Кіріспе

Уакая – Фиджидің Ломаивити архипелагында орналасқан жеке меншік арал. 17,65° оңтүстік және 179,02° шығыс координаталарында орналасқан, ол Ломаивити тобының негізгі аралы Овалаудың шығысында жатыр. Уакаяға жақын екі арал бар: солтүстікке қарай Макогай және оңтүстік-шығысқа қарай Батики. Аралдың жағалау теңіз экожүйесі Фиджидің Биологиялық әртүрлілік стратегиясы мен іс-қимыл жоспарында белгіленгендей, оның ұлттық маңыздылығына үлкен үлес қосады. 1840 жылдан бері арал жеке меншікте. 1862 жылы Уакаяда Фиджидегі коммерциялық қант өндірудің алғашқы талпынысы жасалды. 1940 жылдардың басында Уакая банабандарға жаңа мекен ретінде ұсынылды. 1973 жылы Уакаяны бизнесмен Дэвид Гилмор сатып алып, аралды дамытып, «Уакая клубы мен спа» курортын салды. 2016 жылы ол қазір сотталған Сеаграм мұрагері Клэр Бронфманға сатылды, ол қазір аралдың көп бөлігіне иелік етеді.

География

Ағаш өскен Уакая аралы үшбұрышты келген. 2016 жылы «Уинстон» циклоны жақын жердегі коралл рифтеріне және Вакаядағы өсімдіктерге айтарлықтай зиян келтірді. Циклоннан кейін, Балық шаруашылығы министрлігі сол жылдың соңында Вакаяда және Макогайда балықтарды қайта қалпына келтіру және оларды көбейту жобасын бастады, себебі кейбір түрлер, мысалы, теворо балығы, Фиджиде жергілікті түрлерден жойылып кеткен болатын, себебі олар тым көп ауланды. Сонымен қатар, министрлік жойылып бара жатқан жасыл теңіз тасбақасын сақтауға күш салды. Вакая басшылары Королевуде тұрды. 1964 жылы және шамамен 1992 жылы Вакаядағы бекіністерді зерттеу жұмыстары жүргізілді. 1840 жылдың желтоқсан айында «Currency Lass» кемесі Овалаудағы Левукаға келді, ал кеме иесі Хоутон Овалау басшысы, Туи Левукадан Вакая аралын сатып алды. 1860-шы жылдардың басында сандал ағашы кемесімен құлап қалған 10 вануатулық адам Вакаядағы плантацияда жұмыс істеді. Фиджидегі коммерциялық қант өндіруге алғашқы талпыныс 1862 жылы Вакая аралында Дэвид Уиппи жасады, ол қант зауытын салды, бірақ бұл қаржылық сәтсіздікке ұшырады, себебі арал кішкентай және қант құмырбасын өсіруге қолайлы емес. Уиппи 1824 жылы Фиджиге алғаш келген американдық теңізші және саудагер болды, және ол өмірінің соңғы жылдарын Вакаяда өткізді, 1871 жылы қайтыс болғанға дейін. 1877 жылы аралды бұрынғы Корольдік теңіз күштерінің офицері, кейін Фиджидің заң шығару кеңесінде қызмет еткен, солтүстіктегі Какаудровте губернатор комиссары болып тағайындалған, шамамен 1909 жылы қызметтен кеткен капитан Фредерик Леннокс Лэнгдейл (1853–1913) сатып алды. Лэнгдейлдің 1899 жылы аралда Тюдор стиліндегі үйі болды; 1907 жылдан кейін бірнеше жыл өткен соң, ол төрт фиджилікті өлтірген дауылда толығымен қирады. 1890-шы жылдардың соңында Лэнгдейл Тыныш мұхиты аралдары компаниясының ұсынысы бойынша Раби аралындағы кокос плантацияларының басқарушысы болды. 1917 жылдың 21 қыркүйегінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс теңіз офицері Феликс фон Лакнер және оның серіктері Вакаяда Фиджи полициясының тобы, британдық офицер мен төрт үндістандық әскерден тұратын топпен тұтқындалды. Сол жылы Лакнер «SMS Seeadler» кемесінің командирі ретінде Антанта кемелеріне шабуыл жасады, бірақ кеме Француз Полинезиясындағы Мопелия аралында дауыл кезінде апатқа ұшырады, бұл Лакнер мен оның бес серігін кемеге мініп, экипаждың қалған бөлігін алу мақсатымен қашуға мәжбүр етті. Олар автоматтары мен мылтықтармен қаруланып, норвегиялықтар болып көрінді, Кук аралдарына сапар жасап, Фиджиге бет бұрды. 1930 жылдың 11-12 қаңтарында тропикалық циклон Фиджидің Макогай, Вакая және Гау аралдарына соқтығысты, одан орташа зиян келді. 1930 жылы Вакая рифіндегі Вакая маяғының құрылысы, шамамен 7 айдан кейін аяқталды. Риф Вакая аралынан алыс жерде орналасқан. Маяк темір бетоннан жасалған және риф деңгейінен жоғарырақ.

Банабан ұсынысы

1940 жылдардың басында Банабалықтар Вакаяны өздерінің жаңа мекені ретінде сатып алуды ұсынды, себебі олардың Банаба аралы британдықтар тарапынан фосфат өндіру үшін пайдаланылып, қиратылып жатқан еді. Сол кезде Вакая Вакая Лтд. компаниясына тиесілі болды, ал марқұм Р.Б.С. Уотсонның өсиетін орындаушы компания акцияларының көп бөлігіне иелік етті. Аралды дамытуға кем дегенде 13 миллион доллар жұмсалды. Курортта 10 сәнді буре (бунгало) бар, оның ішінде Губернатордың буресі мен Елшінің буресі бар, олар қалғандарына қарағанда кеңірек. Сонымен қатар, онда 1990 жылдары салынған Vale O (Бұлттардағы үй) деп аталатын үлкен жеке вилла орналасқан. 1980 жылдардың басында Вакаяны Роб пен Линда Миллерлердің отбасы 28 жыл бойы басқарды.

Меншік иесінің өзгеруі

Уакая 2016 жылдың басында «Уинстон» циклонынан қиын жағдайға түсті. 2018 жылы курорттың азаматтық және жергілікті басқарушысы Ниумайя Ниуматайваллу болды. 2022 жылы американдық туристік маркетингтік компания «Pacific Storytelling» Wakaya Club & Spa курортымен серіктестік орнатты. 2023 жылы Моника Пал курорттың бас директоры болып тағайындалды, ол бұған дейін 2016 жылдан бері менеджер қызметін атқарған.

Демография

1840 жылы алғашқы тұрғындар қоныс аударылып, арал жеке меншікке өтті. Одан бері, 1971 жылға дейін, аралда бірнеше плантация жұмысшысы мен олардың отбасылары ғана тұрған.

Көлік

Аралда ACK Management PTE Ltd компаниясы басқаратын жеке әуежай бар. Оның IATA әуежай коды KAY, ал ICAO әуежай коды NFNW. 1982 жылға дейін аралда ұзын қону-көтеру жолағы болған. Air Wakaya әуекомпаниясы 1991 жылы құрылды және 2002 жылы 1992 жылғы Britten Norman Islander ұшағымен рейстер жасады. Әуекомпания 2003–2005 жылдар аралығында Cessna 208 Caravan ұшағын пайдалануды бастады. Қазір ол 11 орындық Cessna 208 Grand Caravan EX ұшағына ие, оны 2013 жылы сатып алған. Рейстер Нади әуежайынан Вакаяға орындалады.