Жаңа әлем маймылы – мойынды тіти (Cheracebus torquatus)
Collared titi monkey
Жаңа әлем маймылы – қаңылтыр мойынды тити (Cheracebus torquatus). Бразилияға ендемік, түрлер жіктемесі өзгеріп, жаңа түрлер анықталды. Маймыл туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрлері
Species of New World monkey
Таяқ мойынды тити маймылы (Cheracebus torquatus) – тити маймылының бір түрі, Жаңа әлем маймылының түрі. Ол Бразилияның солтүстігіне ендемик.
The collared titi monkey (Cheracebus torquatus) is a species of titi, a type of New World monkey. It is endemic to northern Brazil.
Таксономия
1980 жылдардың соңында *Каллицебус* туысы Гершковиц ұсынған үш түрден тұратын түсініктерден он үш неоторпикалық түрге дейін қайта қарастырылды, ал жағалы тити (*Каллицебус торкватус*) төрт түршеге ие болды. 2001 жылы Колин Гроувз бір түршені, Колумбияның қара қолды титиін (*C. t. medemi*), *Каллицебус медеми* түріне көтерді, ал бір жылдан кейін Van Roosmalen және тағы басқалар қалған түршелерді түрлерге көтерді. Бұл соңғы өзгерістер өзгерістерді қолдау үшін аз ғана аргументтермен жасалды және, көрінетіндей, Кракрафтың филогенетикалық түрлер тұжырымының кеңінен қолданылуына байланысты болды, ол түрлерді «ата-аналық тектің және таралудың үлгісі бар жеке организмдердің ең кішкентай анықталатын тобы» ретінде анықтауға тырысады. 2016 жылы түрлер кешені *Cheracebus* деп жаңартылды. Бразилияда қара тити (*Cheracebus lugens*) үшін 16 диплоидтық санының жақындағы жариялануы (бұрын белгілі болған *C. torquatus*-тың басқа, анықталмаған популяциясының 2n=20 санымен бірге) осы кешенде кем дегенде екі түр бар екенін көрсетті. Бірақ Люцифер титиі (*Cheracebus lucifer*) немесе Колумбияның қара қолды титиі (*Cheracebus medemi*) осы кешеннен жақсы түрлер бола ма деген күмәнділік болды. Дегенмен, 2020 жылғы зерттеу олардың *C. torquatus*-тан ерекше түрлер екенін дәлелдеді. Алайда, сол зерттеуде бұрын Бразилияға ендемик деп есептелген Рио Пурус титиі (*C. purinus*) жағалы титимен (*C. torquatus*) бір түр екендігі анықталды, *C. torquatus*-тың типтік орны мен үлгісі *C. purinus*-қа жатқызылатын популяциялардан алынған; осылайша, *C. purinus* *C. torquatus*-пен синонимдестірілді. Американдық сүтқоректілер қоғамы және ITIS осы синонимизацияны қолдайды, бірақ IUCN Қызыл тізімі оны ерекше түр ретінде сақтайды, оны ең аз алаңдатуға жататын түр ретінде жіктейді.
At the end of the 1980s, the genus Callicebus was revised from the Hershkovitz concept of three species to thirteen neotropical species, with the collared titi, Callicebus torquatus, having four subspecies. In 2001, Colin Groves elevated one of the subspecies, the Colombian black handed titi, C. t. medemi, to Callicebus medemi and a year later Van Roosmalen et al. elevated the remaining subspecies to species. These last changes were made with few arguments to support the changes and were apparently influenced by the increasing use of the so called phylogenetic species concept of Cracraft, which seeks to define species as the "smallest diagnosable cluster of individual organisms within which there is a parental pattern of ancestry and descent." The species complex was updated to Cheracebus in 2016. The recent discovery of a diploid number of 16 for the black titi, Cheracebus lugens, in Brazil suggested that (with the previously known 2n=20 of another, unidentified population of C. torquatus) there are at least two species in this complex. But whether the Lucifer titi, Cheracebus lucifer, or the Colombian black handed titi, Cheracebus medemi, were good species from this complex was in doubt. However, a 2020 study prove them to be distinct species from C. torquatus. However, the same study found the Rio Purus titi (C. purinus), previously thought to be endemic to Brazil, to be conspecific with the collared titi, with the type locality and specimen of C. torquatus being from populations attributed to C. purinus; thus, C. purinus was synonymized with C. torquatus. The American Society of Mammalogists and ITIS follow this synonymization, but the IUCN Red List retains it as a distinct species, classifying it as a species of least concern.
Физикалық сипаттама
Бес ересек түлкінің салмағы орташа есеппен 1462 г (диапазоны 1410–1722 г) құрады, бас-денесінің ұзындығы шамамен 290–390 мм, ал құйрығының ұзындығы шамамен 350–400 мм болды. Бетінде өте сирек түк өседі, қара терісінің үстінде шашыраңқы қысқа ақ түктермен ғана шектеледі. Жыныстық ерекшелік байқалмайды, бірақ еркектерінің тісқарысы (көмекей тісі) аналықтарына қарағанда сәл ұзын. Бұл түрде приматтар арасындағы ең кішкентай кариотип – 2n=16, жақында Бонвичино және авторлар тобы сипаттаған. Жүні әдетте біркелкі қызғылт қоңыр немесе қара қоңыр түсті болады. Құйрығы қара қоңыр түсті, арасында қызғылт түктер араласқан, ал қолы мен аяқтары ақшыл немесе қоңыр түсті. Бұл жүні барлық түршелерде кеудеден жоғары қарай созылатын және мойын арқылы құлаққа дейін жалғасатын ақ түсті жолақпен контрастқа түседі. Құлаққа дейін созылатын бұл кеңейтім әлсіз, ол құлақтың табанына дейін ақ түкпен созылатын басқа Cheracebus түрлерінен ерекшеленеді.
Five adults weighed an average of 1462 g (range 1410–1722 g) with a head body length of around 290–390 mm and a tail length of about 350–400 mm. The face has very little hair, being limited to sparse short white hairs over a black skin. There is no sexual dimorphism, although the male has canines a bit longer than the female. The species has the smallest karyotype known for primates, 2n=16 recently described by Bonvicino et al. The pelage is typically uniformly reddish brown or blackish brown. The tail is blackish mixed with some reddish hairs with hands and feet whitish or dark brown. This pelage contrasts in all of the subspecies with a band of white hair which extends upward from the chest and follows the neck, prolonging itself to the ears. This extension to the ears is weak, different from the other Cheracebus species which have white extending to the base of the ears.
Географиялық таралуы және тіршілік ету ортасы
Бұл түр Бразилияда ғана кездеседі деп есептеледі, бірақ ол көршілес Колумбияға да таралуы мүмкін. Ол оңтүстікке қарай Тапауа немесе Пауини өзендеріне дейін, батысқа қарай Апапорис және Ваупес өзендеріне дейін, солтүстікке қарай Уаупес өзені мен Рио-Негроға дейін, ал шығысқа қарай Манакапуру қаласына дейін таралған. Егер ол Колумбияға таралатын болса, ареалдары қабаттасқан жерлерде қара титимен (C. lugens) будандасуы мүмкін. Жағалы тити көбінесе жабық қапталғы жапырақтары бар, биік орманды жерлерде кездеседі, әдетте құрғақ жерде, бірақ оған ғана шектелмейді. Бұл түр кеңінен жайылған várzea орманға да кіреді, әсіресе орман биік және жақсы дамыған болса. Мұндай várzea орман күмісті титидің тіршілік ету ортасына деген қажеттіліктерінен өзгеше, ол várzea орманды жиірек пайдаланады. Алайда, мыс түстес тити төменгі, лианалармен жабылған, "нашар" орманды мекендейді, онда жағалы тити сирек кездеседі.
This species is thought to be restricted to Brazil, although it may range into adjacent Colombia. It is found south to the Tapauá River or potentially the Pauiní River, west to the Apaporis and Vaupés rivers, north to the Uaupés River and Rio Negro, and as far east as the town of Manacapurú. If it ranges into Colombia, it may potentially hybridize with the black titi (C. lugens) where their ranges overlap. The collared titi is seen most frequently in well developed, tall forest with a closed canopy, usually over terra firme, but not exclusively so. The species also enters extensive várzea forest, especially if the forest is tall and well developed. Such várzea forest contrasts with the habitat needs of the coppery titi, which also uses várzea forest and more commonly so. But the coppery titi survives in low, vine covered, "poor" forest where the collared titi is rarely found.
Қорғау мәртебесі
Жағалы тити жойылу қаупі төніп тұрған түрлерге жатпайды, бірақ көптеген қоныс салушылар болған жерлерде орманды қырқу салдарынан бұл примат жоғалып кетуге бейім. Бұл түрді жергілікті халықтар көбінесе аулап жейді немесе ірі жыртқыштарды аулауға немесе балық аулауға әйел ретінде пайдаланады; алайда, орман жануарларының көп болған аймақтарда бұл түрді жергілікті елді мекендерге жақын жерде кездестіруге болады. Түр IUCN Қызыл тізімінде «Ең аз уайымдаушы» (бұрынғы LR) деп тіркелген.
The collared titi is not considered to be endangered, but where there are many colonists this primate tends to disappear, due to deforestation. The species is commonly hunted and eaten by indigenous peoples or used as bait for hunting larger carnivores or for fishing; however, where there is plenty of forest meat the species is found commonly close to indigenous settlements. The species is classified Least Concern (formerly LR) in the IUCN Red List.