Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрлері
Species of New World monkey
Сары құйрықты жүнді маймыл (Lagothrix flavicauda) – Перуге ендемік Жаңа әлем маймылы. Бұл Перу Анд тауларында, Амазонас және Сан-Мартин облыстарында, сондай-ақ Ла-Либертад, Хуануко және Лорето облыстарымен шектесетін аймақтарда ғана кездесетін сирек примат түрі.
The yellow tailed woolly monkey (Lagothrix flavicauda) is a New World monkey endemic to Peru. It is a rare primate species found only in the Peruvian Andes, in the departments of Amazonas and San Martin, as well as bordering areas of La Libertad, Huánuco, and Loreto.
Таксономия
Сары құйрықты жүнді маймыл бастапқыда басқа жүнді маймылдармен бірге Лаготрикс туысына жатқызылған, бірақ күмәнді бастапқы деректерге байланысты кейіннен жеке монотиптік туыс, Oreonax-қа жатқызылды. Oreonax-тың Лаготрикс туысының кіші туысы екендігі ұсынылған, бірақ кейбір ғалымдар оны толыққанды туыс деп санайды. Жақында жүргізілген кең ауқымды зерттеу сары құйрықты жүнді маймылдың шындығында Лаготрикс туысына жататынын көрсетті, бұл пікірді Америкалық сүтқорекшілер қоғамы және IUCN Қызыл тізімі де қолдайды.
The yellow tailed woolly monkey was at first classified in the genus Lagothrix along with other woolly monkeys, but due to debatable primary sources, it was later placed in its own monotypic genus, Oreonax. Oreonax has been proposed to be a subgenus of Lagothrix, but others have regarded it as a full genus. A recent extensive study suggests that the yellow tailed woolly monkey indeed belongs in Lagothrix, which has been followed by the American Society of Mammalogists and the IUCN Red List.
Ашылу және қайта ашу
Бұл түрді алғаш рет Александр фон Гумбольдт 1812 жылы Simia flavicauda деген атпен сипаттады, бұл 10 жыл бұрын табылған теріге негізделген еді, оны жергілікті адам жылқыға мінуге арналған құшақ ретінде пайдаланған. Гумбольдт бұл түрдің тірі жануарларын немесе сақталған үлгісін көрген емес, сондықтан ол оның Alouatta туысына жатады деп ойлады. 100 жылдан астам уақыт бойы бұл түр туралы тек бірнеше оқшаланған жағдайларда ғана хабарланды, сондықтан ол жойылған деп есептелді. 1926 жылы Сан-Мартиннен үш үлгі жиналды және Табиғат тарихы мұражайына жеткізілді. Олардың жаңа түр екеніне сенді, бірақ қосымша дәлелдер осы үлгілердің сары құйрықты жүнді маймылға тиесілі екенін көрсетті. 1974 жылы Рассел Миттермейер басқарып, Дүниежүзілік табиғат қоры қаржылаған ғалымдар тобы Амазонас облысының Педро Руис Галло қаласында үй жануары ретінде ұсталған жас сары құйрықты жүнді маймылды тапты. Бұл жаңалық ұлттық және халықаралық баспасөздің назарын аударды, сондай-ақ осы түрдің жағдайын жылдам білу қажеттігін түсінген табиғатты қорғау ұйымдарына да әсер етті. 2004 жылдың жазында ғалымдар Сан-Мартиннің шалғай аймағында сары құйрықты жүнді маймылдарды іздеді, онда орман тропикалық, ылғалды және таулы болды. Кездейсоқ ағаш кесуден қауіп көрші орман аймағында түрдің кем дегенде шағын популяциясы бар деп есептелді және Перудің тағы екі аймағымен бірге зерттелді.
The species was first described by Alexander von Humboldt in 1812 under the name Simia flavicauda, based on a skin found 10 years earlier, used by a local man as a horse saddle. Humboldt had never seen a live animal of this species nor a preserved specimen, and believed it belonged to the genus Alouatta. For over 100 years, the species was reported on only a few isolated occasions, so was thought to be extinct. In 1926, three specimens were collected in San Martin, which were then brought to the Museum of Natural History. They were believed to be of a new species, but further evidence made it clear that these specimens were of the yellow tailed woolly monkey. In 1974, a group of scientists, led by Russell Mittermeier, and funded by World Wide Fund for Nature, found a young yellow tailed woolly monkey which was kept as a pet in the city of Pedro Ruiz Gallo, Amazonas. The rediscovery attracted the attention of national and international press, as well as conservation organizations that saw the need to know quickly the status of this species. In the summer of 2004, scientists searched for yellow tailed woolly monkeys in a remote area of San Martin, where the forest is tropical, humid, and quite mountainous. The forest area, threatened due to haphazard tree cutting, was believed to have at least a minor population of the species, and was studied along with two other areas of Peru.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Сары құйрықты жүнді маймыл – ең аз танымал примат түрлерінің бірі. Сонымен қатар ол ең ірі жаңа тропикалық приматтардың бірі. Олар тропикалық Анд тауларында тұрақты түрде кездеседі. Олардың мекендеу ортасы – тік тау беткейлері мен терең өзен шатқалдарынан тұратын қиын жер бедері, жапырақ қаптарының биіктігі 20–25 метрге жетеді. Бұл маймылдың мекендейтін ортасы – бұлтты ормандар, олар биік орналасқан және көбінесе бұлттармен жабылады. Соңғы бағалау бойынша, олардың саны 250-ден аз. Сары құйрықты маймылдың қазіргі мекендеу ортасы және популяциясы орманды жою салдарынан фрагменттелген. Бұл өндірістің шектелуіне кедергі келтіреді, себебі ол қазірдің өзінде шектеулі популяцияны тағы да азайтады. Сары құйрықты маймыл ешқашан толық санаққа алынбаған, сондықтан нақты саны әртүрлі. Популяцияны зерттеу үшін зерттеу жүргізілді, бірақ жер бедерінің қиындығы мен фрагменттелген популяция бұл процесті қиындатты. Сары құйрықты жүнді маймыл Перу Анд тауларының таулық бұлтты ормандарында, Амазонас және Сан-Мартин департаменттерінде, сондай-ақ Ла-Либертад, Хуануко және Лоретоның шекаралас аймақтарында теңіз деңгейінен жоғары биіктікте мекендейді. Оның мекендеу ортасы тік шатқалдармен және жыралармен сипатталады. Оның бастапқы мекендеу ортасы шамамен деп есептелсе, соңғы бағалаулар қалған мекендеу ортасын аралығында көрсетеді.
The yellow tailed woolly monkey is one of the least known of the primate species. It is also one of the largest neotropical primates. They are regularly found in the tropical Andes. Their habitat is characterized as rough terrain consisting of steep mountain sides and deep river gorges, with canopy heights of 20–25 m. Cloud forest, the habitat of this monkey, are in high altitudes and often have cloud coverage near or in them. The last estimated population count was less than 250 individuals. The current habitat of the yellow tailed monkey is fragmented due to deforestation, as is the population. This can hinder reproduction, as it limits an already limited population. The Yellow Tailed monkey has never been subject to a full census so exact numbers vary. A study was done to exam the population however the terrain and fragmented populations made this difficult. The yellow tailed woolly monkey lives in the montane cloud forests of the Peruvian Andes at elevations of above sea level in the departments of Amazonas and San Martin, as well as bordering areas of La Libertad, Huánuco, and Loreto. Its habitat is characterized by steep gorges and ravines. The original extent of its habitat is estimated to be around , but recent estimates put the remaining habitat at between .
Тамақ және табиғи тарих
Оның негізгі тамақтануы жеміс-жидектермен, бірақ жапырақтар, гүлдер, жәндіктер және басқа да омыртқасыз жануарларды да жейді. Бұл түр ағаштарда тіршілік етеді және күндіз белсенді болады. Оларда көп еркектік топтық әлеуметтік жүйе және көп әйелдік жұптасу жүйесі бар. Олардың әртүрлі дауыстану түрлері бар, соның ішінде аумақтық немесе ескерту сигналы ретінде қолданатын қатты, "көпір сияқты" үн шығару да бар. Сары құйрықты жүнді маймылдар геофагияға қатысады, яғни топырақ жеуге. Геофагия - сирек кездесетін биологиялық мінез-құлық, бірақ бұл түрге пайдалы, себебі ол микроэлементтердің сіңуіне және ішек паразиттерінің азаюына себеп болады; олар темір жетіспеушілігінен жиі зардап шегеді. Топырақ жеу арқылы олар күнделікті тамақтан ала алмайтын темірді организмге сіңіре алады.
Its diet is primarily frugivorous, but leaves, flowers, insects and other invertebrates are also eaten. The species is arboreal and diurnal. It has a multiple male group social system and a polygamous mating system. They have a variety of vocalisations, including a loud, "puppy like" bark which they use as a territorial or alarm call. Yellow tailed woolly monkeys participate in geophagy, the consumption of soil. Geophagy is a rare biological behavior, but the species benefits since it results in trace mineral intake of minerals and reduction of intestinal parasites; they tend to suffer from an iron deficient diet. Their consumption of soil allows them to intake iron that they do not get from their regular diet.
Қорғау
Оның мекендеу ортасының қолжетімсіздігі түрді 1950 жылға дейін қорғады. Алайда, жаңа жолдардың салынуы, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және мал шаруашылығы, аң аулау, маймылдардың табиғи түрғылықты тығыздығының төмендігі, баяу жетілуі және төмен көбейгіштік деңгейі салдарынан, алдағы үш буын ішінде кем дегенде 80% қысқаруы күтілуде. Осы және оның шектеулі географиялық таралуы осы түрдің қазіргі кездегі аса қауіпті түрлер тізіміне енуіне әкелді. Перулық APECO коммерциялық емес ұйымының пионерлік жұмысы үш қорғалатын аймақтың құрылуына әкелді: Рио-Абисео ұлттық паркі, Альто-Майо қорғалған орман және Кордильера-де-Колан ұлттық қасиетті орны. 1980 жылдардың ортасынан бастап соңғы уақытқа дейін қосымша сақтау немесе зерттеу жұмыстары минималды болды. Дегенмен, 2007 жылдан бастап британдық Neotropical Primate Conservation коммерциялық емес ұйымы түрдің ареалы бойынша түрді сақтауға бағытталған бастамаларды жүзеге асырып келеді. Бұл түр "Әлемдегі ең қауіпті 25 приматтың" бірі болып саналады. Орманды жою арқылы ортаның жоғалуы сары құйрықты жүнді маймылдардың жойылуына ең үлкен қауіп төндіреді. Сан-Мартин және Амазонас аймақтары арқылы өтетін Лима-Тарапото тас жолы жағалау және таулы аймақтардан адамдардың көшіп келуіне себеп болды, бұл халықтың тығыздығының артуына әкелді. Шипасбамба аймақтық үкіметінің сақтау шараларына қатысты өтініштерді қарастырудағы немқұрайдылығына байланысты, жергілікті шаруалардың жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдеріне деген сұранысты қанағаттандыру және халық санының өсуін қолдау мақсатында кесіп-жағып өртеу әдісімен шаруашылық етуі салдарынан жергілікті жерлер зардап шегуде. Орманды жою және халық санының өсуі маймылдардың мекендеу ареалын қысқартты, бұл олардың жойылу қаупін арттырады. ASPROCOT ұйымының бастамасымен жасалған сақтау жұмыстары Амазонас ормандарының қалдықтарын сақтау үшін баламалы ауыл шаруашылығы формаларын қолдану арқылы жойылу қаупі төніп тұрған маймылдарды қорғауға көмектесуге бағытталған. Алайда, қаражаттың жетіспеуі сақтау процесін баяулатуда. Перудегі бірнеше қауымдастықтар түрлі жолдармен сары құйрықты жүнді маймылдарды сақтауға бағытталған шаралар қолдануда. Қауымдастыққа негізделген сақтау жұмыстары жүргізілуде, мысалы, Лос-Чилхос аңғарында, онда жобаны Apenheul Primate Conservation Trust басқарады. Бұл шаралар маймылдар мекендейтін аумақтарға жаңадан көшіп келудің алдын алу және экожүйені қорғауға бағытталған бастамаларды қамтиды. Neotropical Primate Conservation Ла-Эсперансада салынып біткен жаңа жолдарды пайдаланып, қазіргі уақытта жойылу қаупі төніп тұрған маймылдар популяциясы және олардың мекендеу ортасы туралы хабардарлықты арттыру мақсатында экотүризмді дамытуға арналған аумақтарға қол жеткізуде, бұл жергілікті тұрғындарға маймылдарды сақтаудың маңыздылығын және маймылдарды құнды туристік тартымдылық ретінде пайдалану мүмкіндігін түсінуге көмектесуде.
The inaccessibility of its habitat protected the species until the 1950s. However, the construction of new roads, habitat loss and fragmentation from agriculture, logging and cattle ranching, and subsistence hunting, together with the monkey's naturally low population densities, slow maturation, and low reproductive rate, have led to a predicted decline of at least 80% over the next three generations. This and its restricted geographic distribution have led to this species' current critically endangered status. This pioneering work by the Peruvian NGO APECO led to the creation of three protected areas, Rio Abiseo National Park, Alto Mayo Protected Forest, and Cordillera de Colán National Sanctuary. From the mid 1980s until recently, further conservation or research efforts were minimal. Starting in 2007, though, British NGO Neotropical Primate Conservation has been running conservation initiatives for the species throughout its range. The species is considered one of "The World's 25 Most Endangered Primates". Habitat loss by deforestation is the biggest threat to the endangerment of yellow tailed woolly monkeys. The Lima Tarapoto highway which runs through the regions of San Martin and Amazonas has caused the immigration of people from coastal and high mountain regions leading to overpopulation. Due to the negligence of the regional government of Shipasbamba, Amazonas to the accept requests for conservation efforts, local lands have been the victims of slash and burn agriculture by local farmers to support the growing demand of local agricultural crops, as well as to support the increase in population size. With the deforestation and increased population, the monkeys have had their habitat range reduced, which increases their risk of extinction. Conservation efforts led by ASPROCOT have been made recently to help protect the endangered monkeys by turning to alternative forms of agriculture to preserve the remnants of the Amazonas forests. However, a lack of funding has slowed the conservation process. Several communities in Peru have made conservation efforts to preserve the yellow tailed woolly monkeys through various ways. Community based conservation efforts have been made in preserving the monkeys, such as in Los Chilchos valley, where the project is directed by the Apenheul Primate Conservation Trust. Efforts include preventing further immigration into areas home to the monkeys and beginning ecosystem protection initiatives. Neotropical Primate Conservation has begun using newly constructed roads in La Esperanza to access areas which are now being used to develop ecotourism initiatives to build awareness about the endangered monkey population and its habitat, which has helped local people understand the importance in preserving the monkeys and that the monkeys can be used as a valuable tourist attraction.