Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрі

Ақ аяқты тамарин (Saguinus leucopus) – Колумбияға ендемик тамарин түрі. Оның түсі күміс қоңыр, ақшыл жолақтары және қызғылт ішкі жағы бар, сыртқы түрі мамық топырақты тамаринге өте ұқсас, олар Atrato өзенімен бөлінеді. Бұл екі түрдің Плейстоцен дәуірінде, қазіргі ареалдарының арасында теңіз болған кезде, бір-бірінен ерекшеленгені болжанып отыр. Бұл тамарин – ағаш өсімдігі, шағын отбасылық топтарда ағаш қапталында тіршілік етеді. Аналықтары 140 шақты күнге созылатын жүктілік кезеңінен кейін бірден үшке дейін бала туады. Бұл түрдің ареалы салыстырмалы түрде шағын және ол тіршілік ететін орманның жойылуы мен фрагментациясынан қорқады, ал Халықаралық табиғатты қорғау одағы оның сақтау статусын "қауіпті" деп бағалаған.

Таксономия және филогенезия

Кейбір сарапшылар, мысалы Торрингтон (1976), S. leucopus пен мақта топырақты тамарин, Saguinus oedipus, өте жақын туыс екенін айтады. Эрнандес Камачо және Купер (1976) жасаған, сондай-ақ кейін Миттермайер және Коимбра Филью (1981) жүргізген талдаулар осы пікірді қолдайды. Бұл көзқарас Ханихара және Наторияның (1987) тіс шұңқырының тіс морфологиясына жасаған көпөлшемді талдауымен және Скиннердің (1991) жұмысымен расталады, ол қарастырылған 17 морфологиялық белгінің 16-сында S. oedipus пен S. leucopus арасында жоғары ұқсастық тапты. Филипп Хершковиц екі түрдің плейстоцен дәуірінде Атрато өзенінің бойында, Каука-Магдаленаны қиып өтетін жерде екіге бөлінгенін ұсынды. Сол кезде аймақ теңізбен жабылған, бұл географиялық тосқауыл құрып, ататектер түрінің аллопатриялық түрлену арқылы S. oedipus-тен бөлінуіне әкелді. Бүгінде екі түрді негізінен Атрато өзені бөліп тұр. Оның алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан қысқа. Оның көру, есту және иіс сезу қабілеттері өте күшті. Ересек еркектердің орташа салмағы 494 г, ал ересек ұрғашылардың салмағы шамалы аз, 490 г құрайды. Басқа приматтардың әр саусағында тырнақ болса, тамариндердің үлкен саусағынан басқа барлық саусақтарында тырнақтары бар.

Мінез-құлық

Ақ аяқты тамарин өзінің аумағын белгілеу үшін иіс бездерін пайдаланады. Ол төрттен он бесқараймай адамнан тұратын кеңейтілген отбасымен топта өмір сүреді. Ол ағаштарда тіршілік етеді және күндіз белсенді болады. Ағаштарда өте епті, бұтақтар арасында маневрлеу үшін төрт аяғымен (төрт аяқты) қозғалады. Ақ аяқты тамарин көп ерлі көбеюге бейім, яғни бір аналық бірнеше аталықпен жұптасады. Жүктілік мерзімі 130–150 күнге созылады. Аналық бірден үшқараймай бала туады, ал аталық балаларды тәрбиелеуге және арқасында тасымалдауға қатысады. Жетілу шамасы 12–18 айды құрайды. Екі туу маусымы тіркелген, біреуі мамыр және маусым айларында, екіншісі қазан және қараша айларында болады.

Экология

Ақ аяқты тамарин тропикалық құрғақ ормандарда, тропикалық ылғалды ормандарда, біріншілік және екіншілік ормандарда мекендейді. Ол орман шеттерінде, өзендерге жақын жерлерді ұнатады. Оның рационы жәндіктер, жұмсақ жемістер, нектар, өсімдік шырындары, шағын жануарлар және гүлдерден тұрады.

Мәртебе

Ақ аяқты тамарин тіршілік ететін ормандар ағаш кесу, кен өндіру, егістік үшін жерді тазалау және жолдар мен тоғандар салуға байланысты қарқынды түрде жойылып барады. Тамарин популяциясы азайып келеді және кейбір жануарлар жергілікті базарларда үй жануары ретінде сатылады. Осы факторлардың салдарынан Халықаралық табиғатты қорғау одағы осы жануардың сақталу статусын "әлсіз" деп бағалаған.