Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрі. Алтын жағалы тамарин (Leontocebus tripartitus) – Оңтүстік Америкаға тән тамарин түрі. Ол Эквадор мен Перуде, әсіресе Амазонканың жоғарғы ағысында (жазықта), Эквадордағы Анд тауларының шығысында және Перудің солтүстік-шығысында, Перудегі Рио Курарай мен Рио Напо арасында таралған.
The golden mantled tamarin (Leontocebus tripartitus) is a tamarin species from South America. It is found in Ecuador and Peru, specifically in the upper Amazon (lowland), east of the Andes in Ecuador, and Northeast Peru; between the Rio Curaray and Rio Napo in Peru.
Таксономиялық жіктеу
L. tripartitus-тың орналасуы туралы пікірталас болды. Оңтүстік Америкадағы далалық байқауларда ғалымдар алтын жамылғылы тамариндердің (L. tripartitus) және қоңыр жамылғылы тамариндердің (Leontocebus fuscicollis) тамақтану әдеттерін және биіктіктерін салыстырды. Олар биіктік үлгілерінің L. fuscicollis-те байқалған үлгілерге өте ұқсас екенін анықтады. Осы ұқсастық және L. fuscicollis немесе қара жамылғылы тамаринмен (Leontocebus nigricollis) симпатриялық байланыс туралы дәлелдердің жоқтығы L. tripartitus-ты L. fuscicollis-тің жеке түрі емес, оның ішкі түрі ретінде қарастыру қажеттігін ұсынды; сондай-ақ, L. fuscicollis-тің басқа ішкі түрлерін таксономиялық деңгейде көтеру ұсынылды. Қазіргі таңдағыда ол Leontocebus туысына жататын жеке түр деп саналады.
Сипаттама
Бұл тамариннің мұрынынан құйрығының бастауына дейінгі ұзындығы 218–240 мм, ал құйрығының ұзындығы 316–341 мм. Құлағының ұзындығы 31–32 мм. Басы қара, мойнында жалғасқан қара түсті түк бар. Мұрны және кейде беті толығымен ақ, ал мойнының жоғары жағында жарқыраған алтыннан кремі түске дейінгі түк шоғыры орналасқан, ол қара баспен күрт контраст жасап тұрады. Астыңғы бөліктері қызғылт-сары. Ұзын құйрығы барлық тамариндердегідей жабыса алмайды, ал үлкен көздері алға қарап тұрады. Бұл түр мономорфты. Оның үлкен кәдімгі тістері және бағытталмайтын барлық саусақтарында тырнақ тәрізді тырнақтары бар.
Мінез-құлық
Алтын шапанды тамарин – ағаш өміріне бейімделген, күндіз белсенді түр. Ол төрт аяғымен жүріп және секіріп, көбінесе кішкентай көлденең тіректерде қозғалады. Секіру – аралықты еңсерудің басты тәсілі, бірақ жоғарғы орман қабаттарын жиі пайдаланумен секіру жиілігі төмендейді. Тамарин орман төңірегінде 4–10 метр биіктікте ең белсенді түрде азықтанады, негізінен жеміс, нектар және жәндіктермен қоректенеді, сондай-ақ табиғи қуыстардан немесе пигмей мармосеттері жасаған қуыстардан шырыш жейді. Денесінің кішкентай болуы, ішек көлемінің шектеулігі және тамақтың жылдам өтуі тамаринге жоғары сапалы қоректік заттар мен энергияға мұқтаж етеді. Топтар полигинандрлық болып табылады. Жүктілік орташа есеппен 140 күнге созалады. Каллитрихидтер жалпы алғанда, балалармен қарым-қатынасының күштілігімен ерекшеленеді. Жаңа туған балаларды анасынан өзге топ мүшелері (топтағы еркектер де бар) дүниеге келген күнінен бастап көтере алады. 9–13 аптада емшектен айырылады, осы кезде тамақтың көп бөлігі бөлісу немесе ұрлау арқылы алынады. Жастық шақта (4–7 айдан бастап) мәртебелік айырмашылықты анықтау үшін, әсіресе бір жынысты егіздер арасында «екілік шайқастар» болуы мүмкін. Жасөспірім кезең 9–14 айда басталады, осы кезде жас жануар ересектердің мөлшері мен сыртқы түріне ие болады. Осы шақта жыныстық жетілу басталады, бірақ жас жануарлар көбеймейді. Ересекке айналу (12–21 айда басталады) кезінде жыныстық пісілігіне жетеді.
Қорғау мәртебесі
2008 жылы Leontocebus tripartitus IUCN Қызыл тізімімен бағаланды. Бұл түр болашақта үш буын ішінде (18 жыл) шамамен 25%-ға дейін қысқаруы күтілетін болғандықтан, «Қатерге жақын» санатында тізімделген, себебі орманды жою деңгейі жоғары болады деп болжануда. Эквадордағы Ясуни өзені бойында L. tripartitus таралған ормандар қашық жатыр және мұнай іздеуге арналған шағын, жергілікті лагерьлерден басқа, адам қызметінен көп зардап көрген жоқ. Дегенмен, аймақта мұнайдың табылуы, нәтижесінде Помпея Иро тас жолының салынуы, осы ормандардың және олардағы жануарлар әлемінің болашағына қатысты алаңдаушылық тудырады.