Кіріспе

Перудің жәндікті маймылы (Ateles chamek), қара бетті қара жәндікті маймыл деп те аталады, Перуде, сондай-ақ Бразилия мен Боливияда тіршілік ететін жәндікті маймыл түрі. Олар маймыл түрлерінің ішінде салыстырмалы түрде ірі, ал олардың мықты, тұтқыр құйрықтары ұзынға жетеді. Көптеген маймыл түрлерінен айырмашылығы, олардың тек қана қанағаттандырылмаған бас бармағы бар, бұл бейімделу оларға брахиация арқылы жылжуға мүмкіндік береді. Перу жәндікті маймылдары 20-30 жеке тұлғадан тұратын топтарда өмір сүреді, бірақ бұл топтар сирек бір уақытта толық құрамында болады. Соның салдарынан пайда болатын кіші топтардың мөлшері мен динамикасы тағамның жеткілікті болуына және әлеуметтік-мінез-құлқылық белсенділікке байланысты өзгереді. Бұл түрдің жекелеген өкілдері қол жетімділікке қарай ұсақ жануарлармен, жәндіктермен және жапырақтармен қоректенеді. Аналықтары бала туу үшін топтан бөлінеді, әдетте күз айларында. Бұл аналықтар белгілі бір маусымдарда мол ресурстарға ие болған негізгі аймақтарда мекендейді. Оның денесі де, құйрығы да ұзын болуы мүмкін. Оның төрт созылған саусағы бар және дерлік бас бармағы жоқ, бұл жәндікті маймылдарға тән, бірақ басқа маймылдар үшін ерекше. Ол ағаштар арасында оңай қозғалады және Ательдер туысына жататын басқа түрлер сияқты, брахиацияға көмектесетін тұтқыр құйрығы бар. Оның ептілігі Азияның гиббондарымен ғана салыстыруға болады. Оның өмір сүру ұзақтығы 20 жылға дейін жетеді.

Тарату

Бұл түр Боливияның солтүстік-орталық бөлігінде, Перудің солтүстік-шығысында және Бразилияның орталық-батыс Амазониясында таралған. Жақында бұл түр Солимонес өзенінің солтүстік жағалауындағы Мамирауа қорығында да кездесетіні анықталды, бұл өзен арнасының өзгеруі арқасында олардың осы жерге қоныстанғанын көрсетеді. Олар Амазонияның маусымдық су тасқан ормандарында да тіршілік етеді, себебі аналықтары бала туу үшін күзде бірнеше айға топтан бөлініп шығады. Олар тамақ пен аумақ үшін басқа жәндік маймылдармен, жүнді маймылдармен және ұлысатын маймылдармен де бәсекелеседі.

Өсу және көбею

Жәндік маймылының көбею кезеңі жыл бойына созылуы мүмкін, алайда көптеген балалары күз мезгілінің басында туады. Оның жүктілік мерзімі шамамен 140 күнге соқады. Жүкті аналық маймыл бала туу үшін топтан шығып кетеді және 2–4 айдан кейін қайта оралады. Жаңа туған жәндік маймылы шамамен 10 айлық болғанда дербес болады. Зерттеулер көрсеткендей, көп аң ауру және егістік алқаптарында, жәндік маймыл сияқты денесі ірі приматтардың жойылу қаупі зор. Reserva Ecologica Taricaya зерттеушілері Madre de Dios өзенінің төменгі ағысында түрді қайта қалпына келтіру жұмыстарын бастады, ондағы табиғатты қорғау шаралары қазір қолайлы босату орны мен қорғалған мекенді қамтамасыз етеді. Орталық Америка жәндік маймылы немесе Джеффри жәндік маймылы (A. geoffroyi), қоңыр жәндік маймылы (A. hybridus) және осы түрге ең жақын туыс – аққұрсақты жәндік маймылы (A. belzebuth) сияқты бірнеше туыс түрлер бар. Олардың барлығында тұтқыр құйрық, бас бармақсыз қол және барлық жәндік маймылдарына тән басқа да ерекшеліктер кездеседі.