Дене сыйға беру: ғылым мен білім беруге арналған қайырымдылық.

Кіріспе

Зерттеу және білім беру үшін денелерді сыйлау

Дене сыйлау, анатомиялық сыйлау немесе дене мұрагерлігі – бұл өлімнен кейін зерттеу және білім беру мақсатында бүкіл денені сыйлау. Ғылымға дене сыйлау әдетте ақысыз болады; сыйлау бағдарламалары көбінесе стипендия төлейді және/или донорлық мәйіт мақсатына қызмет етіп, отбасына жерлеуге қайтарылғаннан кейін кремациялау немесе жерлеу шығындарын өтейді. Көп жылдар бойы тек медициналық мектептер ғана денелерді сыйлауға қабылдады, бірақ 2000 жылдардың басынан бастап жеке бағдарламалар (коммерциялық немесе коммерциялық емес) да донорларды қабылдайды. Бағдарламаның дене сыйлауға деген қажеттілігіне байланысты, кейбір бағдарламалар нақты талаптарға сай донорларды қабылдайды. Өз денесін сыйлауға ниет білдірген кез келген адам оны ерікті дене сыйлау бағдарламасы арқылы істей алады. Донордан өлім алдында жергілікті медициналық мектеппен, университетке немесе дене сыйлау бағдарламасымен алдын ала келісім жасау қажет болуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Жеке тұлғалар келісім формасын сұрауға құқылы және ықтимал донор қайтыс болғаннан кейін орындалатын саясат пен процедуралар туралы ақпарат алады. Бұл практика әлі де сирек, сондықтан көптеген елдер мәйіттерді немесе дене мүшелерін сыйлауға қатысты бағдарламалар мен ережелерді енгізу арқылы осы сыйлықтарды арттыруға тырысады. Мысалы, АҚШ-тың кейбір штаттарында және академиялық бағдарламаларда адам өлім алдында өз денесін сыйлауға шешім қабылдауы керек; бұл шешімді сенімхат арқылы қабылдауға болмайды. Егер адам бүкіл денесін сыйлауға шешім қабылдамаса немесе мүмкіндігі болмаса, өлімнен кейін денесін ғылымға пайдалы етудің басқа да жолдары бар, мысалы, мүшелерді және тіндерді сыйлау.

Донорлардың себептері

Индуизм, буддизм, ислам, христиан және сикх діндері әлемді жақсарту үшін дене және/немесе мүшелерді донорлыққа беру идеясын қолдайды. Дене доноры болу туралы шешімге әлеуметтік сана, дене донорлығына қатысты мәдени көзқарас және түсінік, өлімге қатысты мәдени көзқарас және түсінік, дін, сондай-ақ дене мен жан арасындағы байланыс туралы түсінік сияқты факторлар ықпал етеді. Зерттеулер көрсеткендей, көптеген донорлардың негізгі қозғаушы күші – өзгеге көмектесу ниеті, медициналық білімді дамытуға үлес қосу және өлімнен кейін де пайдалы болу тілегі болып табылады. Басқа себептердің ішінде, болашақ ұрпақтарға көмектесу, өмір мен денсаулыққа алғыс айту немесе медицина саласына ризашылық білдіру, жаназадан немесе ысырапқа салудан аулақ болу сияқтылары бар. Дегенмен, АҚШ-та жүргізілген зерттеулер дене донорлығының саны мен жаназа шығындарының үнемделуі арасындағы байланысты көрсетіп, сыйақы ретінде ұсынылған үнемдеулер донорлар үшін қосымша ынталы фактор болуы мүмкін екенін ұсынады.

Денелерді пайдалану

Кез келген ұйымға сыйға берілген денелер ғылыми зерттеулер мен медициналық білім беру үшін пайдаланылады. Денелер медицина студенттеріне анатомияны оқытуға қолданылады, сонымен қатар жаңа медициналық технологияларды жетілдіру және жасау үшін де қолданылады. Дене сыйлықтарын қабылдайтын көптеген бағдарламалардың белгілі бір зерттеумен байланысы бар, оларды әр бағдарламаның сайтынан қарауға болады. Олар қатерлі ісіктер, Альцгеймер ауруы және хирургиялық операцияларды жақсарту зерттеулерін қамтуы мүмкін. Кейбір бағдарламалар бүкіл денелерді қабылдаса, қажеттілікке қарай дене мүшелерін бөліп таратады. Бұл әрбір сыйлықтан максималды пайда алуды қамтамасыз етеді. Бұл бағдарламалар жоғарыда көрсетілгендей зерттеулерге, техникалық оқытуға немесе медициналық құралдарды жетілдіруге/зерттеуге көмектесе алады. Дене донор ретінде қабылданғаннан кейін, донордың денесі отбасына қайтарылғанға дейін алты айдан үш жылға дейін уақыт кетеді. Бұл бальзамдау, зерттеу және бағдарламаның қолжетімділігіндегі денелердің саны ескеріледі.

Германия

Мәйіттің жоюы және донорлыққа беруі штаттардың Bestattungsgesetze (қорғау заңдары) арқылы реттеледі. Германияда, адамның дербестік құқығы өлімнен кейін де сақталады, нәтижесінде, қайтыс болған адамның өмірлік кезеңінде берген нұсқаулары оның денесімен жұмыс істеу кезінде міндетті түрде орындалуға тиіс. Дене донорлығы тек қана егер қайтыс болған адам өмірлік кезеңінде анатомиялық институтқа денесін беру ниеті туралы өсиетнамаға қол қойған болса ғана мүмкін болады. Қайтыс болған адамның туыстары аталған өсиетнамаға қайшы келе отырып, дене донорлығына рұқсат беруге немесе қарсылық білдіруге құқылы емес, алайда институт денеге қабылдаудан бас тарта алады. Денеге қабылдаудан бас тарту себептері: жұқпалы аурулардың болуы, донорлыққа немесе хирургиялық операцияға ағзалардың немесе дене бөліктерінің алынып тасталуы, денедегі ауыр жарақаттар немесе оқытуға жарамсыздық, институттан тым алыс қашықтықта болуы немесе сақтау мүмкіндігінің шектеулігі болуы мүмкін. Көптеген институттар жерлеу шығындарын өтеу үшін алдын ала төлем енгізуді талап етеді.

Үндістан

1948 жылы Үндістанның барлық штаттарында анатомия заңы қабылданды. Бұл заң донордың қалауымен денесін беруге және егер 48 сағат ішінде денеге талапкер табылмайтын болса, медициналық және ғылыми зерттеулер үшін пайдалануға мүмкіндік береді. АҚШ-тағы сияқты, Үндістанда да денелерді донорлыққа қабылдау бойынша белгілі бір ережелер бар. ВИЧ/ЖИТС, гепатит (А, В және С), донорлық органдар, ең жоғары семіздік көрсеткіші немесе тері аурулары сияқты жағдайларда донорлыққа жарамсыз деп есептеледі. Коммунистік көшбасшы Джоти Басу және "Жана Сангх" көшбасшысы Нанажи Дешмух сияқты кейбір жетекшілер өз денелерін медициналық зерттеулерге арнаған. Бүгінде Үндістанда көптеген адамдар өлімнен кейін екі куәгердің қол қойған міндеттемесімен денелерін донорлыққа береді.

Америка Құрама Штаттары

Егер донор қайтыс болғанға дейін арнайы қабылдау бағдарламасына келісім бермеген болса, онда қажетті келісімді тек қайтыс болған адамның заңды жақындары ғана бере алады. Дене донорлығы федералдық үкімет пен көптеген штаттар тарапынан лицензиялау және тексеру арқылы реттелмейді. Дене брокерлері (немесе трансплантациялық емес тіндік банктер) мәйіттерді сатып алумен айналысады, көбінесе тегін кремация ұсыныстары арқылы, содан кейін мәйітті өңдеп, дене мүшелерін негізінен реттелмеген ұлттық нарықта қайта сатады. Адамның денесін донорлық етуді таңдау құқығы Көптеген штаттарда қабылданған Бірыңғай анатомиялық сыйлық туралы заңмен реттеледі. Адам денесін тасымалдау және жоюға қатысты қолданыстағы заңдар сақталады, соңғы енгізілген заң жобасына қарамастан. Американдық тіндік банктер қауымдастығы (AATB) трансплантациялық емес тіндік банктердің ғылыми-зерттеу және білім беру бағдарламаларына медициналық, техникалық және әкімшілік деңгейдегі өнімділіктің AATB белгілеген стандарттарға сай екенін немесе одан да жоғары екенін анықтау үшін аккредиттеуді ұсынады. Бүкіл дене донорлығы және трансплантациялық емес тіндік банк саласы шектеулі реттеуге ие, және бұл заңды талап болмаса да, аккредиттеу өз денесін медициналық зерттеулерге немесе білім беру бағдарламаларына донорлық етуді таңдаған адамдарға ең жоғары сапалы стандарттарға сай бағдарламаны таңдауға мүмкіндік береді. Американдық медициналық білім беру және зерттеу қауымдастығы (AMERA) – АҚШ-тағы трансплантациялық емес ұйымдар үшін ғана әзірленген стандарттарды қолданатын ұйымдарға аккредиттеу беретін, теңдес ұлттық аккредиттеу органы. Бұл бүкіл дене донорлық ұйымдарын, университеттердің анатомиялық бағдарламаларын, биорепозиторий бағдарламаларын және адам тінін пайдаланатын мекемелерді қамтиды. AMERA саланы клиникалық емес тіндік ұйымдарға қатысты стандарттарды құруға қатысуға және аккредиттеуге шақырады. АҚШ-тағы көптеген медициналық бағдарламалар студенттердің ұйымдастыруымен донорлық денелерге арналған еске алу рәсімдерін өткізеді. Бұл донорлар мен олардың отбасыларына құрмет көрсету және дене донорлығы процесіне оң көзқарас қалыптастыру мақсатында жасалады. АҚШ-та көптеген жекеше дене донорлық бағдарламалары бар. Жеке бағдарламалардың әрқайсысы белгілі бір аймақтардан ғана денелерді қабылдайды. Көптеген бағдарламалар қабылдайтын және қабылдамайтын денелерге қатысты белгілі бір талаптарға ие. Жалпы, бағдарламалар гепатит (А, В және С), ЖИТС/АИДС, есірткіге тәуелділік тарихы немесе дене салмасы индексі (ДСС) бойынша белгілі бір шектен жоғары денелерді қабылдамайды. Денени салмақты арттыру процесі донордың денесіне қосымша салмақ қосады, сондықтан ДСС жоғары болса, бағдарлама оны қабылдамауы мүмкін, себебі бальзамалаудан кейін донордың салмағын көтере алмайды. Егер донордың өлім алдында жұқпалы емес белгілі бір ауруы болса және ол бағдарламаның зерттеуіне қатысуды қаласа, ол тікелей сол зерттеу бағдарламасына хабарласа алады.

Only the legal next of kin of the deceased can provide the necessary consent for donation if the donor did not provide it to the specific accepting program prior to death. Body donation is not regulated through licensure and inspection by the federal government and most states. Body brokers (or non transplant tissue banks) engage in the acquisition of cadavers, often via offers of free cremation, and then subsequently process the cadaver and resell body parts in a largely unregulated national market. The legal right for an individual to choose body donation is governed by the Uniform Anatomical Gift Act, which has been largely adopted by most states. Laws relating to the transportation and disposition of human bodies currently apply, regardless of the recent House Bill introduced. The American Association of Tissue Banks (AATB) provides accreditation to non transplant tissue bank research and education programs to establish that the level of medical, technical, and administrative performance meets or exceeds the standards set by the AATB. Whole body donation and non transplant tissue banking remains an industry with limited regulation, and while it is not a legal requirement, accreditation allows for individuals choosing to donate their body to medical research or education programs to choose a program with the highest quality standards. The American Medical Education and Research Association (AMERA) is a peer recognized national accrediting body in the United States that provides accreditation to organizations using standards developed solely for non transplant organizations. This includes whole body donor organizations, university anatomical programs, bio repository programs, and end users of human tissue. AMERA encourages the industry to become accredited and involved in establishing standards that are relevant to non clinical tissue organizations. Many medical programs in the United States now hold student led memorial services for the donated bodies. This is to show respect for the donors and their families, and to shine a positive light on the process of body donation. There are many private body donation programs in the US. Each of these private programs accepts bodies from certain surrounding areas. Most programs also have guidelines for bodies they will and will not accept. Generally, programs will not accept bodies that are positive for hepatitis (A, B, and C), HIV/AIDS, history of illegal drug use, or fall within an extreme category for their BMI. The embalming process adds even more weight to a donor's body, so if they have a high BMI the programs may not take them because they cannot handle the weight of the donor after embalming. If a donor has a specific disease prior to death, which is not contagious, and would like to be a part of a program's study, they may contact that research program specifically.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда дене донорлығын 2004 жылғы Адам тіндері заңының қолдауымен Адам тіндері жөніндегі орган (Human Tissue Authority, HTA) реттейді. HTA анатомияны оқыту үшін донорлық денелерді пайдаланатын медициналық мектептер сияқты мекемелерге лицензия береді және оларды тексеріп отырады. Адам тіндері заңына сәйкес, өлім алдында жазбаша келісім алу қажет; өлімнен кейін ешкім келісім бере алмайды. Ұлыбританияда денеңізді донорлыққа беруге келісім беру үшін ең төменгі жас – 17 жас. Адам тіндері жөніндегі орган донорларға денелерін қайда тапсыруға болатынын хабарлайды және өз веб-сайтында тіндерді донорлыққа беруге қатысты жиі қойылатын сұрақтарға жауап береді. HTA әрбір мекеменің ақпаратына сілтемелер ұсынады, бірақ әр мекеменің дене донорлығына қатысты өз ережелері бар. Сондай-ақ, HTA денесін немесе тіндерін донорлыққа беруге ниет білдірген адамға жақын жердегі донорлық орындарды табуға көмектеседі. Көптеген мекемелер аутопсия жасалған донорларды қабылдамауы мүмкін. Кейбір бағдарламалар шетелде қайтыс болған донорлардың денелерін де қабылдамайды.