Кіріспе

1991 жылы Тынық мұхитында болған тайфун Мирель, Филиппинде Росинг тайфуны ретінде белгілі болды, 2023 жылы Доксури тайфунынан бұрынғы рекордтық ең қымбат тайфун еді. 1991 жылдың қыркүйегінде Жапонияға соққан Мирель, 1991 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымының 20-шы аталған дауыл болды. Ол бірнеше күн бойы шағын жүйе ретінде батысқа қарай жылжыды, солтүстікке қарайғы субтропикалық жота бағыттап отырды. 16 қыркүйекте дауыл тайфун статусына дейін жылдам күшейді, ал бірнеше күннен кейін Солтүстік Мариан аралдарындағы Сайпанның солтүстігінен өтті. Мирельдің күшеюіне жақын тропикалық дауылдың зиянды әсерінің азайуы себеп болды. 22 қыркүйекте АҚШ-тағы Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) 1 минуттық максималды тұрақты желдің жылдамдығын шамамен бағалады, ал келесі күні Жапонияның ресми метеорологиялық агенттігі (JMA) 10 минуттық тұрақты желдің жылдамдығын бағалады. Тайфун солтүстікке бұрылғанда сәл әлсіреп, Мияко-дзимадан шығысқа қарай, кейін Окинаваның батысына қарай өтті. 27 қыркүйекте Мирель Жапонияның оңтүстік-батысындағы Нагасаки маңындағы жерге түсті, желдің жылдамдығы 1961 жылғы Нэнси тайфунынан бері ең күшті болды. Дауыл Жапон теңізі арқылы солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, 28 қыркүйекте экстратропикалық жүйеге айналғанға дейін Хоккайдодан өтті. Мирельдің қалдықтары шығысқа қарай жалғасты, 1 қазан күні Алясканың Алеут аралдары арқылы өтті. Тайфун бастапқыда Гуамға қауіп төндірді, бірақ аралдың солтүстігінен өтіп, солтүстік Сайпанға зиянды жел әкелді. Жапонияда алғаш зардап шеккен аймақ Мияко-дзима болды, онда қатты жаңбыр мен жел егінге зиян келтірді. Мирель Окинаваны күшті толқындармен шарлады, ал күшті жел электр сымдарын және ағаштарды зақымдады. Тайфун Жапонияның 47 префектурасының 41-інде зардап шектірді, жалпы зиян 10 миллиард долларға (1991 жылғы АҚШ доллары, 2023 жылы 22,5 миллиард доллар) бағаланды, бұл 2017 жылға дейін тіркелген ең қымбат тайфун болды. Мирель 26 жерде желдің рекордтық көрсеткіштерін тіркеді, ең жоғарысы Хонсюдің батысында болды. Желдің салдарынан Жапония бойынша электр қуаты үзіліп, 7,36 миллион адамға немесе жалпы тұтынушылардың 13%-на әсер етті. Мирель 345 000 тонна алманың жерге түсуіне және тағы 43 000 алманың ағаштарда зақымдануына байланысты 3 миллиард долларлық егін шығынына әкелді. Дауыл 670 000-нан астам үйге зиян келтірді, оның 1058-і қирады, ал тағы 22 965-і суға батты. Жапония бойынша Мирель 66 адамның өмірін қиды және тағы 2862 адамды жарақаттады, оның ішінде жүк кемесінің құлауынан 10 адам қаза тапты. Басқа жерлерде, Оңтүстік Кореяда тайфуннан екі адам қаза тауып, оның қалдықтары Аляскаға күшті жел әкелді.

Метеорологиялық тарих

Мирельдің пайда болуы 13 қыркүйекте Маршалл аралдары маңындағы муссондық ойысқа байланысты нашар ұйымдастырылған конвекциялық аймақтан, яғни найзағайлардан басталды. Сол күні Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) жүйені тропикалық депрессия ретінде қадағалай бастады. Жүйе батысқа қарай жылжып, 15 қыркүйекте орталықтағы найзағайлардың күрт өсуіне әкелді. Сол күні Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығарды және 00:00 UTC-де 21W тропикалық депрессиясы туралы алғашқы ақпаратты жариялады, сонымен қатар 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығын бағалады. Шамамен алты сағаттан кейін агенттік спутниктік суреттерде дауылдың өте ықшам және қарқынды дамуда екені анықталғаннан кейін депрессияны "Мирель" тропикалық дауылына дейін жаңартып жіберді. Мирель тропикалық дауыл мәртебесіне жеткен кезде, ол солтүстік-батыстағы "Лук" тропикалық дауылымен және Оңтүстік Қытай теңізіндегі "Нат" тайфунымен бірге аймақтағы үш дауылдың бірі болды. Дата сызығын кесіп өткеннен кейін Мирельдің қалдықтары солтүстік-шығысқа бұрылып, 3 қазанда Севард түбегіне соқты, одан кейін Арктикалық Аляскаға көшті. Жүйе Солтүстік Мұзды мұхиты арқылы жылжыды және 4 қазанда соңғы рет тіркелді.

Дайындық және әсері

Мирель дауылының бастапқы компьютерлік болжамдары Гуамға жақыннан өтетінін көрсеткендіктен, шенеуніктер дауылға дайындық шараларын жүргізді. Ақырында дауыл Сайпанның солтүстігінен өтіп, аралдың солтүстік бөлігіне зақым келтірді. Мирель ағаштарды құлатып, Сайпанның 70%-дан астам егістіктеріне зақым келтірді, сондай-ақ жағалау жолдарының тозуына себеп болды. Оңтүстік Кореялық жүк кемесі Хаката шығанағындағы портта дауылды күтіп шықты, нәтижесінде 10 адамнан тұратын экипаждың барлығы қаза тапты.

Жапония

ЖМА дауылдың алдында 99 тайфун хабарламасы шығарып, тұрғындарды Мирейль тайфунынан сақтандырды. Дауыл, қатты жел, толқындар және су тасқыны туралы 236 ескерту жарияланды. Хиросимада тұрғындардың көпшілігі дауылдың жақындап келе жатқанын білді, бірақ тұрғындардың шамамен 70% елеулі салдар күтпеді. Жалпы, тұрғындар дауылға жақсы дайындықсыз болды, себебі соңғы кезде үлкен дауылдар болған жоқ. Жол, теміржол және паром қозғалысы тоқтатылды. Хоккайдода дауылдан 207 мектеп жабылды. Бұл екі апта ішінде Жапонияны шалған үшінші тайфун болды. Тайфун 670 мыңнан астам үйге зақым келтірді, оның 1058-і толыққандай қирады. Жағалауда 930 кеме зақымданып, жеміс ағаштары мен күріш егістіктеріне ауыр зиян келтірді. Дауылдан кейін бұлтты ауа райы мен жаңбыр салдарынан күн сәулесі 50%-ға азайды, бұл егінге қосымша зиян әкелді. Мюнхен Ре компаниясының мәліметінше, 6 миллиард долларлық сақтандырылған шығын мен 10 миллиард долларлық жалпы залал Мирейльді 2015 жылғы қаңтардағы ең қымбат тайфун деп тіркеді. Мирейль батыс Жапония арқылы өтетін кезеңде қатты жел мен суақ жаңбыр болды. Ең жоғары жел жылдамдығы Нагасаки облысының Номозаки қаласында тіркелді. Мирейль 26 жерде рекордтық жел соғуды және 12 жерде рекордтық жел жылдамдығын тудырды. Құрлыққа шыққанда Мирейльдің жел жылдамдығы кем дегенде диаметрі арқылы соқты. Сонымен қатар, ең көп жауын-шашын Шикоку аралында жауды, оның ең жоғарғы көрсеткіші Токусима облысының Кито қаласында тіркелді. Жақын орналасқан Кочи префектурасындағы ең көп сағаттық жауын-шашын мөлшері болды, бұл дауыл кезінде елі бойынша ең жоғары көрсеткішті құрады. Мирейль алғаш рет Мияко-дзима аймағынан өтіп, онда жаңбыр жауды. Аралдағы желдің күшіне байланысты қант қызылшасы мен көкөністерге зиян келді. Мирейль аралдан өтетін кезеңде барлық рейстер тоқтатылды. Кейін тайфун Окинава аралын батыс жағынан айналып өтті. Аралда 27 сағат бойы жел соқты, Кадена әуе базасында желдің жылдамдығы шамамен жетті. Мирейль Окинавада көп мөлшерде жаңбыр жауды, оның жалпы көлемі болды, бұл аралдағы су шектеулерін жыл соңына дейін алып тастауға мүмкіндік берді. Дауыл ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы салаларына да ауыр зиян келтірді. Жел көптеген кипарис және қарағай ағаштарын құлатты, Оита префектурасындағы шығын 64 миллиард иенді (530 миллион АҚШ доллары) құрады. Нагасакиде 16 адам қаза тапты. Исахаядағы құрылысшы желдің әсерінен құлап жатқан шатырдың астында қалды, ал Кумамото облысында желдің әсерінен бес адам, Фукуока облысында жеті адам қаза тапты. Кюсю аймағында шамамен 2 миллион адам электр қуатынан айырылды. Кюсюде шамамен 2 миллион адам электр қуатынан айырылды. Рекордтық дауыл толқыны және қатты желдің әсерінен Сакайдедегі мектеп, сондай-ақ жақын орналасқан Эхиме префектурасындағы жүзуші пантон және жағалау жолы зақымданды. Мацуямадағы бір әйелді қатты толқын алып кетті. Тайфунның жолы Мирейльді ең көп халық тұратын Хонсю аралының батысынан өткізді, бұл Кюсюмен салыстырғанда зиянды шектеді. Мисава әуе базасында қатты жел ағаштарды құлатып, бірнеше қоймалардың шатырларын ұшырып тастады, сондай-ақ қоймалардың негізін құлатты. Дауылға дейін алдын ала ескерту американдық әскерилерге ұшақтарды қорғауға және халықты ескертуге мүмкіндік берді. Залалдың көлемі 500 000 - 1,5 миллион долларға бағаланды. Сонымен қатар, қалада 1,1 миллион тұрғын, немесе үй шаруашылықтарының 80% жел мен дауыл салдарынан электр қуатынан айырылды. Қатты жел мен толқындар Хиросима маңындағы Ицукусима киіз үйіне және Токионың солтүстік-батысындағы Кенроку бағына зақым келтірді. Окаяма префектурасында тұзды су теміржолдарға зиян келтіріп, үш күнге жолдарды жапты. Накаку облысындағы қатты желдің салдарынан тұрақтан эшафолет құлап, жақын маңдағы тағы бір эшафолет зақымданып, жолдың жабылуына себеп болды. Солтүстік Хонсюде егінге көп зиян келді. Мирейль Хоккайдоны бұрынғы күшімен шалып, аралдың барлық жерінде қатты жел соқты. Хакодате әуежайындағы желдің ең жоғары жылдамдығы Уракавада тіркелді. Жағалаудағы Мацумаэде толқындар жоғары көтерілді, аралда жеңіл жаңбыр жауды, Хидакаға дейін жетті.

Салдары

Дауыл құрлыққа тигеннен кейінгі бір күн ішінде рекордтық электр қуатының үзілісі көбінесе жойылды. Дегенмен, тұздың салдарынан кейбір аймақтарда бірнеше күн бойы қуатты қалпына келтіру мүмкін болмады. Дауылдың қыраулылығы мен салдарынан туған өлім-жұлымдарға байланысты Мирейл атауы қолданудан алынып, оның орнына Мелисса деп аталды.