Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дезмонд капитаны, Ирландия (1579 жылы қайтыс болды)
Captain of Desmond, Ireland (died 1579)
Джеймс Фитц Морис Фицджеральд (1579 жылы қайтыс болды), "фитц Морис" деп аталған, Дезмондтың тума ирланд және англо-нормандық бас капитаны. 1565 жылы Аффен шайқасынан кейін Англия королевасы Елизавета Дезмондтың 14-ші графы Джеральд Фицджеральдты тұтқындағанда, ол оның орнына басшылық етті. Ол 1569 жылы бірінші Дезмонд көтерілісін жетекшілік етті және ағылшындар оны кейде "Басты қаскөй" деп атады. 1573 жылы ол Килмаллок шіркеуінде Мюнстер президенті Джон Перроттың алдында бас иіп, тәуелділікке келді. 1575 жылы граф Ирландияға оралғанда, фиц Морис континентке жер аударылды. 1579 жылдың шілдесінде ол шағын күшпен Ирландияға шабуыл жасап, Динглге түсті, содан кейін Дингл түбегінің ұшын айналып Смервик шығанағына жетіп, Дун ан Оир (Алтын бекініс) бекінісін басып алды. Ол 18 тамыздағы шайқаста қаза тапты.
James fitz Maurice FitzGerald (died 1579), called "fitz Maurice", was a native Irish and Anglo Norman captain general of Desmond while Gerald FitzGerald, 14th Earl of Desmond, was detained in England by Queen Elizabeth after the Battle of Affane in 1565. He led the first Desmond Rebellion in 1569 and was sometimes called the "Archtraitor" by the English. He surrendered in 1573, prostrating himself in Kilmallock church before John Perrot, president of Munster. In 1575, when the earl returned to Ireland, fitz Maurice went into exile on the continent. In July 1579 he invaded Ireland with a small force, landing at Dingle and then sailing around the tip of the Dingle peninsula into Smerwick Bay and occupying Dún an Óir (Fort of Gold). He died in a skirmish on 18 August.
Туған жері
Оның анасы Типперри графтығындағы Суллогадеден Оуни басшысы Дермот О'Мулрианның екінші қызы еді.
His mother was the second daughter of Dermot O'Mulryan, chief of Owny, from Sulloghade in County Tipperary.
Десмондтың капитаны
1565 жылы Дезмондтың 14-ші графы Джеральд Фицджеральд Аффэн шайқасында Батлерлерден жеңіліс тапты. 1567 жылы 14-ші граф пен оның інісі Джон Десмонд тұтқындалып, Лондон мұнарасына жіберілді. Олардың болмаған кезінде Фиц Морис графтың бұйрығымен Дезмонд графтығының бас капитаны болды. Бұл оның Десмонд Фицджеральдтарының қызметіндегі әскерлерге билік ету құқығына ие екенін білдірді. Бұл оқиғаны Фиц Мористі тұтқындаған Десмонд графесі Элеонора Батлер ұйымдастырды. 1568 жылдың шілдесінде Фиц Морис Томас Фицмористің иелігіне, 16-шы Керри баронының және Ликснаудың жеріне, Десмонд билігін бекіту үшін салық жинауға және оны күшейтуге кірді. 200 бас малға қол жеткізіп, елді тонап-талқан еткен соң, ол үйге қайтып келе жатқанда Ликснаудың өзімен кездесіп, күйреп қалды. 1568 жылдың соңында Десмонд графы Сер Уорхэм Сент-Легерге Керрикурихи барониясын жалға берді, бұл Фиц Мористің мұрагерлік құқығын күмәнді ете түсті. 1569 жылы Ирландияның лорд-депутаты сэр Генри Сидни Фиц Мористен Дезмонд халқын жинап, оларға лорд-депутаттың тұтқынға алынған графты босатуға мүмкіндігі жоқ екенін, оның өлім жазасына кесілуі немесе мәңгілікке түрмеге қамалуы мүмкін екенін, ал халық жаңа графты немесе басшыны жариялауы керектігін айтты. Халықтың бірауыздан Фиц Мористі басшы етіп тағайындауын қалағаны айтылды. Графтың әйелі Элеонора Батлер қараша айында күйеуіне Фиц Морис графтың беделін түсіріп, "әкесінің үлгісімен" оның мұрасын тартып алуға тырысатынын жазды. Джеральдин билігін қайта орнату үшін Фиц Морис Дезмонд көтерілісінің біріншісі деп танылатын көтеріліске шықты. Оңтүстік Ирландия плантациялар құру әрекеттерінің салдарынан жалпы көтеріліске ұшырады. 1569 жылдың маусым айында Фиц Морис және Кланкарти графы (Маккарти Мор) Керрикурихиге шабуыл жасап, жергілікті тұрғындарды тонады, Трактон қабылдау-сарайын басып алды, гарнизонды асып, басқыншылық жасады. Содан кейін Фиц Морис Ормонд графының наразы бауырларымен бірігіп, Коннор О'Брайен, Томмондтың 3-ші графы және Джон Берк, Кланрикард графының ұлымен келісім жасады. Ол шілде айында Корк қаласының мэрі мен кеңесіне протестантизмнің жаңа дінін жою туралы бұйрық берді, сол кезде ол ирландиялық иезуиттерден нұсқау алғандай болды. 1569 жылдың қыркүйегінде Сидни көтерілістің күшін басып, Типперридің оңтүстігіндегі Ахерлоу орманында паналаған Фиц Мористі басу үшін сэр Хамфри Гилбертті қалдырды. Гилберт кеткеннен кейін, 1570 жылдың ақпанында Фиц Морис жаңа күш жинады және 2 наурызда түнгі шабуылмен Килмаллокты басып алды, базардағы крестте басты қала тұрғындарын асып, қаланың байлығын тонап, өртеп жіберді. 1571 жылдың ақпанында сэр Джон Перрот Уотерфордқа Мюнстердің президенті ретінде келді және Фиц Мористі дуэльге шақырды, бірақ Фиц Морис: "Егер мен сэр Джон Перротты өлтірсем, Англия королевасы осы провинцияға басқа президентті жібере алады; бірақ егер ол мені өлтірсе, онда мені алмастыратын немесе мен сияқты басқаратын ешкім жоқ" деп жауап берді. Фиц Морис Перротқа шабуыл жасады, бірақ кішкентай кавалерия ротасын үлкен күштердің алдын ала тобы деп қате түсінді. Перроттың екінші және сәтті қоршауынан кейін, Джеральдин бекінісі Кастлемайнде Фиц Морис кешірім сұрады, ол 1573 жылдың ақпанында Килмаллок шіркеуінде президенттің қылышын жүрегіне тигізіп, өзін құрметке бөлегеннен кейін берілді. Фиц Морис тәжге адал болуға ант берді және ұлын кепіл ретінде берді.
In 1565 Gerald FitzGerald, 14th Earl of Desmond, was defeated by the Butlers in the private Battle of Affane. In 1567 the 14th Earl and his brother, John of Desmond, were detained and sent to the Tower of London. During their absence, fitz Maurice became captain general of County Desmond with the warrant of the Earl. This meant he had authority over the soldiers retained in the service of the Desmond FitzGeralds. This was arranged by Eleanor Butler, Countess of Desmond who had arrested fitz Maurice. In July 1568, fitz Maurice entered Clanmaurice, the territory of Thomas Fitzmaurice, 16th Baron Kerry and lord of Lixnaw, to levy tribute and assert the Desmond overlordship. Having seized 200 head of cattle and wasted the country, he was confronted by Lixnaw himself on the way home and utterly defeated. At the end of 1568, the absent Earl of Desmond granted Sir Warham St Leger a lease of the barony of Kerricurrihy, which cast fitz Maurice's inheritance into confusion. In 1569 the lord deputy of Ireland, Sir Henry Sidney, was informed by fitz Maurice that he had assembled the people of Desmond to tell them that the lord deputy was unable to procure the release of the captive earl, who would be executed or perpetually imprisoned, and that the people should proclaim a new earl or captain: with one voice, the people were said to have cried out for fitz Maurice to be captain. The earl's wife, Eleanor Butler, wrote to her husband in November that fitz Maurice was seeking to bring the earl into further disrepute and to usurp his inheritance, "by the example of his father". To reassert Geraldine authority, fitz Maurice then launched what would become known as the first of the Desmond Rebellions. Southern Ireland erupted into a general rebellion, owing in part to attempts at establishing plantations. In June 1569, fitz Maurice and the Earl of Clancarty (MacCarthy Mor) invaded Kerrycurrihy, spoiled the inhabitants, took the castle abbey of Tracton, hanged the garrison, and refused to depart without the surrender to them of the custody of Lady St Leger and Lady Grenville, the wives of the principal English colonists. Fitz Maurice then joined in league with the turbulent brothers of the earl of Ormond, and entered a bond with Conor O'Brien, 3rd Earl of Thomond, and John Burke, son of the Earl of Clanricard. He wrote to the mayor and corporation of Cork in July ordering the abolition of the new heresy of Protestantism, at a time when he appears to have been taking instruction from Irish Jesuits. By September 1569, Sidney had broken the back of the rebellion and left Sir Humphrey Gilbert behind to suppress fitz Maurice, who sought refuge in the woods of Aherlow, south of Tipperary. After Gilbert's departure fitz Maurice raised a new force in February 1570 and by a surprise night attack on 2 March, took Kilmallock and after hanging the chief townsmen at the market cross, plundered its wealth and burned the town. In February 1571, Sir John Perrot landed at Waterford as President of Munster and challenged fitz Maurice to a duel, which fitz Maurice declined with the remark, "For if I should kill Sir John Perrot the Queen of England can send another president into this province; but if he do kill me there is none other to succeed me or to command as I do." Fitz Maurice attacked Perrot, but retreated on mistaking a small cavalry company for the advance party of a larger force. After a second and successful siege by Perrot of the Geraldine stronghold of Castlemaine, fitz Maurice sued for pardon, which was granted in February 1573, after he prostrated himself in Kilmallock church with the president's sword point next to his heart. Fitz Maurice swore fealty to the crown, and gave up his son as hostage.
Континенттік интрига
1573 жылы Дезмонд графының Ирландияға оралғаннан кейін Фиц Морис континентке кетті, себептерін француз әкімдігі арқылы патшайымнан кешірім сұрау немесе графтың қатыгездігі деп түсіндірді. 1575 жылдың наурыз айында ол және оның отбасы, Имокиллидің Джеральдин Сенашалы Джеймс Фитцджерральд және Ақ Шығар атты Эдмунд Фитцгиббонмен бірге «Ла Арганьи» кемесімен Сент-Малоға, Бретаньға аттанды, онда оларды губернатор күтіп алды. Ол Парижде Екатерина де Медичимен бірнеше рет кездесіп, Франция королі Генрих III-ті Ирландия патшасы етуге көмектесуді ұсынды және 1576 жылы 5000 кроналық зейнетақы алды. Келесі жылдың басында ол испан сарайына барып, король Филипп II-нің інісі Дон Жованға тәжді ұсынды, бірақ король күдікпен қарады. Фиц Морис ұлдары Морис пен Джеральдты кардинал Гранвеллге аманат қалдырып, Рим папасы Григорий XIII-пен кездесу үшін Италияға сапарлады.
After the return to Ireland of the Earl of Desmond in 1573, fitz Maurice left for the continent, offering his reasons variously as a desire to gain pardon from the queen through the French court, and the unkindness of the earl. In March 1575 he and his family, along with the Geraldine Seneschal of Imokilly, James Fitzedmund Fitzgerald, and the White Knight, Edmund Fitzgibbon, sailed on the La Arganys for St Malo, Brittany, where they were received by the governor. He had several interviews with Catherine de' Medici in Paris, offering to help make Henry III of France king of Ireland, and was granted a pension of 5,000 crowns in 1576. Early in the following year he left for the Spanish court, where he offered the crown to the brother of King Philip II, Don John; the king was cautious, however. Fitz Maurice left his sons Maurice and Gerald with Cardinal Granvelle, and travelled to Italy to meet Pope Gregory XIII.
Ирландияға шабуыл
Пап сарайында фиц Морис авантюрист капитан Томас Стуклимен кездесті, және олар бірлесіп папаны Ирландияға шабуыл жасау үшін 1000 әскердің қаржысын бөлуге көндірді. Олардың көпшілігі, О’Салливан Бирдің сөзіне сүйенсек, Италиядан қуғысы келген бейшаралар еді. Стукли 1578 жылдың басында әскерімен Чивитавеккиядан аттанды. Фитц Морис пен Стукли Лиссабонда кездесіп, Ирландияға жол тартатын болды. Бірақ Стукли әскерін және қолдауын Португалия королі Себастьянның Мароккоға жасаған жорығына жұмсауға шешім қабылдады, және 1578 жылдың 4 тамызында Алкасер-Квибир шайқасында қаза тапты. Стуклидің Мароккоға бұрылуынан кейін, фиц Морис 17 маусымда Испанияның Галисиядағы Феррол қаласынан нунциус Николас Сандерс және Мэтью де Овьедомен бірге, кемесінде аз ғана әскермен және үш испандық қайығымен жолға шықты. Олар каналда екі ағылшын кемесін жаулап алып, 17 шілдеде Динглге қонды, соның арқасында Екінші Дезмонд көтерілісі басталды. 18-і күні олар Смервикке жақтады, онда Дун ан Оир (Алтын бекінісі) бекінісінде орналасты, ал 25-і күні 100 сарбазбен екі галера оларға қосылды. Төрт күннен кейін сэр Уильям Винтер басқаратын ағылшын флоты олардың кемелерін басып алды. Дезмонд графы мен Кильдар графына, Джеральдиндердің басшылары ретінде, мұнафықтармен күресуге шақырғаннан кейін, фиц Морис бекіністен Стуклидің келуін күту үшін шықты (бірақ ол, оның білмегені, өткен жылы Португалия королі Себастьянның жорығы кезінде Алкасер-Квибир шайқасында қаза тапқан еді).
At the papal court fitz Maurice met the adventurer Captain Thomas Stukley, and together they persuaded the pope to underwrite the cost of 1,000 troops to invade Ireland, most of whom, according to O'Sullivan Beare, were desperadoes the pope wished to get out of Italy. Stukley left Civitavecchia early in 1578 with his troops. Fitz Maurice and Stukley were to rendezvous in Lisbon and proceed to Ireland. However, Stukley decided to lend his troops and support to King Sebastian's expedition to Morocco, where he died at the Battle of Alcacer Quibir on 4 August 1578. Following the diversion of Stukley to Morocco, fitz Maurice set out with the nuncio, Nicholas Sanders, and Matthew de Oviedo from Ferrol in Galicia, Spain on 17 June 1579 with a few troops on his vessel and three Spanish shallops. They captured two English vessels in the channel and landed at Dingle on 17 July 1579, launching the Second Desmond Rebellion. On the 18th they cast anchor in Smerwick, where they garrisoned at Dún an Óir (Fort of Gold), and were joined on the 25th by two galleys with 100 troops. Four days later their ships were captured by the English fleet under the command of Sir William Winter. Having exhorted the Earl of Desmond and the Earl of Kildare, as Geraldine leaders, to fight the heretics, fitz Maurice left the fort to await the arrival of Stukley (who, unknown to him, had been killed at the Battle of Alcácer Quibir in the previous year, during a campaign by King Sebastian of Portugal).
Өлім
Фиц Морис 1579 жылғы 18 тамызда Типперэри графтығындағы Тюрлз қаласының жанындағы Қасиетті Крест монастырына ант беруге барғанда, кузені Теобальд Берктің әскерлерімен шайқаста қаза тапты. Оқ кеудесіне тиді, бірақ ол Берк пен оның бауыры Уильямға дейін жол ашып, екеуін де бір соққымен қырды. Шабуыл жеңіліске ұшырады, бірақ жарақаттары салдарынан оның денесі қиындыққа тап болды; ол өсиетнама жасады және өлімінен кейін достарына басын кесіп алуын бұйырды, осылайша жауы оның денесін қиялауға мүмкіндік алмасын. Ол өзінің серіктерінен жауға қашқан жоқ екенін куәландыруын өтінді. Олар оны үндемеуге шақырды, себебі жау әскерлері жақындап келеді, бірақ ол: «Менің жараларым таза, менің жараларым таза» деп талап етті. Оның қазасынан кейін туысы басын кесуге бұйырды, содан кейін басын матаға орады; оның денесін ағаш астына жасыруға тырысты, бірақ оны аңшы тауып, Килмаллок қаласына жеткізді. Денесі бірнеше апта бойы дарға ілінді, содан кейін мылтықпен атқаннан кейін сынып, құлап кетті.
Fitz Maurice was killed in a skirmish with forces of his cousin Theobald Burke on 18 August 1579 when he went to make a vow at the monastery of the Holy Cross, near Thurles in County Tipperary, but was caught in a skirmish with the forces of his cousin, Theobald Burke, during which he was shot in the hollow of the chest, but cut his way through to Burke and his brother William, both of whom he killed with single strokes of his sword. The battle was won, but close to the scene his injuries overcame him; he made his will and ordered his friends to cut off his head after death so that his enemies might not mutilate his body. He begged his attendants to attest that he had not turned tail on the enemy. They assured him, and asked him to be quiet because enemy soldiers were closing in, but he insisted, "My wounds are clear, my wounds are clear". Upon his death, a kinsman ordered the decapitation and then wrapped the head in cloth; an attempt was made to conceal his body under a tree, but it was discovered by a hunter and brought to the town of Kilmallock. For weeks, the body was nailed to the gallows, until it was shattered by musket fire and collapsed.
Мұра
Смервиктегі шабуыл күштері 1580 жылы ағылшындармен қоршауға алынып, капитуляциядан кейін талқандауға ұшырады. Жағдай ағылшындардың пайдасына бұрылды, және екінші Дезмонд көтерілісі 1583 жылы аяқталды, Дезмонд графы мен оның ізбасарлары ағылшындар және бұрын графтың тулары астында ерікті түрде көтеріліп, шайқасқан ирландтық кландар тарапынан қуылды және өлтірілді. Дезмонд графтығының құлауы Дезмонд жерлерінің қирауымен және Мюнстер плантациясында ағылшын осетендеріне бөлінуімен аяқталды, бұл Тюдорлардың Ирландияны жаулап алуының маңызды қадамы болды. 1537 жылы Силькен Томас өлімге кесілгеннен кейін, Фиц Морис ағылшын және ирланд католиктерінің діни қуғын-сүргінін Тюдорлар әулетіне қарсы соғыс үшін негіз ретінде пайдаланған алғашқы ирландтық клан басшысы болды. Хью О'Нилл мен Ред Хью О'Доннелл оның көтерілісінен шабыттанған болуы мүмкін, ол Тоғыз жылдық соғыс ретінде белгілі болды. Фиц Морис қазір Джеральдиндер ағылшын реформациясына қарсылық көрсетуге ниеттенсе, оларды жетекшілік ету үшін таңдаған адам ретінде қарастырылады. Уақыт жолағы: Туған күні белгісіз болғандықтан, жасы да белгісіз. Жасы Күні Оқиғасы 0 1520, шамамен Туылды 1540, 19 наурыз Әкесі өлтірілді, Джеймс Фицджеральд, де-юре 12-ші Дезмонд графы (Сот беті деп аталды) 1540, 7 шілде Энтони Сент-Леджер (1-ші мерзім), Ирландияның Лорд-депутаты болып тағайындалды 1547, 28 қаңтар Генри VIII-нің орнын басушы Эдвард VI-ның таққа отыруы 1550, 4 тамыз Энтони Сент-Леджер, Ирландияның Лорд-депутаты болып тағайындалды (2-ші мерзім) 1553, 6 шілде Эдвард VI-ның орнын басушы Мэри I патшайымның таққа отыруы 1558, 17 қараша Мэри I-нің орнын басушы Елизавета I патшайымның таққа отыруы 1564 Әкесі (яғни Тотан) қайтыс болды. 1565, 8 ақпан Аффане шайқасы 1565, 13 қазан Генри Сидни, Ирландияның Лорд-депутаты болып тағайындалды 1569 Бірінші Дезмонд көтерілісінің басталуы 1570, 2 наурыз Килмаллокты алды және өртеп жіберді 1573, 23 ақпан Килмаллок шіркеуінде тәбәрек етіп, Джон Перротқа бағынды 1578, жыл басында Томас Стакли Португалияға әскерлерімен Цивитавеккиядан кетті 1579, 17 шілде Динглде қонды, екінші Дезмонд көтерілісін бастады 1579, 18 тамыз Қайтыс болды.
The invasion force at Smerwick was besieged and massacred after surrender in 1580 by the English. The tide turned in favour of the English, and the Second Desmond Rebellion ended in 1583, when the Earl of Desmond and his followers had been hunted down and killed by the English and the Irish clans who had once willingly risen and fought beneath the banners of the Earl. The destruction of the Desmond Earldom ended with the Desmond lands being both devastated and parcelled out to English undertakers in the Plantation of Munster, which was a major step in the Tudor conquest of Ireland. Since the beheading of Silken Thomas in 1537, fitz Maurice was the first Irish clan chief to use the ongoing religious persecution of English and Irish Catholics as a grounds for war against the House of Tudor. Hugh O'Neill and Red Hugh O'Donnell may have been inspired by fitz Maurice for their uprising, which became known as the Nine Years War. Fitz Maurice is now regarded as the man the Geraldines ought to have chosen to lead them if they were to resist the English Reformation. TimelineAs his birth date is uncertain, so are all his ages. AgeDateEvent01520, aboutBorn1540, 19 MarFather killed James FitzGerald, de jure 12th Earl of Desmond (called Court Page)1540, 7 JulAnthony St Leger (1st term), appointed Lord Deputy of Ireland 1547, 28 JanAccession of Edward VI, succeeding Henry VIII of England1550, 4 AugAnthony St Leger, appointed Lord Deputy of Ireland (2nd term)1553, 6 JulAccession of Queen Mary I, succeeding Edward VI of England1558, 17 NovAccession of Queen Elizabeth I, succeeding Queen Mary I1564Father (i. e. Totane) died.1565, 8 FebBattle of Affane1565, 13 Oct''Henry Sidney, appointed Lord Deputy of Ireland1569Outbreak of the first Desmond Rebellion1570, 2 MarTook Kilmallock and burned it1573, 23 FebSubmitted to John Perrot by prostrating himself in the church of Kilmallock1578, early inThomas Stukley leaves Civitavecchia with his troops for Portugal1579, 17 JulLands at Dingle launching the second Desmond Rebellion1579, 18 AugDied.