Ирактық Шығар Әлемі: Әхмет әл-Уаилидің өмірі мен мұрасы

Кіріспе

Ирактық шиит дінбасы Ахмет Әл-Вали Әл-Лайти Әл-Кинани (1928-2003) ( الدكتور الشيخ أحمد الوائلي الليثي الكناني) – көрнекті араб шиит ислам ғалымы, ол кітаптар мен дәрістер арқылы ислами ойларды уағыздаған. Ол сонымен қатар ақын да болған. Оның өлеңдері оның мінезін, руханиаттылығын және сенімдерін көрсетеді. Нажафтағы дәстүрлі білімінен өзге, Бағдат университетінен магистр, ал Қаһире университетінен доктор ғылымын алды.

Өмірбаян

Ахмет Әл-Уәли 1928 жылдың қыркүйегінде Ирактың Наджаф қаласында дүниеге келді. Ол өте мәдениетті отбасыда өсті. Оның әкесі (Шейх Хассун Әл-Уәли) де діни ғұлама және ақын болған. Дегенмен, ол ұлы Ахметтей кең танылмады. Ахмет Әл-Уәли жастығынан-ақ зиялы және жоғары мақсатты болды. Ол жеті жасында Құранды жаттап білді. 1962 жылы араб тілі және ислам құқығы бойынша үздік дипломмен бітірді. Содан кейін Бағдад университетінің біріндегі жоғары білім беру институтында оқуын жалғастырып, сол мамандық бойынша магистр дәрежесін алды. Оның диссертациясының тақырыбы – «Шариятта және заңда қамқорлық ережелері», кейін ол кітап ретінде жарияланды. Осыдан кейін ол Иракты қалдырып, докторлық білім алу үшін Мысырға кетті. 1972 жылы экономика ғылымынан докторлық диссертациясын қорғады, онда еңбек құқығына қатысты исламдық көзқарас талданды. Наджаф шиит ислам діни мектептерімен және араб әдебиетімен мәшһүр болғандықтан, Әл-Уәли көрнекті діни тұлғалардың шәкірті болды. Ол Сайыд Бакир Сләймоун сияқты ислам лекторының тобынан дәріс беруді үйренді. Оның зиялылығы, сөйлеу шеберлігі және ұсыну стилі ұстаздарының құрметіне бөленді. Аятолла Имам Хомейни оны «Ислам кітапханасы» деп атады, өйткені ол мол білімін таратып, түрлі орындарда ислам құқығының философиясын оқыды. Сол сияқты, Ұлы аятолла Әбуль Касим Хоэй оны «Шианың тілі» деп атады, себебі оның дауысы шиит идеологиясын білдіреді. Оның дәрістеріндегі басты ойлардың бірі – шиа мен сунни құқықтары арасындағы айырмашылық екі топтың арасында керісшілік тудырмауы керек, себебі екеуінің де мақсаты біреу – Аллаға жақындау. Ол әр топтың өзіндік ижтихады (хадистерді түсіндіру) бар екенін, бірақ бұл дау тудырмауы тиіс екенін қайта-қайта айтты. Шиаларды мұсылман емес деп айтқандарды ол әрқашан айыптады. Әл-Уәли 2003 жылдың 14 шілдесінде 24 жылдық жер аударыдан кейін туған жері Бағдадта қайтыс болды. Мыңдаған адамдар Наджаф қаласында оның жаназасына жиналып, оның қазасына қайғырып, көңіл айтты.

Ahmed Al Waeli was born in September, 1928 in Najaf, Iraq. He came from a very well cultured family. His father (Sheikh Hassoun Al Waeli) was also a religious cleric and a poet. However, he did not become as famous as his son Ahmed. From his youth, Ahmed Al Waeli was smart and ambitious. He studied and memorized the Qur'an when he was seven years old. He graduated with an honor degree in 1962 in Arabic language and Islamic Jurisprudence. Then, he pursued his education in the institute of higher education –one of the institutes of university of Baghdad and finished his master's degree in the same subject. The title of his thesis is “Custody Rules in Sharia and Law” which was published as a book later. He then left Iraq and went to Egypt to pursue his doctorate education. He received his PhD in economics in 1972 and his dissertation discusses the Islamic view of exploitation of labor. As Najaf is famous with Shiite Islamic religious schools and Arabic literature, Al Waeli studied under prominent religious figures. He learned lecturing through a group of Islamic lecturers including Sayyid Baqir Slaimoun. He gained great admiration from his teachers through his intelligence, articulation, and presentation style. Ayatollah Imam Khomeini called him “the Islamic Library” as he was spreading his rich knowledge as well as lecturing the philosophy of Islamic jurisprudences in different places. Likewise, Grand Ayatollah Abul Qassim Khoei called him "the Tongue of Shia" as his voice represents Shia ideology. One of his common messages in his lectures is that the differences between Shia and Sunnah jurisprudences should not create tension between the two sects since both sects ultimately have the same goal (which is getting closer to Allah). He repeatedly conveys that each sect has his own Ijtihad (interpretation of Hadith) but that should not create tension. He always condemned those whom called Shia non Muslims. Al Waeli died in Baghdad on July 14, 2003 in his homeland after 24 years in exile. Thousands of people gathered in his funeral in the city of Najaf to express their sorrow and sympathy for his departure.

Ұсыну стилі

Ал Уәли өзінің баяндама және дәріс беру стилімен танымал болды. Оның лекция беру стилі (немесе мектебі) қазір "Әл Уәлидің лекция беру мектебі" деп аталады. Бұл мектептің негізгі ерекшеліктері:

1. Тақырыпқа назар аудару: бұл осы мектептің ең маңызды ерекшелігі. Басқа исламдық лекторлардан айырмашылығы, Аль-Уәли әр лекцияда тек бір тақырыпқа ғана көңіл бөледі және әр түрлі тақырыптарға тарамайды. Бұл аудиторияны шатастырмау және олардың назарын аулақ қалдырмау үшін, сондай-ақ тақырыпты толық қамтуға жеткілікті мәліметтер беру үшін жасалады. Бұл оңай іс емес. Шын мәнінде, лектордан тақырыптың барлық аспектілерін қамтығандығын қамтамасыз ету үшін, тақырыпты мұқият зерттеуді талап етеді. Сонымен қатар, ол баяндамасын баяндамасының басты тақырыбын сипаттайтын қысқаша мәлімдемеден бастайды. Бұл сөз әдетте Құраннан алынған аят. 2. Батылдық және шыншылдық: Өзінің сенімділігі мен білімі оған шындықты айтуға және өз ой-пікірін қорғауға батылдық берді. 3. Аудиторияны бағалау: Аль-Уәли лекция оқымас бұрын аудиторияны бағалау қабілетіне ие. Бұл қабілет оның тақырыпты таңдауды және тереңдігін жеңілдетті. Сондай-ақ, осы қабілеті арқылы ол аудиторияның назарын өзіне аударды және қызығушылығын арттырды. 4. Дауыс биігі: Аль-Уәлидің дауыстық қасиеттері оның сөйлеуін анық жеткізуіне көмектесті. 5. Жоғары мораль: Аль-Уәли өзінің жоғары моральдық қағидаларымен және ізгіліктерімен танымал, бұл оның харизмасы мен сендіру қабілетін дамытты.