Америка Азамат Соғысы: Каролина Науқаны

Кіріспе

Каролиналар науқаны (1 қаңтар – 26 сәуір 1865 ж.), сондай-ақ Каролиналар науқаны деп аталады, Америка Азамат соғысының Батыс театрында Одақ армиясы Конфедерация армиясына қарсы жүргізген соңғы науқаны болды. 1 қаңтарда Одақтың генерал-майоры Уильям Т. Шерман Вирджиниядағы Одақ күштерімен байланысу ниетімен Саваннадан (Джорджия штаты) Каролина арқылы солтүстікке қарай жорық жасады. Науқан Бентонвилл шайқасында Конфедерацияның генерал-лейтенанті Джозеф Э. Джонстон армиясының жеңілісімен аяқталды және 1865 жылғы 26 сәуірде Одақ күштеріне толық бас берді. Бұл Аппоматтокс соты шайқасында Роберт Э. Ли армиясының жеңілісінен кейін екі апта өткен соң соғыстың тиімді аяқталғанын көрсетті.

Өмірбаян

Майор-генерал Уильям Т. Шерман 1864 жылы Атланта науқанында Джорджия арқылы үлкен күш жіберіп, қыркүйек айында сол аттас қаланы басып алды. 1864 жылдың күзі Конфедерация генералы Джон Белл Худқа қарсы Франклин-Нэшвилл науқанында күш салуға бағытталды. Шерман ақырында науқаннан шығып, генерал Джордж Х. Томасқа Худпен күресуді тапсырды, ал негізгі армия Атлантаға қайтып келді. Содан кейін Шерман «Теңізге жорығын» бастады, ол желтоқсан айында Саваннаны басып алумен аяқталды. Осы кезде Шерманның қол астында 60 000 тәжірибелі әскер болды, оларды Одақ армиясының бас қолбасшысы генерал-лейтенант Улисс С. Грант Вирджинияда қолдану үшін қайта орналастыруды қалады. Грант Шерманға әскерін кемелерге міндіріп, Вирджиниядағы Потомак армиясы мен Джеймс армиясын күшейтуді бұйырды, онда Грант Конфедерация генералы Роберт Лиге қарсы Петербургті қоршаумен айналысып жатты. Шерманның ниеті басқаша еді. Ол Грантты Каролина арқылы солтүстікке қарай жорық жасауға көндірді, соның ішінде Джорджия арқылы жасаған «Теңізге жорығы» сияқты, жол бойындағы барлық әскери құнды нәрсені жоюға шақырды. Шерман Оңтүстік Каролинаны, Одақтан алғаш бөлінген штат ретінде, оның оңтүстік мораліне тигізер әсері үшін нысанаға алуға ерекше қызығушылық танытты. Грант келісім берді, ал Шерман Рождество қарсаңында жолға шығуға рұқсат алды. Жылдың қалған бөлігі дайындыққа жұмсалды. Шерман армияның көп бөлігін 1865 жылдың қаңтар айының ортасында жылдыруды жоспарлаған, бірақ маневрлер 1864 жылдың 30 желтоқсанында басталды. Шерманның әскері 1865 жылдың қаңтар айының соңында Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласына қарай бет алды. Соғыстан кейін Шерман өзінің Теңізге жасаған жорығы көпшіліктің қиялын баурап алғанын, бірақ Каролина науқанымен салыстырғанда ол балалар ойыны болғанын айтты. Шерманның жоспары - Аугуста, Джорджия және Чарльстон, Оңтүстік Каролина қалаларына шабуыл жасау сылтавын жасау, бірақ шын мәнінде Солтүстік Каролина штатының Голдсборо қаласына ұмтылу еді. Джорджиядағы операциялары сияқты, Шерман өз әскерлерін бірнеше бағытта бірдей жылдырып, шашыраңқы Конфедерация қорғаушыларын жаңылыстырып, өзінің нағыз мақсаты – Оңтүстік Каролина штатының Колумбия астанасы екенін көрсетті.

Maj. Gen. William T. Sherman had taken a large force through Georgia in the 1864 Atlanta campaign, capturing the namesake city itself in September. The fall of 1864 was focused on countering Confederate Gen. John Bell Hood in the Franklin–Nashville campaign. Sherman eventually pulled out from the campaign, leaving Gen. George H. Thomas to deal with Hood, while the main army returned to Atlanta. Sherman then began his "March to the Sea", culminating in the December capture of Savannah. At this point, Sherman had 60,000 veteran troops under his command, which Union Army general in chief Lt. Gen. Ulysses S. Grant wanted redeployed for use in Virginia. Grant ordered Sherman to embark his army on ships to reinforce the Army of the Potomac and the Army of the James in Virginia, where Grant was bogged down in the Siege of Petersburg against Confederate General Robert E. Lee. Sherman had bigger things in mind. He persuaded Grant that he should march north through the Carolinas instead, destroying everything of military value along the way, similar to his 'March to the Sea' through Georgia. Sherman was particularly interested in targeting South Carolina, as the first state to secede from the Union, for the effect it would have on Southern morale. Grant acceded, and Sherman received the go ahead on Christmas Eve. The rest of the year was spent in preparations. Sherman intended the bulk of the Army moved out in mid January 1865, but maneuvering began on December 30, 1864. Sherman's army commenced toward Columbia, South Carolina, in late January 1865. After the war, Sherman remarked that while his March to the Sea had captured popular imagination, it had been child's play compared to the Carolinas Campaign. Sherman's plan was to make a feint for Augusta, Georgia, and Charleston, South Carolina, while instead truly aiming for Goldsboro, North Carolina. As with his Georgia operations, Sherman marched his armies in multiple directions simultaneously, confusing the scattered Confederate defenders as to his first true objective, which was the state capital of Columbia, South Carolina.

Қазақстан Республикасы

Каролинадағы науқан Атлантадағы науқан сияқты ұйымдастырылды. Шерманның 60 079 әскері екі қанатқа бөлінді. Оң қанаты - генерал-майор Оливер Отис Хауард басқаратын Теннесси армиясы. Сол қанаты генерал-майор Генри В. Слокум басқаруындағы XIV және XX корпус екі корпустан тұрды, кейін бұл әскерлер ресми түрде Грузия армиясы деп аталды. Солтүстікке қарай жорық жасағанда күшейте беру жалғасты, және 1 сәуірде генерал-майор Джон М. Скофилд басқаратын Огайо армиясы Голдсборо қаласында қосылғаннан кейін, ол 88 948 әскерге қолбасшылық етті. Теңізге қарай жасалған жорықтағы дәстүр жалғасты, армия жылдамдығын сақтау үшін жабдықтау желісінен үзіліп қалды. Армия жеңіл саяхаттады: көптеген оқ-дәрілер, бірақ азық-түлік, мал азығы және басқа да жабдықтар азырақ болды. Шерман Солтүстік Каролинаның ортасындағы Кейп-Фер өзеніне жеткенше, қайта жабдықтауды күтпеді. Армия жерден және жергілікті халықтан азықтандырылуы керек еді. Азық-түлік жинауды реттеу үшін қатаң бұйрықтар шығарылды. Әскерлер жергілікті тұрғындардан қажетті жабдықтарды талап етуге құқылы болды, бірақ үйлерге кіре алмады, басқалардың жеке өміріне араласа алмады, оларды мазаламауға тиіс болды және жергілікті тұрғындарға тіршілік етуге жеткілікті азық қалдыру керек еді. Мүлікті жоюға тек корпус командирлері ғана бұйрық бере алатын еді, бұл армияға көрсетілген қарсылық деңгейін көрсететін еді. Егер армияға ешқандай кедергі келтірмесе, мүлікке зиян келтірілмеуі керек еді. Бірақ егер партизандық әрекет армияның жолын қиыстырса, аймақ сол әрекеттің деңгейіне сәйкес жойылды. Азық-түлік жинау бұйрықтарына бағыну әр түрлі болды; кейбір жинаушылар жергілікті тұрғындардан көптеген нәрселерді ұрлауға бейім болды. Каролина арқылы сапар сазды және қиын болды, әсіресе жолдар көлік құралдары үшін ғана арналған болғандықтан; жаяу әскерлер жол бойындағы даламен жүруге мәжбүр болды. Көпірлерді салу және ұзын сонар жолдарды жасау үшін әскери пионерлер кеңінен пайдаланылды. Бір конфедерат әскері: "Егер Шерманның әскері тозаққа барса және одан өтуді қаласа, егер басқа жол болмаса, олар оны ағашпен жамылып, өтіп кетер еді" деді.

The Carolinas campaign was arranged similarly to the Atlanta campaign. Sherman's 60,079 men were divided into two wings. The right wing was the Army of the Tennessee, under Maj. Gen. Oliver Otis Howard. The left wing was made of two corps, the XIV and XX, under Maj. Gen. Henry W. Slocum, which was later formally designated the Army of Georgia. Reinforcements arrived regularly during his march north, and by April 1 he commanded 88,948 men after the Army of the Ohio under Maj. Gen. John M. Schofield joined up at Goldsboro, NC. Continuing the precedent set in the March to the Sea, the Army would be cut off from its supply lines to enable mobility. The Army travelled light: a great deal of ammunition was carried, but minimal food, animal feed, or other supplies. Sherman did not expect a resupply until he reached Cape Fear River, in the middle of North Carolina. The Army was to live off the land, and the locals. Very strict orders were issued regulating foraging. Soldiers could requisition select supplies from locals, but could not enter homes or otherwise trespass, could not harass them, and were to leave enough food for the locals to live off. The destruction of property was to be ordered only by the Corps commanders, which would reflect the level of harassment the army received. If the army were left unbothered, no property was to be destroyed. But if guerilla action impeded the army, the area would be destroyed commensurate with the level of activity. Compliance with the foraging orders varied; some foragers were apt to steal considerably from the locals. The journey through the Carolinas would be muddy and difficult, especially given that roads were to be for vehicles only; men would have to walk through the wilderness alongside. Military pioneers were used extensively to build bridges, and vast lengths of corduroy road. Noted one Confederate soldier: "If Sherman's army had gone to hell and wanted to march over and there were no other way, they would corduroy it and march on."

Конфедерация

Шерманның Конфедерация жағындағы қарсыластарының саны айтарлықтай аз болды. Каролинадағы басты күш – қайтадан генерал Джозеф Э. Джонстонның басқаруындағы (ол Шерманға қарсы Атланта науқаны кезінде Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис тарапынан қызметтен алынып, Джон Белл Худтың Теннессиге жасаған сәтсіз шабуылынан кейін қайта орнатылған) қираған Теннесси армиясы еді. Оның күші наурыздың ортасында 9 513, ал сәуірдің ортасында 15 188 адамды құрады деп тіркелген. Армия үш корпустан тұрды, оларға генерал-лейтенант Уильям Дж. Харди, генерал-лейтенант Александр П. Стюарт және генерал-лейтенант Стивен Д. Ли басшылық етті. Сонымен қатар Каролинада генерал-майор Уэйд Хэмптон дивизиясынан шыққан кавалерия күштері және Солтүстік Каролинадағы Вилмингтонде генерал Брэкстон Брэггтің басқаруындағы шағын топ та болды.

Тапсырмалар

Каролина науқанында келесі шайқастар болды.

Өзен көпірі (1865 жылы 3 ақпан)

Конфедерация дивизиясы генерал-майор Лафайетт МакЛоус Шерман армиясының оң қанатының Салкехатчи өзенін кесіп өтуіне кедергі келтіруге тырысты. Генерал-майор Фрэнсис П. Блэрдің (Ховард армиясы) басқаруындағы одақ дивизиясы өзеннен өтіп, МакЛоустың қанатына шабуыл жасады. МакЛоус Бранчвиллге шегінді, бұл одақтың ілгерілеуін бір күнге ғана баяулатты.

Айкен (11 ақпан)

Бұл шайқас толығымен Оңтүстік Каролина штатында болды. Шайқас барысында Хью Джадсон Килпатрик Айкен қаласына шабуыл жасады. Жозеф Уилердің басқаруындағы кавалерия корпусы мен Айкеннің Отан қорғаушылары Килпатриктің кавалерия корпусына қарсы күресті. Уилер өз әскерлерін "V" пішіміне орналастырып, кавалериясының алдына шабуылшыларды жіберді. Ол Килпатриктің шабуылшыларға шабуыл жасауын, ал олардың "V" пішімінің ортасына шегінуін күткен. Содан кейін оның кавалериясы Килпатриктің күштерін қоршап алатын жоспары болды. Шайқас басталғанда, Конфедерация армиясының әскері мерзімінен бұрын оқ атып жіберді. Бұл Уилердің барлық әскерлеріне Одақ армиясына шабуыл жасауға бұйрық беруіне себеп болды. Олар қолма-қол айқасқа түсті. Килпатрик жеңіліп, Монморенсиге кері шегінді.

Колумбия (17 ақпан)

17 ақпанда Шерман Колумбияны басып алды. Оңтүстік Каролина штаты және Хэмптонның атқыштар әскері қаладан кері шегінді. Одақ әскерлерін азат етілген федералды тұтқындар мен бостандық алған құлдардың көпшілігі тоғыстырды. Көптеген сарбаздар қаладағы мол спирттік ішімдіктерді пайдаланып, ішімдік іше бастады. Қалада өрт шығып, күшті желдің арқасында жалын кең аумаққа тарады. Қаланың орталық бөлігінің көп бөлігі қирады, ал қаланың өрт сөндіру бригадалары басып келген Одақ армиясымен бірлесіп жұмыс істеуге қиындықтар сезінді, олардың көпшілігі де өртті сөндіруге тырысты. Колумбияның өртелуі содан бері дау тудырып келеді, кейбіреулер өрттер кездейсоқ болды деп санайды, ал басқалары Атлантадағыдай, қасақана кек алу актісі болды дейді, үшіншілері Конфедерация әскерлері қаладан шығарда мақта балаусаларын жаққан деп мәлімдейді. Шерманның әскерлері Колумбиядағы әскери құндылығы бар барлық нәрсені жойды, соның ішінде теміржол деполарын, қоймаларды, қару-жарақ қоймаларын және машина жасау шеберханаларын. 17 ақпан күні кешке Форт-Самтер гарнизоны және Шарлстон аймағындағы барлық қалған Конфедерация күштері Шерманның шабуылдап келе жатқан армиясының жолында қалмау үшін солтүстікке көшірілді. Форт Фишерді басып алғаннан кейін бір айдан астам уақыт өткен соң, 22 ақпанда Одақ әскерлері шағын шайқастан кейін Солтүстік Каролинадағы Уилмингтон портын басып алды.

Уайс-Форк (7-10 наурыз)

Шкофилд ақпан айында Уилмингтоннан ішкі аймаққа ілгерілеуді жоспарлаған. Сонымен қатар, ол генерал-майор Джейкоб Д. Кокске Нью-Берннен Голдсбороға қарай Одақ әскерлерін басқаруды тапсырды. 7 наурызда Кокстың әскерінің ілгерілеуі генерал Бракстон Брэггтің басқаруындағы дивизиялармен Солтүстік Каролина штатының Кинстон қаласының оңтүстігіндегі Оңтүстік-Батыс ағысында тоқтатылды. 8 наурызда Конфедерациялықтар Одақ әскерлерінің қанаттарына шабуыл жасау арқылы бастаманы қолға алуға тырысты. Алғашқы табысқа жеткенімен, байланыс мәселелерінен шабуылдары тоқтап қалды. 9 наурызда Одақ әскерлері күшейтіліп, 10 наурыздағы қатты шайқастан кейін Брэггтің жаңадан жасаған шабуылдарын кері қайтарды. Брэгг Нойз өзенінен шегініп, 14 наурызда Кинстонның түсуін тоқтатуға шамасы келмеді.

Монроның жол қиылысы (10 наурыз)

Шерманның әскері Солтүстік Каролинаға қарай ілгерілегенде, генерал-майор Джадсон Килпатриктің кавалерия дивизиясы сол қанатын күзетті. 9 наурыз күні кешке Килпатриктің екі бригадасы Камберленд (қазіргі Хок) округіндегі Чарльз Монро үйінің жанында орналасты. 10 наурыздың таңында Хэмптонның Конфедерациялық кавалериясы федералдыларды лагерьде күтпеген шабуылға ұшыратты, оларды шатастырып, шараптар мен артиллерияны тартып алды. Федералдылар қайта жиналып, қарсы шабуыл жасады және қаһарлы шайқастан кейін артиллериясын және лагерьлерін қайтарып алды. Біріккен күштердің қосымша әскерлері жолға шыққаннан кейін, Конфедерация әскерлері шегінді.

Аверасборо (16 наурыз)

15 наурызда түстен кейін Килпатриктің ат әскері Смитвилл маңында Рали жолы бойында орналасқан Харди корпусымен кездесті. Конфедерацияның қорғанысын сынағаннан кейін Килпатрик шегінді және жаяу әскерден көмек сұрады. Түнде XX корпустың төрт дивизиясы конфедераттармен шайқасу үшін келді. 16 наурыз таңында федералдылар дивизия бойынша шабуылға көшті, қарсыластың алғы шебін ығыстырды, бірақ негізгі конфедерациялық бекіністер мен қарсы шабуылдан тоқтатылды. Ортаңғы сағаттарда федералдылар қосымша күштермен шабуылды жаңартты және конфедераттарды екі бекіністен ығыстырды, бірақ үшінші бекіністе қайтарысқа ұшырады. Кешкі сағаттарда Одақтың XIV корпусы шайқас алаңына жетіп келді, бірақ батпақты жерге байланысты қараңғы түскенше орналаса алмады. Харди 16 наурыз түнінде, Одақ әскерінің екі күнге жуық шабуылын тоқтатқаннан кейін шегінді.

Бентонвилл (1921 жылдың наурызы)

Аверсборо қаласында Харди әскерлері Слокумның шабуылын тоқтатқанда, Шерман армиясының оң жақ қанаты Ховард басшылығында Голдсбороға қарай жорық жасады. 19 наурызда Слокум Бентонвиллде оның алға жылжуына қарсы жиналған генерал Джозеф Э. Джонстонның конфедерат әскерлерімен кездесті. Джонстон Вилмингтонды тастап кеткен Брэгг әскерлерін қосып алып, күштерін шамамен 21 000 адамға дейін арттырды. Кешкі сағаттарда Джонстон шабуыл жасап, XIV корпустың қатарын қиратты. Голдсборо жолының оңтүстігіндегі күшті қарсы шабуылдар мен қаһармандық шайқастар ғана конфедераттардың шабуылын тоқтата алды. XX корпустың бөлімдері майданға келген кезде шайқасқа қосылды. Конфедераттардың бес шабуылы федералдық қорғанысты бұзуға мүмкін болмады, ал қараңғылық күндізгі шайқасты аяқтады. Түнде Джонстон өзінің қанаттарын қорғау үшін "V" пішімінде орналасты, ал Милл Крик оның артында қалды. 20 наурызда Слокум күшті күшейте түсті, бірақ шайқастар сирек болды. Шерман Джонстонның шегінуіне рұқсат беруге бейім болды. Алайда, 21 наурызда Джонстон жараланғандарын эвакуациялағандықтан өз орнында қалды. Бүкіл майдан бойында шайқас қызып кетті. Түстен кейін генерал-майор Джозеф Мовер өзінің одақтық дивизиясын Милл Крик арқылы Джонстонның артына апаратын тар жолмен бастап кетті. Конфедераттардың қарсы шабуылдары Мовердің шабуылын тоқтатып, армияның жалғыз байланыс және шегіну жолын сақтап қалды. Мовер кері шегінді, осымен күндізгі шайқас аяқталды. Түнде Джонстон Бентонвиллдегі көпірден шегінді. Одақтық әскерлер таңертең қуып жете келіп, Уилердің артқы жасағын кері қайтарды және көпірді сақтап қалды. Ханна сағасындағы қатыгез шайқастан кейін федералдық әскерлердің қуғыны тоқтатылды. Шерман Голдсборода қайта топтасқаннан кейін Джонстонды Рэлиге қарай қуды.

Салдары

Шерманның Каролинадағы науқаны, оның әскерлері 50 күнде 684 шақырым (425 миль) жол жүрді, Грузия арқылы теңізге жасаған жорысына ұқсас болды, бірақ физикалық тұрғыдан ауыррақ болды. Дегенмен, оған қарсы шыққан Конфедерация күштері әлдеқайда аз және жігерсіз болды. Джозеф Джонстон 12-13 сәуірде Гринсборо қаласында Джефферсон Дэвиспен кездескенде Конфедерация президентіне былай деді:

«Біздің халқымыз соғыстан шаршады, жеңілгенін сезінеді және соғыспайды. Еліміз басылып алынды, әскери ресурстары күрт азайды, ал жаудың әскери күші мен ресурстары бұрынғыдан да артып, қалауынша көбейтілуі мүмкін. Менің шағын күшім күн астындағы қардай еріп бара жатыр». 18 сәуірде, президент Авраам Линкольн қаза болғаннан үш күн өткен соң, Джонстон Дурхэм станциясына жақын жердегі Беннет Плейс шаруашылығында Шерманмен қарулы келісімге қол қойды. Шерман Джонстонға генерал Гранттан немесе АҚШ үкіметінен рұқсатсыз, әскери мәселелермен қатар саяси мәселелерді де қамтитын капитуляция шарттарын ұсынғаны үшін саяси қарсылыққа тап болды. Бұл мәселедегі жағдай 26 сәуірге дейін түзелмеді, сол күні Джонстон таза әскери шарттарға келісіп, өз әскерін және Каролина, Джорджия және Флоридадағы барлық Конфедерация күштерін ресми түрде тапсырды. Бұл сол айдағы екінші маңызды капитуляция болды. 9 сәуірде Роберт Ли Аппоматтокс сотында Солтүстік Вирджиния армиясын тапсырған еді. Бұл Конфедерация үшін дерлік соңғы болды, бірақ кейбір шағын күштер, әсіресе Транс-Миссисипи аймағында, жазға дейін қарсылық көрсетуді жалғастырды.