Кіріспе

Құс түрі Кассиннің торғайы (Peucaea cassinii) – орташа мөлшердегі торғай. Бұл қозғалмалы құстың таралған аймағы Небрасканың батысынан Мексиканың солтүстік-орталық бөлігіне дейін созылады.

Таксономия

Алғашқы Кассин құсынды 1852 жылы Самуэль Вудхаус Сан-Антонио, Техас қаласының жанында табылған мысалдан сипаттады және Филадельфия орнитологы Джон Кассиннің құрметіне оған түрлік атау берді. Алғашқыда бұл түр Zonotrichia cassinii деп аталды. Кейін ол Peucaea туысына, ал ғасыр басында Aimophila туысына жатқызылды. Осы шатасудың көп бөлігі осы туысқа кіретін түрлердің анатомиясы және тіршілік тарихы туралы білімнің жетіспеушілігінен туындаған секілді. Aimophila туысының ішіндегі түрлердің таксономиясына қатысты бірнеше маңызды зерттеулер жасалды және Aimophila құстарындағы ән үлгілерінің салыстыруы жүргізілді, бірақ олардың басты назары осы туыстың табиғи емес түрлер жиынтығынан (яғни бірнеше таксономиялық топтарды немесе әртүрлі формаларды білдіретін) тұратындығын анықтау үшін осы түрлердің эволюциялық дамуын бағалау болды. Бұл жарияланымдардың ешқайсысы Кассин құсын осы туысқа "botterii кешені" деп аталатын – Botteri құсы (Aimophila botterii), Bachman құсы (A. aestivalis) және Кассин құсы (A. cassinii) – деп қосудың дұрыстығына күмән келтірген жоқ. 2010 жылы Америка орнитологтар одағы генетикалық, морфологиялық және дыбыстық деректерге сүйене отырып, Peucaea туысын қайта жаңғыртты және Кассин құсын Peucaea cassinii ретінде қайта жіберді. Кассин құсының кез келген подвиді немесе расы анықталған жоқ.

Сипаттама

Құсбақаның ұзын құйрығы бар, ол сұр қоңыр түсті, ақ бұрыштармен және арқасы мен қабырғаларында қара дақтар бар. Бұл түрдің мөлшері мен дақтары Ботерри құсбақасын еске түсіреді, бірақ Ботерри құсбақасының сұр түсі ашық. Екеуінің арасын ажыратудың ең жақсы жолы – Кассин құсбақасының әні. Аталықтары мен аналықтарының түсі бірдей, ұзындығы 5-6 дюйм, бірақ аталықтары ірілеу. Кассин құсбақасы – көзге түспейтін белгілері жоқ, қарапайым, сұрғылт, ірі құсбақа. Ұшқанда ұзын, дөңгелек құйрығы жақсы көрінеді және кейде құйрық қауырсындарының ақ ұштары да байқалады. Бұл түрді ең оңай оның ерекше әні мен көктемгі көтеріліс мінез-құлқы арқылы тануға болады. Әдебиетте көбінесе жасырын және ән салмайтын кезде байқау қиын деп сипатталғанмен, Кассин құсбақалары байқаушының болуына, әсіресе көбелек маусымының басында оңай бейімделетіні байқалды.

Ересектер

Басы қоңыр, сұр және қара қоңыр түсті сызықтармен араласқан; суперцилий – сарымызғы, ал жұқа қара қоңыр түсті. Көздің қабыршығы қара қоңыр. Жұмбағы, мойны және кеудесі ашық сұр немесе қоңыр сұр; құрсағы ақшыл; ал төменгі қабырғаларында анық қара қоңыр немесе қара сызықтар бар. Арқасындағы мантиясы мен иық қауырсындары қоңыр немесе сұр, қызылтым реңімен, қауырсындарында қара қоңыр түсті ұштар және сарымызғы немесе сұр жиектері бар, бұл қабыршақты немесе ала-құлалы көрініс береді. Қанаттары қоңыр; үлкен қанат жамылғылары кең ұштармен және тар жиектерімен, сарымызғы немесе сұршақ ақ түсті, қанат жолағын құрайды. Алюла ашық сары. Жоғарғы құйрық жамылғысындағы қауырсындарының шеттері сұр, ортасы қоңыр, ал төменгі жағында қара түсті жарты ай тәрізді өрнек бар. Артқы құйрық жамылғылары сарымызғы. Құйрықтың жоғарғы жағының көп бөлігі қара, күйдірілген қоңыр түсті, бірақ орталық екі құйрық қауырсыны ашық қоңыр сұр, ортасынан қара күңгірт жолақ өтеді, ол әлсіз көлденең жолақтарға ұласады. Екі бүйірлік құйрық қауырсынының шеттері мен ұштары ақшыл сұр немесе ақ, ал келесі екі жұптың ұштарында кішкентай ақ дақтар бар. Бұл кейде құс ұшқанда немесе қозғалғанда байқалады, бірақ әрқашан көзге көрінбейді, ал жаздың соңында ұштары ішінара немесе толық тозылуы мүмкін. Аяқтары қызғылт немесе қараңғы ет тәрізді.

Жасөспірімдер

Жас құстар ересектерге ұқсас, қоңыр арқалы, сары-қоңыр ұштары және қара қоңыр орталық жолақтары бар қауырсындарымен, ақ жиекті үстіңгі қанат қауырсындарымен және кеудесі мен тамағындағы ашық жолақтарымен сипатталады. Сирек болғанымен, тіпті ареалдың шығыс бөлігінде де, қызыл қоңыр түрі Калифорния жағалауындағы Фараллон аралдарында байқалған. Кассиннің құсқарлары ерекше молтану және түстесу тізбегіне ие. Олар құстың өмірінің алғашқы алты айында барлық дене қауырсындарын екі рет жаңартады, ал ересектер көбелек шаруалық маусымында дене қауырсындарын біртіндеп молтайды. Бұл пресупплементалды молтану деп аталады, және бұл құбылыс кейбір түрлерде жақында ғана толық зерттелді, соңғы деректер бойынша Солтүстік Американың 16 түрінде анықталды.

Ән

Құстың әні "тити-тити" деп естіледі, "трррррррррр, тью-тью" сияқты. Техастағы "Көктемнің жаршылары" атты кітапта, Техас штатының Мидленд округінде көктемнің басталуын білдіретін белгі – "Кассиннің торғайының биік, әдемі трилдері" деп жазылған. Ересек құстар алаңдаған кезде ғана орындалатын, "чип" үнінен тұратын екінші ұшу әні де бар. Балапандар ән айтқанда бірнеше рет ішкісі келеді. Еркектер ақпаннан қыркүйекке дейін ән салады, ал Кассиннің торғайының әні – оның ең анық белгісі. Кассиннің торғайының негізгі әні алты нотадан тұрады, жұмсақ қос немесе жекелеген кіріспе нотасымен басталып, содан кейін бір биіктіктегі ұзақ, әуезді трил және (көбінесе) екі төменгі, арасы ашық музыкалық ноталармен жалғасады, бәрінің де сәл минорлық реңі бар. Бұл әннің әрбір құстың өзіне тән вариациялары соншалық, оны популяциялық зерттеулерде жеке еркектерді анықтау үшін пайдалануға болады. Екінші ән немесе "чиркіреу" әні негізгі әнге дейін "чип" үнінен, трилдерден және гуілдеген ноталардан тұрады. Кассиннің торғайы түрлі авторлар түрлі мағына берген әртүрлі "чип" үндерін де шығарады, олар жұптық байланысты сақтау, балапандармен байланыс, дабыл беру, аумақты қорғау және т.б. үшін қолданылады. Ерекше жағдайлар осы түрдің ән айтуын жылдың ерекше уақытында тудыруы мүмкін. Аумақтық еркектер төменгі бұталардың немесе шөптің арасында немесе жерде ән салады, бірақ көбінесе керемет ұшу әндерін орындайды. Көбейту маусымының басында барлық ән ашық жердегі тұрақты орыннан орындалады және көбінесе еркектер арасында негізгі әнді өзара жариялауды қамтиды. Ұшу әндері мен аспандағы билер кейінірек, қайтып келген ұрғашылардың қатысуымен жиі кездеседі. Ұшу әндерінде (немесе аспандағы биде) аумақтық еркек бұта сияқты ашық жердегі тұрақтан 5-10 метрге дейін көтеріліп, содан кейін құлай немесе жақын маңдағы бұтаға немесе жерге қарай доға тәрізді ұшып бара жатқанда ән салады. Төмен түскен кезде қанаттары жазық, басы артқа иілген және құйрығы жоғары көтерілген болады. Кейбір деректерге сәйкес, маусымның шыңында түнгі ән айту да жиі кездеседі, ән айту орнына байланысты ақпан айының ортасынан қыркүйек айының басына дейін естіледі.

Диета

Құстың рационы жәндіктер мен тұқымдардан тұрады. Кассиннің торғайының жазғы рационы негізінен жәндіктерден, әсіресе шегірткелерден, гусеницалардан және қоңырқайлардан құралады. Әдебиеттерде нақты айтылған қосымша жәндіктерге нағыз шыбырлар, құмырсқалар, аралар, егеуқұйрықтар, мысықтар, құрғақтар, бұқашақтар және көбелектер жатады. Балапандарға көбінесе тек жәндіктер беріледі. 1984 жылы Кассиннің торғайының ұясын 18 сағат бойы бақылау кезінде ұяға жеткізілген 208 жәндіктің 197-сі (95%) – шошқа шегірткелері екені анықталды. Алайда, көбейту маусымында (маусымның соңы мен шілде айының басында) алынған он ересектің асқазанында жануарлар мен өсімдік заттары шамамен тең пропорцияда (52% және 48%, сәйкесінше; диапазоны = 5–95%) болды. Сондай-ақ, ол бес көшпелі Кассиннің торғайының асқазанында 99% жануарлық материал болғанын анықтады (диапазоны = 90–100%). Кассиннің торғайлары маусымда қара тікеннің (Condalia spathulata) гүл бүршіктерін жейтіні туралы хабарлама бар. Күзде және қыста Кассиннің торғайлары арамшөп пен шөптердің тұқымдарын жейді. Әсіресе, алсиноза тұқымдасына (Alsinaceae), плантаго (Plantago spp.), қышқыл шөп (Xanthoxalis spp.), қамыс (Carex spp.), паникум (Panicum spp.), басқа шөптер және сорго (Sorghum spp.) тұқымдарын жейтіні айтылады. Құстардың жаңбырдан кейін бірден кішкентай тоғаннан су ішкенін байқағаны туралы мәліметтер бар. Кассиннің торғайлары су ішпесе де жақсы өмір сүреді деп хабарлағанмен, олардың қорытындысы осы түрдің су ішуі туралы тіркелген бақылаулардың шектеулі санына, ұялау аймақтарының судан алыстауына және құстардың өз аумақтарынан сирек кетуіне негізделген сияқты. Кассиннің торғайлары көбінесе немесе толығымен жерде азықтанады, салыстырмалы түрде ашық жерлерде секіріп, жерден немесе өсімдік сабақтарынан азық алады. Қорқытылғанда, олар бұтаға немесе қоршауға ұшып кетеді немесе шөпке құлап түседі. Азық іздеудің баяу және әдістемелік түрде жүргізілетіні туралы хабарланды. Мескит (Prosopis spp.) және басқа бұталардың ішіндегі жапырақтарды шолып алу ұяшықтар мен жас құстар пайда болғаннан кейін ғана айқын байқалды. Жас құстар осылай азықтанғанын жерден емес, көбінесе осылай алған.

Тіршілік ету ортасы

Кассиннің торғайы көбінесе бұталы шалғынды жерлерде кездеседі және көшпелі болып табылады. Торғай оңтүстік-орталық штаттарда таралған. Оның ареалының солтүстік бөлігінде сирек кездесетіні белгілі, бұл жауын-шашын мөлшерімен байланысты болуы мүмкін. Бұталар немесе оған ұқсас өсімдіктердің құрылымына деген қажеттілік, құстың ән салып немесе ұшу әнін орындау үшін тіреуге және ұя салу үшін төменгі бұталарды пайдалану қажеттілігімен байланысты. Сондай-ақ, Кассиннің торғайының аумағындағы мескит бұталары, жас торғайлар болған кезде айқын басымдыққа ие болғандығы байқалды. Кассиннің торғайының қолайлы мекендеу орындарындағы шөп пен бұталардың арақатынасы кең ауқымды: шөп басымды, сирек бұталы жерлерден бастап, бұта басымды, шөпті жамылғысы бар жерлерге дейін.