Кіріспе

Салмақ жаттығу техникасы

Салмақ жаттығуда сәтсіздікке дейін жаттығу – бұл жаттығуды орындауды, соңғы күшке жеткенге дейін қайталау, яғни нейромышықтық жүйе белгілі бір жүктемені жеңуге қажетті күшті өндіре алмайтын нүктеге дейін. 2021 жылы жарияланған екі жүйелі шолу гипертрофияға қатысты сәтсіздікке дейін жаттығудың ешқандай артықшылығын көрсетпеді, ал шолулардың бірі сәтсіздікке дейін жаттығудың күшті арттыру үшін тиімдірек екенін анықтады.

Бастапқы сәтсіздік

Спортшы бастапқы сәтсіздікке жеткенде (яғни, тағы бір қайталауды орындай алмаса), ағымдағы жаттығу топтарын тоқтатудың орнына, жаттығуды жеңілдету арқылы жалғастыруға болады (мысалы, басқа ұқсас жаттығуға ауысу, мысалы, тартылыстардан мойын тартылыстарына, сол жаттығудың басқа (дұрыс) нұсқасына ауысу, салмақты азайту) немесе көмекке жүгінуге болады (жаттығу серігінен немесе дене мүшесінің көмегімен). Спортшы сондай-ақ, тоқталып-демалу әдісін немесе басқа да жетілдірілген техникаларды қолдануға құқылы.

Қайталаудың ең жоғары мөлшері

Қайталаудың ең жоғары мөлшері (RM) – адамның белгіленген қайталау саны үшін көтере алатын ең ауыр салмағы. Мысалы, 10RM – адамның 10 рет көтере алатын, бірақ 11-ін толық орындауға шамасы келмейтін салмағы. Сол сияқты, 1RM немесе бір қайталаудың ең жоғары мөлшері – адамның (кем дегенде) бір рет толық көтере алатын ең ауыр салмағы. Қайталаудың ең жоғары мөлшерін анықтау толық күшінше жасалуы керек – анықтама бойынша, ол адамның күші таусылып, енді көтере алмайтын салмағы мен қайталау санын көрсетеді. Сондықтан, мұны күшінше жаттығу түрі деп қарастыруға болады. 1RM ең танымал және жиі қолданылатын болса да, 10RM немесе 15RM сияқты кез келген қайталау саны қолданылуы мүмкін. 10RM салмағы гипертрофияға жаттығу кезінде 1RM салмағынан гөрі тиімді. 10RM-нің неге қауіпсіз екендігі туралы пікірлер әртүрлі; себебі 10RM-ді ауырлықтың аздығына байланысты буындардың зақымдану қаупі төмендеп орындауға болады, сондай-ақ бұлшық еттердің шаршағандықтан емес, көтеруге мүлдем шамасы келмеуінен күші таусылуы мүмкін.

Ақаулық түрлері

Жинақты аяқтамас бұрын әртүрлі сәтсіздік түрлеріне жете аласыз. Олар күшін күшейту ретімен тізімделген. Алдын ала сәтсіздік: жинақ бұлшықеттер мен буындардан түсетін сезімдік кері байланыс (проприоцепция) негізінде бағаланып, сәтсіздікке жетпес бұрын аяқталады. Темп сәтсіздігі: бастапқы бірнеше қайталану үшін қолданылған темп немесе ырғақ енді сақталмайды. Сол темппен қосымша қайталануларды орындау мүмкін емес. Форма сәтсіздігі: қайталанулар үшін дұрыс форманы немесе техниканы сақтау мүмкін болмайды. Дұрыс форманы қолдана отырып, қосымша қайталануларды орындауға болмайды. Қайталанудың максималды санын анықтағанда форма сәтсіздігін пайдалану керек. Форма бұзылып жаттығуды жалғастыру буындар мен бұлшықеттерге жарақат келтіруі мүмкін және одан әрі тырысуға болмайды. Жаңа бастағандар дұрыс форманы сақтап, алдын ала немесе темп сәтсіздігіне дейін жаттығу керек.