Кіріспе

1996 жылғы американдық телесериал

«Гулливердің саяхаттары» (кейбір елдерде «Тед Дансонның Гулливердің саяхаттары» деп танылады) – Джонатан Свифттың 1726 жылғы осы аттас сатирикалық романы негізінде Джим Хенсон Продакшн және Hallmark Entertainment компанияларының өндірісімен жасалған американдық-британдық телесериал. Бұл мини-сериал Свифт романының барлық төрт саяхатын қамтитын сирек адаптациялардың бірі болып ерекшеленеді. Сериал Ұлыбританияда Channel 4 арнасында, ал АҚШ-та NBC арнасында 1996 жылдың ақпан айында көрсетілді. Басты рөлдерде Тед Дансон, Мэри Стинбурген, Том Стерридж, Джеймс Фокс, Омар Шариф, Питер О’Тул, Альфре Вудард, Кристин Скотт Томас және Джон Джилгуд ойнаған. Сериал он бір Primetime Emmy жүлдесіне ұсынылып, оның бесеуін жеңіп алды (оның ішінде «Үздік мини-сериал» жүлдесі де бар).

Негізгі идея

Бұл нұсқада доктор Гулливер ұзақ уақыт болғаннан кейін отбасына оралды. Оқиға оның саяхаттарының шақырулары мен қазіргі кезде, ол саяхаттары туралы айтатын және психиатриялық ауруханаға (психиатрлық госпитальға) қамауға алынған сәттер арасында ауысады (осы флешбектер мен ауруханадағы қамау романда жоқ). Микросериал романға адал болса да, соңы көтеріңкі аяқталу үшін өзгертілді. Кітапта Гулливер Хоухнмдердің утопиялық еліне соншалықты әсерленіп, Англияға оралғанда, отбасымен емес, қорадағы аттардың арасында өмір сүруді жөн көреді. Ал микросериалда ол осы құмарлықтан арылып, әйелі мен баласына қайта оралады.

Өндіріс

Бұл мини-сериалға қаржы табуға жылдар кетті. Продюсер Дункан Кенворти Джим Хенсонның дамудың бастапқы кезеңдеріндегі қатысуы туралы былай деді: "Бұл [Гулливердің саяхаттары] Джим тірі болғанда дамытып жүрген жоба еді. Біз кітапты толығымен бейнелеуді қалағанбыз, және Джимді осы нәрсе қызықтырды". Мини-сериал Англия мен Португалияда түсірілді. Ол көптеген арнайы эффектілерді қажет етті, Джим Хенсонның «Жаратылыс шеберханасы» бірнеше CGI араларын және Яхуларға протездік макияж жасады. Сериалдағы жануарларды A1 Animals ұсынды.

1-бөлік

Көптен бері жоғалып кеткен және өлген деп есептелген Лемуэль Гулливерді бір күні таңертең әйелі Мэри мен ұлы Том өз үйінің қорасында табады. Ол Лиллипут деп аталатын кішкентай адамдар тұратын аралда кемесі құлағаннан басталатын, флэшбектер арқылы көрсетілетін оқиғаны баяндайды, сонымен қатар Гулливер көрген кейбір адамдар мен оқиғаларды түс көреді. Гулливер Лилипут императорының таяғының үстінен секіріп өту және астынан өту арқылы үкімет шенеуніктерін таңдау сияқты Лилипуттың ерекше әдет-ғұрыптарын түсіндіреді. Гулливер Лилипут императрицасына көрсетіледі және Блефускудың жау мемлекетіне қарсы соғыс жүргізуі сұралады. Гулливер ризашылығын білдіріп, Белфуску флотын жойып, соғысты жеңіске жеткізеді. Мереке кезінде сарайда өрт шығады, Гулливер өз зәрімен өртті сөндіреді, императрица ұялады және оны өлімге кесуді талап етеді. Елдің жетекші генералдары да оны өлтіруді қалайды, өйткені ол Блефускуді одан әрі қиратудан бас тартты. Императордың әскерінен қашып бара жатқан Гулливердің лилипутиялық достары оны жасырып, қашып кету үшін сал жасауға көмектеседі. Осы уақытта Гулливердің әйелі Мэри Гулливердің лауазымын да, үйін де иеленген доктор Бейтстен көмек сұрайды, бұл Мэри мен Томға онда тұруға мүмкіндік береді. Мэриге үйленгісі келетін Бейтс Гулливерді психиатриялық ауруханаға жатқызуға тырысады, ол Гулливердің деменцияға шалдыққандай көрінеді дейді. Мэри Гулливерді аралап көруге барады, сол сапарлардың бірінде Том Бейтстің кабинетіне кіріп, Гулливердің күнделігі мен лилипутиялық қой бар саяхат сөмкесін табады, бұл оның әңгімесін растайды. Бейтс күнделікті өртеп жіберуге тырысады. Уақыт өте келе Бейтс Мэриге ауруханаға баруын тоқтатуға жеткілікті ықпал етеді, ал Том зақымдалған күнделікті тауып, бөлмесінде жасырады. Гулливер психиатриялық ауруханада әңгімесін жалғастырады. Оның лилипутиялық салы Бробдинггке, алыптар мекендейтін елге құлайды. Оны фермер Грултруд табады және оны егін сақшысы ретінде көрсетеді. Гулливер кейіннен патша сарайындағы әйелге сатылады, фермердің қызы Глумдалклич оның күтушісі ретінде, және Бробдингг королевасына ұсынылады. Гулливер ең кішкентай тіршілік иесі болғандықтан, сарайдың жұлдызы Грилдригті ығыстырып тастайды, ол оны жек көреді және кейін оны өлтіруге тырысады. Гулливерді оның дене мөлшері үшін мазақтайтын дәрігерлер тексеріп қарастырады. Өзін жақсы көрсету үшін Гулливер королевамен ағылшын мәдениеті мен саясатының көптеген аспектілерін талқылайды, бірақ ол Бробдинггтың әділ бөлісу жүйесімен салыстырғанда оны жағымсыз деп санайды. Тойды күтіп тұрған кезде Грилдриг Гулливерді өлтіру үшін алып бұзауларды жібереді, бірақ Гулливер оларды өлтіруге үлгереді. Содан кейін ол бұзаудың тістегенін алып, одан пышақ жасайды. Королеваның алдындағы беделін қалпына келтіру үшін Гулливер оқ-дәрі көрсетілімін ұйымдастырады, бірақ ғалымдар оның білмеуінен он есе арттырады, нәтижесінде жарылыс оны одан әрі жағымсыз етеді. Осы уақытта Глумдалклич Гулливерге ғашық болып, оған үйленгісі келеді. Гулливер оның ұсынысын жұмсақ түрде қабылдамайды және оны босатуды сұрайды. Глам Гулливерді жағажайға алып, оны үйге қайтаруға болатын кемелерді іздейді, бірақ табысқа жете алмайды. Бөрік Гулливердің саяхат қорабын алып, оны теңізге тастап кетеді. Жабдықтары болмағандықтан, Гулливер аспандағы алып тасты көргенде өмірінің соңы келгенін сезінеді.

2-бөлік

Әңгімесін жалғастыра беруде, Гулливерді ұшқыш Лапута халқы құтқарады. Ол Раджамен және оның "ақымақ" ұлы, ханзада Мунодимен дос болады. Ханзада Гулливерге аралдың қалай басқарылатынын көрсетеді – оларды планетадан итермелейтін алып магнит тасы арқылы. Лапута олардың үстінен өтетін жерлерден алым-салық алып, жаратылысын қамтамасыз етеді; осы жерлердің бірін ханзаданың анасы, императрица Муноди билейді, ол алым-салық төлеуден бас тартады. Раджа бомбалау шабуылын талап етеді, ал императрица өз алып магнит тасын шығарып, Лапутада үлкен қозғалыс тудырады. Ханзада кедергіні тоқтату үшін магнит тасын кері бұруды ұсынады. Гулливер оны іске асырады, бірақ қиындықтары үшін аралдан императрицаның сарайына құлайды. Императрица Муноди Гулливерді Раджа ұсынған Академияға жібереді, онда ол Англияға қайту жолын таба алады, онда ол ақыл-ойы жетпейтін көптеген ғалымдармен кездеседі. Сол жерден кеткен соң Гулливер Глуббдубдрибте сиқыршымен кездеседі. Ол сиқыршының сарайында Англияға баратын портына жеткізуге уәде береді, бірақ сиқыршы оны күн сайын "ертеңге" шегеріп отырады. Кейін Гулливер сиқыршының оны есірткіге салып, оның қанын Ұлы Александр мен Юлий Цезарь сияқты ұлы тұлғалардың рухтарын шақыру үшін пайдаланғанын біледі. Гулливер кейін өз еркімен көбірек рухтарды шақырып, осы күшті сарайды басып алып, бостандыққа жетеді. Осы уақытта Бейтс Мэриге Гулливерді көруге рұқсат бермейді, екеуіне де екіншісі оларды көргісі келмейтінін айтады, сондықтан ол күйеуіне хат жазады, оны Бейтс ұстап алып кеңсесіндегі кітап сөресіне тығып қояды. Біраз уақыттан соң Том Мэриге Бейтс хаттарды жасырып жатқанын айтады. Ол күйеуін үйге қайтару ниетімен Бейтспен бетпе-бет келеді. Гулливер өзінің тұтқындарына өлімсіз Струлдбруктармен кездескенін айтады, олар оны заңсыз кіргені үшін түрмеге қамап қояды. Ол қақпа күзетшісіне кіру үшін өзінің ара шағуға арналған пышағын береді, бірақ олардың суын ішу арқылы өлімсіздікке қол жеткізу ұсынысын қабылдамайды – мұның бағасы іштен қартаю және соқырлық сияқты аурулардан зардап шегу. Гулливер портына жетеді және кемеге мінеді, бірақ жолдағы бүлік оны басқа жат жерге жүзуге мәжбүр етеді. Гулливердің денесі сазға батып, жабайы Яхулармен және ақылды, әдемі Хоухенм аттарымен кездеседі. Ол Хоухенм ханыммен сөйлесіп, киім-кешегі мен өмір салтын түсіндіреді және олардың мәдениетіне көбірек таңғалады. Ол Яхулар мен Хоухенмдердің әдет-ғұрыптарын зерттейді және Хоухенмдерге өзі оларға көбірек ұқсайтынын дәлелдеуге шешім қабылдайды. Тіпті ол карьерден тапқан алмазды да қабылдамайды. Әйел Яхумен қақтығысқа түскеннен кейін, Хоухенмдер оның қасиеттерін мойындағанымен, кеңес құрып, Гулливерді тастап кету керек деп шешеді. Гулливер қайғыға бой алдырып, аралдан кетеді, оны португалдық кеме құтқарады, бірақ ол бұған қарсы тұрады. Гулливер Хоухенмдегі тәжірибесін баяндағанда медициналық сараптамадан өтеді. Мэри сот отырысына куә болғаннан кейін күйеуін Бейтстің айыптауларына қарсы қолдайды және Гулливерді ауруханада ұстаудың себептерін сұрайды. Гулливердің ұлы сот залына кіріп, Гулливер күтім алған кішкентай лилипутиялық қойларды көрсетеді. Осы дәлелдермен Гулливер босатылады. Біраз уақыттан соң Бейтс шетелге кетеді және одан хабар алынбайды. Гулливер Яху сияқты болуға қарсы күреседі және ол қазір қандай адам екенін бөліседі.

Қабылдау

Мини-сериал сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Entertainment Weekly журналынан Кен Такер: «Бұл туындының барлық жағынан таңғажайып, Гулливер рөліне таңдаудан бастап – «Cheers» сериалынан белгілі Тед Дэнсон керемет шаштаразбен, – Джонатан Свифттың 1726 жылғы романына назар аударатын адалдығымен де таң қалдырады» деп жазды және оны «Свифттың бейсақтығына толыққанды еркіндік беруге дайын үлкен, жарқыраған, көңілді туынды» деп атады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жыл Сыйлық санаты Тұрғызылғандар Нәтиже Ref. 1996 Artios Awards Мини-серияны қоюдағы ең үздік жетістік Линн Крессель Humanitas Prize 90 минут немесе одан ұзақ телеарна немесе синдикациялық теледидар Саймон Мур Primetime Emmy Awards Ең үздік мини-серия Роберт Халми аға, Брайан Хенсон және Дункан Кенуорти Ең үздік қосымша актриса мини-серияда немесе арнайы фильмде Алфре Вудард Ең үздік режиссура мини-серияда немесе арнайы фильмде Чарльз Стерридж Ең үздік сценарий мини-серияда немесе арнайы фильмде Саймон Мур Ең үздік көркемдік безендіру мини-серияда немесе арнайы фильмде Роджер Холл, Джон Феннер, Алан Томпкинс, Фредерик Эвард және Розалинд Шингльтон Ең үздік операторлық жұмыс мини-серияда немесе арнайы фильмде Ховард Атертон Ең үздік костюм дизайны мини-серияда немесе арнайы фильмде Ширли Энн Рассел Ең үздік монтаж мини-серияда немесе арнайы фильмде – бір камералық өндіріс Питер Колсон Ең үздік шаш үлгісі мини-серияда немесе арнайы фильмде Эйлин Ситон Ең үздік дыбыс жарақтану драмалық мини-серияда немесе арнайы фильмде Саймон Кей, Пол Хэмблин және Клайв Пендри Ең үздік арнайы визуалды эффекттер Тим Веббер Royal Television Society Awards Өндіріс дизайны – драма Роджер Холл Визуалды эффекттер Тим Веббер Television Critics Association Awards Жыл бағдарламасы 1997 British Academy Television Awards Ең үздік драмалық сериал Дункан Кенуорти, Чарльз Стерридж және Саймон Мур British Academy Television Craft Awards Ең үздік костюм дизайны Ширли Рассел Ең үздік дизайн Роджер Холл Ең үздік монтаж – көркем/ойын-сауық Питер Колсон Cinema Audio Society Awards Телевизиядағы дыбыс жарақтанудағы ең үздік жетістік – аптаның фильмі, мини-серия немесе арнайы фильмдер Саймон Кей, Пол Хэмблин және Клайв Пендри Satellite Awards Ең үздік мини-серия немесе теледидар үшін жасалған фильм Ең үздік актер мини-серияда немесе теледидар үшін жасалған фильмде Тед Дэнсон Ең үздік қосымша актриса сериалда, мини-серияда немесе теледидар үшін жасалған фильмде Алфре Вудард Saturn Awards Ең үздік жанрлық теледидарлық презентациясы Young Artist Awards Ең үздік отбасылық телефильм немесе мини-серия – телеарна.

Теледидар/үйдегі медиа

Мини-сериал 1996 жылы NBC телеарнасында көрсетілді. 20th Century Fox Home Entertainment Австралия және Италиядағы VHS нұсқасын, ал Hallmark Entertainment АҚШ-тағы VHS нұсқасын шығарды. Лазерлік дискінің шығарылымын Image Entertainment (шығарылған жылы көрсетілмеген) жүзеге асырды. Artisan Home Entertainment және Family Home Entertainment 1999 жылы АҚШ үшін DVD форматында мини-сериалды шығарды. Hallmark 2002 жылы Австралияда 171 минуттық DVD-ді шығарды, ал 2003 жылы VideoEzy таңбасымен шығарды. 2013 жылғы неміс тіліндегі DVD нұсқасын Koch Media басқарды. Толық мини-сериалды 2015 жылы Mill Creek Entertainment АҚШ-та DVD форматында шығарды. NHK 1997 жылы жапондық теледидарлық шығарылымды жүзеге асырды.