Кіріспе

Африка ойындары, ресми түрде Бүкіл Африка ойындары немесе Пан-Африка ойындары деп аталады, Африка Одағы (АУ), Африканың Ұлттық Олимпиада Комитеттері қауымдастығы (ANOCA) және Африка спорт конфедерациялары қауымдастығы (AASC) бірлесіп ұйымдастырған, төрт жылда бір рет өткізілетін континенттік көптүрлі спорттық шара. Бәсекеге қатысатын барлық елдер Африка құрлығынан. Алғашқы ойындар 1965 жылы Конгоның Бразавиль қаласында өткізілді. Халықаралық Олимпиада комитеті Азия ойындары мен Пан Америка ойындарымен қатар осы ойындарды да континенттік көптүрлі спорттық шара ретінде ресми түрде мойындады. 1999 жылдан бері мүгедек спортшылар да қатысады. Африкадағы Спорт Жоғарғы Кеңесі (SCSA) бұл ойындарды ұйымдастырушы орган болды. 2013 жылдың 26 шілдесінде, Кот-д'Ивуардың Абиджан қаласында Африкалық спорт министрлері конференциясының 5-ші сессиясының аясында өткен Спорт жөніндегі Жоғарғы Кеңестің кезектен тыс мәжілісі Африкадағы Спорт Жоғарғы Кеңесін таратуды және SCSA-ның барлық функцияларын, активтерін және міндеттемелерін Африка Одағы Комиссиясына беруді ұсынды. Қазір Африка ойындарын ұйымдастыруды үш бөлім басқарады: АУ (ойындардың иелері), ANOCA (техникалық аспектілермен айналысады) және AASC (маркетингтік саясатты, демеушілікті және зерттеу ресурстарын дамыту). Алдыңғы 11 рет "Бүкіл Африка ойындары" деп аталып өткеннен кейін, ойындар Африка ойындары деп қайта аталды. Атауын өзгерту туралы шешім 2012 жылдың қаңтар айында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында өткен Африка Одағының Атқарушы Кеңесінің отырысында қабылданды. 2019 жылы Мароккода өткен соңғы ойындарға 54 ел қатысты. 2023 жылы ойындардың 13-ші нұсқасы Гананың Акра қаласында өтті. Ойындардың мақсаты – спортты ұлттық және континенттік даму үшін пайдалану, Гананың трансформациялық жоспарымен және Африка Одағының 2063 жылғы «Біз қалаған Африка» жоспарымен үйлестіру.

Басталуы

Қазіргі Олимпиаданың негізін қалаушы Пьер де Кубертен 1920 жылы Пан-Африка ойындарын ұсынған болатын. Африканы сол кезде басқарған отаршыл державалар спорттың африкалық халықты біріктіруі олардың тәуелсіздікке ұмтылуына себеп болады деп ойлап, бұл идеяға күдікпен қарады. 1925 жылы Алжирде және 1928 жылы Египеттегі Александрияда ойындар өткізуге әрекеттер жасалды, бірақ координаторлардың көп дайындықтарына қарамастан, бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды. Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) алғашқы африкалық мүшесі, грек тегінен шыққан египеттік спринтер Анжело Боланаки стадион салуға қаржы жұмсады, дегенмен ойындар тағы үш он жылға кейінге шегерілді.

Достық ойындар

1960 жылдардың басында Африканың француз тілді елдері, Франция да бар, Достық ойындарын ұйымдастырды. Ойынды Мадагаскар (1960) және Кот-д'Ивуар (1961) өткізді. Үшінші ойынды 1963 жылы Сенегал қабылдауға дайын тұрды. Бірақ ойындар аяқталмас бұрын, 1962 жылы Парижде Африка жастар және спорт министрлері бас қосты. Бірнеше ағылшын тілді елдер қатысып жатқандықтан, олар ойындардың атын Панафрикалық ойындар деп өзгертті. Халықаралық Олимпиада комитеті бұл ойындарды Азия ойындары және Пан Америка ойындары сияқты басқа континенттік ойындармен бірдей деңгейде мойындады.

Ойындар

1965 жылғы шілдеде Конгоның Бразавиль қаласында алғашқы ойындар өтті, қазір ол Бүкіл Африка ойындары деп аталады. 30 елден шамамен 2500 спортшы қатысты. Мысыр алғашқы ойындарда медальдар саны бойынша көш бастады. 1966 жылы Бамакода SCSA ұйымдастырылды; ол Бүкіл Африка ойындарын басқарады. Екінші ойындарды 1969 жылы Малиге тапсыру жоспарланған, бірақ әскери төңкеріс ойындардың өткізілуін тоқтатуға мәжбүр етті. 1971 жылы Нигерияның Лагос қаласы ойындарды қабылдады. Бұл ойындар Нигерияда аяқталған Биафра соғысынан кейін 1973 жылы өтті. 1977 жылы 3-ші ойындар Алжирде өтуі жоспарланған еді, бірақ техникалық себептермен бір жылға кейінге жылдырылып, 1978 жылы өткізілді. Содан кейін келесі ойындар 1983 жылы Кенияда өтуі жоспарланған, бірақ 1985 жылға шегеріліп, ақыры 1987 жылы Найробиде өтті. Олимпиаданың төрт жылдық циклі сол кезден бері үздіксіз сақталып келеді және ойындар Каир, Хараре, Йоханнесбург және Абуджа қалаларында ұйымдастырылды. 2007 жылы Алжир қайтадан қабылдап, бірінші рет ойындарды екінші рет өткізген қала болды. 2011 жылғы Бүкіл Африка ойындары 2011 жылдың қыркүйек айында Мозамбиктің Мапуто қаласында өтті. 2015 жылы Браззавиль ойындардың 50 жылдығын тойлау үшін ойындарды қабылдады.

Қатысу

Африканың Ұлттық Олимпиада Комитеттері қауымдастығының (АНОКА) барлық 53 мүшесі Ойындарға қатысуға құқылы. Тарихында 53 Ұлттық Олимпиада Комитеті (ҰОК) Ойындарға қатысушыларын жіберген. Оңтүстік Африка 1965 жылғы Бүкіл Африка ойындарының басталуынан 1995 жылғы Бүкіл Африка ойындарына дейін апартеид ресми түрде тоқтағаннан кейін, алғаш рет Ойындарға қатысуға шақырылғанда ғана тыйымнан босатылды. Марокко 1987 жылғы Бүкіл Африка ойындарынан 2015 жылғы Африка ойындарына дейін Батыс Сахара аймағына байланысты саяси даудың салдарынан Ойындарға қатысудан шеттетілді. Марокко бұл аумақты өзінің "Оңтүстік провинциялары" деп санайды және оның 80 пайызын бақылайды, ал қалған 20 пайызын егеменді мемлекет деп жариялаған Сахара Араб Демократиялық Республикасы "Бос аймақ" деп бақылайды. 2018 жылы Марокко үкіметі Африка Одағына қайта оралу шартына қол қойғаннан кейін, ел Африка Ойындарына да қайта оралуға уәде берді. 2019 жылы Марокконың Рабат қаласы Африка Ойындарын қабылдады.

Мұра

Конгоға шаруалық сапармен барғанда Африкалық ойындар туралы естігеннен кейін, Кеңес Одағының армян дипломаты Ашот Мелик Шахназарян Пан армян ойындарын ұйымдастыру туралы ойға келді.