Кіріспе

Порт Гэмбл – Вашингтон штатының Китсап округіндегі Китсап түбегінің солтүстік-батыс жағалауында орналасқан корпорацияланбаған елді мекен. Бұл сонымен қатар, Худ каналына (Hood Canal) кіреберісінің жанындағы, осы атпен аталатын шағын шығанақ. Китсап округіне қарасты Порт Гэмбл және Кіші Бостон елді мекендері осы шығанақтың батыс және шығыс жағында орналасқан. Порт Гэмбл тарихи ауданы – АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші, елдегі ең жақсы сақталған батыс ағаш өңдеу қалаларының бірін қамтиды. Порт Гэмблде антиквариаттан бастап шай дүкендеріне және ескі кездегі дүкендерге дейін алуан түрлі дүкендер бар. Бремертон, Порт Таунсенд, Бэйнбридж аралы және Сиэтл қалаларына жақын орналасқандықтан, бұл орын танымал туристік мақсатқа айналған. Порт Гэмблде Тынық мұхитында қайтыс болған алғашқы АҚШ теңізшісі Густав Энглебрехттің қабірі орналасқан.

Тарих

Гэмбл шығанағына 1841 жылы Уилкс экспедициясы ат қойған. Атаудың шығу тегі белгісіз. Уилкс көбінесе географиялық нысандарға тарихи тұлғалардың есімдерін берген, сондықтан болжамдар 1812 жылғы соғыста көзге түскен подполковник Джон М. Гэмбл немесе «Президент» фрегатындағы офицер, лейтенант Роберт Гэмбл туралы айтылады. Уилкс экспедиция туралы жариялаған есебінде екі Гэмблдің есімі де еске алынбаған, бірақ лейтенанттың зерттеу тобы "[Худ] каналына [Гэмбл шығанағына] кіргенде, қонақ ретінде келген елу Клэм тайпасының өкілдерін қабылдаған Суквамиш тайпасының жанында кемпінг құрған. Олар түн бойы көрпелер үшін бәс тікеп ойын ойнаған" делінеді. Бастапқыда «Тикалет» деп аталған, кейіннен теңіз саудасына мүмкіндік берген шығанақтың құрметіне «Порт Гэмбл» деп аталған қауым 1853 жылы Джозиа Келлер, Уильям Талбот және Эндрю Поуптың «Пьюжет Милл» компаниясымен құрылды. 1856 жылы «Массачусетс» кемесі Сиэтлден Пьюджет саундтағы Порт Гэмблге жіберілді, онда британдық және орыс аумақтарынан келген шабуыл жасаушылар жергілікті американдықтарды құлдыққа түсіріп алып жүрген. Соғысшылар Пьюджет саундтағы американдық қауымдастықтарына шабуыл жасағандарды тапсырудан бас тартқанда, «Массачусетс» жағалауға десант түсірді, нәтижесінде 26 жергілікті тұрғын мен 1 теңізші қаза тапқан шайқас болды. Осы оқиғадан кейін, Уидбей аралындағы алғашқы ақ қоныс аударған полковник Исаак Эби 1857 жылдың 11 тамызында Хайда тайпасының шабуыл жасаушылары тарапынан, бір жыл бұрынғы ұқсас шабуылдар кезінде өлтірілген тайпа басшысының өліміне кек қайтару мақсатымен атып, басы кесілді. Британдық билік солтүстік тайпаларын қуып жетуге немесе Викториядан өтетін британдық суларда оларға шабуыл жасауға бармады, сондықтан Эбиді өлтіргендер ешқашан ұсталмады. 1859 жылы округтегі алғашқы мектеп ашылды, ал қауым 1868 жылы қазіргі атауын алды. 1966 жылы Порт Гэмбл қаласы Ұлттық тарихи ескерткіштер ауданы деп жарияланды. 1985 жылы «Пьюжет Милл» компаниясының мұрагері «Pope & Talbot» компаниясы «Pope & Talbot» және «Pope Resources» болып бөлінді, соңғысы осы жерді және арнайы тісті ара зауытын басқару құқығын алды. 1995 жылы 142 жылдық қызметтен кейін зауыт жабылды, бұл елдегі ең ұзақ жұмыс істеген тісті ара зауытының тарихын аяқтады.

Негізін қалау

1849 жылы Уильям Талбот пен Эндрю Поуп Мэн штатының Ист-Мачиас қаласынан Сан-Францискоға келді. Олар кеме тасымалы және ағаш өнеркәсібіне қатысуды үміттенеді, себебі ағаштарды жылдам дамитын Батыс АҚШ-қа тасымалдау өте пайдалы бизнеске айналған еді. Поуп пен Талбот Жаңа Англиядан келетін ағаш тасымалы Батыстағы құрылыс материалдарына деген сұранысты қанағаттандыруға жеткіліксіз екенін білді. Орегон территориясындағы тығыз орман туралы естіген соң Талбот пен Поуп, серіктестері Джозиа Келлер мен Чарльз Фостермен бірге, кеңейіп келе жатқан Батыс үшін қажетті ағаштарды жинау үшін «Пьюгет Милл» компаниясын құрды. 1853 жылғы жазда Талбот Пьюджет саунд аймалын аралап, диірмен салуға ең қолайлы жерді іздегеннен кейін, Гэмбл шығанағының аузындағы құмдық жерді тамаша орын деп тапты, себебі ол Орегон территориясының көптеген ағаштарына және кесілген ағаштарды Калифорнияға тасымалдауға арналған портына жақын болатын. Алайда, Гэмбл портындағы диірменді құрғандар Гэмбл шығанағын бірінші болып қоныстанғандар емес еді. S'Klallams, немесе Nux Sklai Yem, 2400 жылдан бері Пьюджет саунд аймағында өмір сүріп келеді. Заң бойынша, жергілікті емес адамдарға қоныстануға 1859 жылдың 8 наурызына дейін рұқсат берілмеді, Конгресс 1855 жылдың 26 қаңтарында АҚШ пен Шемакум, С'Клалам және Скокомиш тайпаларының өкілдері қол қойған Пойнт-но-Пойнт шартын ратификациялаған кезде. Бірақ сол кезде Порт Гэмбл тайпасының С'Клалам үндістері шығанақтың қарсы жағына, Джулия нүктесіне көшіп кеткен. Басқа штаттардағы орманның азаюына байланысты, көптеген компаниялар ағашқа деген өсіп келе жатқан қажеттілікті қамтамасыз ету үшін Вашингтонға жүгінді. 1906 жылы Вашингтонда әртүрлі өлшемдегі 900-ден астам ағаш өңдеу зауыттары болды. «Пьюгет Милл» компаниясы, қазір «Pope & Talbot, Inc.» деп аталады, көп ұзамай соған ілесіп, 1946 жылы «Hood Canal Tree Farm» құрды және 1953 жылы оған ие болды. Ғасырдың басында «Пьюгет Милл» компаниясы мен «Поп пен Талбот» ағаш компаниясы өздерінің ағаштарын Порт Гэмблден Атлант мұхиты арқылы ағылшын, француз және орыс флоттарына, бүкіл әлемдегі жаттығулары үшін жіберді. Капитан Келлер «Поп пен Талбот» ағаш компаниясының жүк тасымалдау жоспарларын өз қолына алып, Калифорния алтын ірісінің үлкен сұранысын қамтамасыз ету үшін Тынық мұхит жағалауында маршруттар құрды. Бұл ағаштарды тасымалдау Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияға есік ашты. Талбот пен Поуп Мэн штатынан келгендіктен, олардың Шығыс жағалаумен байланыстары және туған қалаларына үнемі сапарлары болғандықтан, Оңтүстік Америка мен Вест-Индияның көптеген порттары Порт Гэмблден келетін жүктермен байланысқа түсті. Бір жылдан астам уақыт бұрын, 1924 жылдың мамыр айында Уильям Талбот Порт Гэмбл диірменінің болашағы туралы өз шешімін қабылдаған еді. Солтүстік-батыстағы операциялардың менеджері Э. Г. Эймске жазған хатында Талбот «Порт Гэмбл диірменін жалғастыру өзін-өзі өлтіруге тең» деді. Қалада әлі күнге дейін 1916 жылғы түріне қайта жаңартылған және қазір туристік орын болып табылатын дүкен бар. Қалада ескі диірмендер күні фестивалі диірменнің рухын сақтап қалады. Порт Гэмбл тарихи ғимараттарды аралап шығу үшін буклеттер таратады. Порт Гэмбл қаласын сақтау 1960 жылдардың ортасында басталды, онда «Pope & Talbot» отыз үй мен ғимаратты қайта салып, қалпына келтірді, коммуналдық желілерді жер астына орналастырды және газ шамдарын орнатты. 1966 жылы Порт Гэмбл Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Танымал мәдениетте

Порт Гэмбл 2010 жылғы «ZMD: Zombies of Mass Destruction» фильмінің түсірілім алаңы және оқиғасының орны болды. Автор Грегг Олсен өзінің «Бос қабір» кітаптар сериясын, оның ішінде «Сату» және «Қызғану» кітаптарын Порт Гэмблде жазды.