауыстық қабілеттерін негізгі байланыс құралы ретінде пайдаланбайды. Қоңыр мантиялы тамарин кіршік немесе жыртқыштардан қауіп төнген кезде дабыл береді, ал топ мүшелері дабылға жауап береді, бұл олардың орналасқан жерін анықтауға көмектеседі. Қоңыр мантиялы тамариннің географиялық таралуына байланысты, олардың аумағы басқа приматтардың аумағымен жиі қабаттасады. Мұстақты тамарин сияқты басқа түрлер де олардың дабыл шақыруларына жауап беруі мүмкін, тіпті әр түрдің дабыл шақырулары әртүрлі болса да.

Иіс сезу арқылы қарым-қатынас

Бұл түрдің иіс сезу қабілеті жақсы дамыған, анагенталдық, жоғарғы кіндік асты және кеуде аймақтарында арнайы бездері бар. Олар түр, тұқым, жыныс және жеке тұлға туралы ақпаратты иіс іздері арқылы жіберушіден ала алады, сондай-ақ әйелдер өздерінің репродуктивтік жағдайы туралы иіс арқылы хабарлайды. Иіс сезу арқылы қарым-қатынас жасау басқа қарым-қатынас түрлерінен ерекшеленеді, себебі иіс іздері субстратқа қалдырылады және олар қалғаннан кейін ұзақ уақыт бойы анықталуы мүмкін. Жаңа әлем приматтарында иіс іздерін қалдыру мінез-құлқының үш негізгі себебі бар: аумақтық функция, әлеуметтік және репродуктивтік үстемдікті реттеу және жұптасуға тарту. Қоңыр мантиялы тамариндерде аумақтық қорғаныс үшін иіс іздерін пайдаланудың маңызды функциялардың бірі болуы мүмкін деп болжанған, себебі олар көбінесе өз аумағының шетінде көп із қалдырады. Алайда, иіс іздерінің кеңістіктік үлгілері тұрақты үлгіні көрсетпеді және иіс іздерінің үлгісінде эксклюзивті және бір-бірімен қабаттасқан аумақтар арасында ешқандай айырмашылық жоқ, керісінше иіс іздерінің таралуы үй аумағын пайдалану деңгейімен байланысты. Иіс іздері негізінен аумақты қорғау механизмі ретінде қолданылмаса да, ол көршілес топтар мен жат кісілерге пайдалы, себебі қоңыр мантиялы тамариндердің аумағы көптеген басқа приматтардың аумағымен қабаттасады, сондықтан иіс іздері басқа топтармен қарым-қатынас құру және агрессивті қақтығыстарды азайту үшін қолданылатын стратегия болып табылады. Иіс сезу арқылы қарым-қатынас жасаудың екінші маңызды функциясы репродуктивтік функцияларда көрінеді, онда әйелдер өздерінің аумағында белгілі бір феромондарды бөліп, жұптасу серігін табу немесе топтағы басқа әйелдердің көбейуіне кедері келтіру үшін репродуктивтік жағдайларын жеткізеді. Топ ішіндегі еркектер әйелдердің секрецияларына өздерінің иіс іздерін қалдыру арқылы оларды жұптасу серігі ретінде иеленуге тырысады. Әдетте, бұл бездік секрециялар бұтақтар мен ағаштарға қалдырылады, бірақ кейде басқа приматтарға да қалдырылуы мүмкін, бұл алломаркинг деп аталады.

Өсіру

Қоңыр мантолы тамариндер тобы әдетте екі немесе одан көп ересек еркек және бір репродуктивті аналықтан тұрады. Бұл түрде басым аналықтың егіз тууы жиі кездеседі, оларды топтың барлық мүшелері күтіп бағады. Қоңыр мантолы тамариндер тобында полиандрия жиі кездеседі, себебі егіз тууы анаға бірден балаларына күтім жасауды қиындатады. Нәтижесінде, көмекшілер мен полиандриялық еркектер нәрестелерді күтуге белсенді қатысады. Көбейтуге қатысатын еркек әдетте балаларды 90 күнге дейін көтеріп жүреді, оларды тек анасы тамақтандыру үшін қайтарады. Бұл түрдің жүктілік мерзімі шамамен 150 күнге созылады, ал балалар 3-4 айға дейін анасынан толық ажыратылмайды және 2 жасқа келгенде жетіледі.

Қорғау мәртебесі

Қоңыр мантиялы тамарин Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) тізімінде «Қауіпсіз түрлер» санатында, бірақ орман шаруашылығы үшін орманды кесу немесе егіс үшін жерді тазалау, браконьерлік және заңсыз жануар саудасы үшін ұстау арқылы қоныс орындарының жойылғандығы салдарынан жойылу қаупіне ұшырап барады.