Кіріспе

Британдық дворян (1826–1900)

Джейн Спенсер, Черчилль баронессасы ВА (туған аты Конингем; 1 маусым 1826 – 24 желтоқсан 1900) – ағылшын аристократы және королева Викторияның серігі. 1854 жылдан өмірінің соңына дейін Черчилль Викторияның жатын бөлмесінің ханымы қызметін атқарды; осылайша ол патшайымның жеке үйінің ең ұзақ қызмет еткен адамы болды. Оның қызметі көбінесе патшайымның саяхаттарына бірге шығудан және патшалық үйдің ішінде оның өкілі ретінде әрекет етуден тұрды. Ұзақ жыл қызмет еткеніне қарамастан, леди Черчилльдің жеке өмірі және патшайымға қызмет ету кезеңі туралы көп мәлімет жоқ, себебі ол күнделік немесе естелік қалдырмады. Ол Фрэнсис Спенсерге, Черчилльдің 2-ші баронына үйленгеннен кейін бір ұл туды.

Ерте өмір және неке

Леди Джейн Конингем 1826 жылдың 1 маусымында дүниеге келді, ол Маунт-Чарльз графының (кейін 2-ші маркиз Конингем) және оның әйелі, Леди Джейн Пэджеттің – 1-ші Англси маркизінің қызының үлкен қызы еді. Кіші Джейннің екі ағасы мен үш қарындасы болды. 1849 жылдың 19 мамырында Леди Джейн Конингем Франсис Спенсерге тұрмысқа шықты; ол 1845 жылы әкесінен кейін 2-ші барон Черчилль атанды. Барон Черчилль өмірінің алғашқы жылдарын дипломатиялық қызметте өткізіп, кейін Оксфордшир атты әскеріне қолбасшылық етті. Ол 1886 жылдың 24 қарашасында қайтыс болды. Олардың бір ұлы болды – Виктор Спенсер (кейін 1-ші виконт Черчилль), ол 1864 жылдың 23 қазанында дүниеге келді.

Бөлмедегі әйел

Черчилль Виктория патшайымының адал досы және сенімді кеңесшісі болды. Черчилльдің әкесі Викторияның бұрынғы шақырылған адамы, Вильям IV-ге қызмет еткендердің бірі болды, ал 1854 жылы Черчилль Бедчэмбердің ледиі болып тағайындалды, бұл лауазым Викторияны рәсімдерге және қоғамдық шараларға сүйемелдеуді талап етті. Черчилль бұл лауазымды өліміне дейін, яғни қырық алты жыл бойы сақтап қалды, осылайша патшайымның жеке үйінің ең ұзақ қызмет еткен мүшесі атанды. Ол Виктория және Альберттың үшінші дәрежелі Корольдік орденінің мүшесі болды. Автор Грег Кинг Черчилльді «күмәні жоқ, патшайымның тағайындаған әйелдерінің ең күшті және ықпалдысы» деп сипаттайды. Оның жиі атқаратын міндеттерінің бірі – Викторияның үй ішіндегілерге хабарларын жеткізу болды. Тарихшы К.Д. Рейнольдс Черчилль және басқа да кейбір әйелдердің «үй шаруасын реттеуде патшайым тарапынан кеңінен пайдаланылғанын, ал үй ішіндегілер патшайымның жеке мақұлдауын алу үшін оларды пайдаланғанын» жазады. Альберт қайтыс болғаннан кейін, жесір патшайым өз үйінің төмен деңгейдегі қарым-қатынастарынан алыстауға тырысты. Ол өзінің ледилерінің үйдің басқа мүшелеріне, әсіресе ер адамдарға делдалдық жасауын қалаған. Бұл хабарламалар көбінесе әдеп сақтау ережелерін бұзу туралы болды, сондықтан Черчилль танымал болмаса да, әлі де құрметке ие болды. Алайда Рейнольдс оның рөлі патшайымның үйінен тысқары жерде болмағанын сенеді. 1858 жылы Виктория патшайымы Черчилльді өзінің үлкен қызы, Виктория ханшайымымен бірге Пруссияның принці Фридрихке үйленген кезде Берлинге сүйемелдеуін сұрады. Тарихшы Хелен Раппапорт бұл жаңа тағайындалған рөлді патшайымның «Черчилльдің сақтығы мен сенімділігіне тәнтік болғанымен» байланыстырады. Патшайым Черчилльдің Виккиге Кронпринценпалестегі өмірге бейімделуіне көмектесуін және тіпті ең ұсақ бөлшектері туралы да баяндама беруін тіледі. Черчилль бірнеше апта бойы ханшайыммен бірге болып, патшайымға жағдай туралы мәлімет берді. Бір наразылықтың себебі – бөлмелердің ыстық болуы, оны Черчилль «қорқынышты» деп сипаттады. Черчилльдің ұзақ қызметіне және патшайыммен жақын қарым-қатынасына қарамастан, Виктория оған қатыгез және талапкер болуы мүмкін еді. Раппапорт Черчилльдің мінез-құлқы туралы былай деп жазады: «Ол өзін-өзі жоюға шебер болды; ол өз міндеттерін абырой, жақсы көңіл-күй және ұқыптылықпен орындады». Черчилль Шотландияға, әсіресе Балморал қаласына сапарларында Виктория патшайымымен бірге жиі саяхаттайтын, мұндай сапарлар көбінесе ауа райының қатал болуына қарамастан жасалатын, Джейн патшайыммен бірге таза ауаға шығуға тырысатын. Үй ішіндегілер Шотландиядағы қамалдың суық бөлмелеріне түсіп қалды. Бір сапарда Виктория мен Альберт Грантаунға жасырын түрде саяхаттады – жұбайлар өздерін «Лорд және леди Черчилль» деп атады, ал Джейн Черчилль оларды «Мисс Спенсер» деп сүйемелдеді, бірнеше адамдармен бірге. Балморалда Черчилль патшайымға Джейн Остинның «Гордость и предубеждение» және Джордж Элиоттың «Флостағы диірмен» сияқты романдарды жиі оқыды. 1872 жылдың ақпанында Черчилль патшайыммен бірге Регент паркінен келе жатқанда, олар Артур О'Коннор деген жас ирланд ұлтшылымен кездесті. Джон Браун баланы байқап, оның монархқа жақындауына жол бермеді. Черчилль бірнеше жыл бойы жүрек ауруынан зардап шекті және 1900 жылдың Рождество қарсаңында Уайт аралындағы Осборн үйінде тұрып жатқанда ұйқыда жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды. Ол келесі күні таңертең төсегінде табылды. Оның денесі 28 желтоқсанда материкке жеткізіліп, 1900 жылдың 29 желтоқсанында Оксфордширдегі Финсток қаласында жерленді. Виктория патшайымының жеке дәрігері, сэр Джеймс Рид, бастапқыда Черчилльдің өлімі туралы хабарды жасырды, өйткені ол әлсіз және осал патшайымды ренжітеді деп қорықты. Соңғы хабарды естігенде патшайым қатты қайғырып, жартылай тамақтанды. Ол былай деп жазды: «Мен үшін бұл өте ауыр шығын, ал мұндай оқиғаның осы жерде орын алуы өте қайғылы». Виктория патшайымы Черчилльдің өлімінен бір ай өткен соң қайтыс болды. Черчилльдің жеке өмірі мен патшайымға қызмет ету уақыты туралы мәліметтер аз, өйткені ол ешқандай күнделік немесе естелік қалдырмады; Виктория өзінің күтуші әйелдеріне күнделік жүргізуге рұқсат бермеді.