Кіріспе

Британдық колониялық әкімші сэр Хью Лоу (10 мамыр 1824 – 18 сәуір 1905) – британдық колониялық әкімші және табиғатты зерттеуші. Лабуандағы түрлі колониялық қызметтерде ұзақ болғаннан кейін, ол Малай түбегінде британдық әкімші болып тағайындалды, онда ол аймақта алғаш рет Hevea каучугін сынақтан өткізді. Ол аймақтағы алғашқы табысты британдық әкімші деп есептеледі, оның әдістері бүкіл Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы британдық колониялық басқару операциялары үшін үлгі болды.

Ерте өмір

Лоу Англияның Верхний Клэптон қаласында шотландтық бағбанның ұлы болып дүниеге келді, оның есімі де Хью еді. Ол жас кезінде отбасылық бақшада жұмыс істеп, ботаника саласында білім алды. 20 жасында әкесі оны Оңтүстік-Шығыс Азияға ғылыми экспедицияға жіберді. Ол Сингапурда орналасты, бірақ көп ұзамай Саравақтағы Ақ Раджа Джеймс Брукке қосылды. Алдағы айларда ол Саравақтың ішкі аймақтарымен осылай жақсы танысып, үйге оралғаннан кейін оның жөнінде толыққанды кітап жазуға мүмкіндік алды. 1847 жылы Брук жаңа құрылған британдық Лабуан колониясының губернаторы және Борнео бойынша Бас консулы болып тағайындалды. Ол Лоуды өзінің Отарлау хатшысы (1848-1850) және Уильям Нейпер Эск., вице-губернаторы етіп тағайындады. Олар, сондай-ақ Нейпердің қызы Кэтрин 1848 жылы Қашық Шығысқа қайта оралды.

Лабуан

Лоу 1848 жылғы 12 тамызда Сингапурға жеткенде, Сент-Эндрю соборында Кэтрин Нейпирге үйленді. Олардың Хью "Хьюго" Брук Лоу (1849-1887) ұлы және Кэтрин "Китти" Элизабет Лоу (1850-1923) қызы дүниеге келді. 1851 жылы Кэтрин қызбадан қайтыс болғандықтан неке аяқталды. Лоу оны және тағы 14 қызба құрбанын өзі жобалаған жаңа үкімет үйінің бағында (жергілікті тұрғындар Bumbung 12 деп біледі, малай тілінде "он екі шатыр") түнде жерледі. Бұл қадамға дайактардың христиан зиратында бұрын жасағандай, қабірлерді тонауынан қорқу себеп болды. Балалардың күтіміне әжесі мен ағасы жауапкершілік алды.

Перак

1877 жылғы сәуірде Лоу Малай түбегіне ауыстырылып, Перактың төртінші резиденты болды. Пангкор шартының талаптарына сәйкес, резидент – кеңесші болған, оның шешімдері дәстүр-салты мен діннен басқа барлық мәселелерде міндетті еді. Бірінші резидент 1874 жылы қаза тапты, бұл соғысқа алып келді, нәтижесінде жоғары лауазымды малайлық шенеуніктердің көбі өлтірілді немесе елден қуылды. Лоудың тағайындалуы азаматтық биліктің қайта орнатылуын білдірді. Бірінші жылы ол, кен орнына құқығын сақтап қалу үшін, кен орнының иелері өздерінің жерлерін өңдеуге міндетті деген қағиданы қабылдады. Сегіз жыл ішінде ол мемлекетте құлдықтың жойылуын қамтамасыз етті. 1885 жылы ол Тайпингтен Порт-Уэлдке (қазіргі Куала-Сепетанг) дейінгі Малай түбегіндегі алғашқы теміржол желісін салды. Ол сондай-ақ Корольдік Азия қоғамының Малакка бөлімшесінің журналын құруға көмектесті. Перакта өткен 12 жылында Лоу бейбіт басқаруды нығайтты. Ол негізгі малай, қытай және британдық көшбасшыларын қамтитын мемлекеттік кеңес құрды және әкімшілігінің көптеген деңгейлерінде көрнекті жергілікті көшбасшыларды табысты пайдаланды. Оның қызмет ету кезеңінде Селангордағы британдық судья Джеймс Иннес пен Перак резиденты сэр Хью Лоу арасында Малайзиядағы қарыздық құлдық мәселесі бойынша дау туды. Иннес Лоуды Перакта құлдықты жоюға тырысқан кезде оған көмектескен деп айыптап, оны кінәлауға тырысты. Лоу Малайзияда резеңке плантациясының үлгісін құрды, бірақ кейде бұл Генри Ридлиге жатқызылады, ол он жылдан кейін осы жұмысты жалғастырды. Лоу сонымен қатар аймақтың өсімдіктер мен көбелектерінің үлгілерін жинады. Лоу 1905 жылғы 18 сәуірде Италияның Алассио қаласында қайтыс болды.

Хью Лоу туралы мақалалар

Сэр Хью Лоу, G. C. M. G. (1824–1905) – Чарльз Ф. Коуэннің «J. Soc. Библиогр. табиғат тарихы» журналының 4-томы, 327–343 беттер (1968).