Жақсылық жасауға мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін Олимпиада ойындары

Кіріспе

Ментально және физикалық мүмкіндігі шектеулі спортшыларға арналған Олимпиада
Арнайы Олимпиада – Халықаралық Олимпиада Комитеті тарапынан мойындалған, зиякерлік қабілеттері шектеулі балалар мен ересектерге арналған әлемдегі ең ірі спорт ұйымы. Ол 172 елдегі 5 миллион қатысушы мен Біріккен спорт серіктестеріне жыл бойы жаттығулар мен іс-шаралар ұйымдастырады. Жыл сайын әлемнің барлық жерінде Арнайы Олимпиадалар өткізіледі, оның ішінде жергілікті, ұлттық және өңірлік жарыстар, жылына 100 000-нан астам іс-шара өткізіледі. Халықаралық Паралимпиадалық комитет сияқты, Арнайы Олимпиада ұйымын Халықаралық Олимпиадалық комитет таниды; алайда, Паралимпиадалық ойындардан айырмашылығы, оның Дүниежүзілік ойындары бір жылда немесе Олимпиадалық ойындармен бірге өткізілмейді. Арнайы Олимпиаданың Дүниежүзілік ойындары – Арнайы Олимпиада комитетінің ұйымдастыруымен өткізілетін маңызды шара. Дүниежүзілік ойындар әдетте жазғы және қысқы ойындар арасында екі жылдық циклмен, төрт жылда бір рет өткізіледі. Ойындардың алғашқысы 1968 жылдың 20 шілдесінде Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) өтті, онда АҚШ және Канададан шамамен 1,000 спортшы қатысты. Сол алғашқы ойындарда шараның құрметті төрағасы Юнис Кеннеди Шрайвер Арнайы Олимпиада ұйымының құрылуын жариялады. Кейінгі ойындарға халықаралық қатысу кеңейтілді. 2003 жылы АҚШ-тан тыс жерде өткен алғашқы жазғы ойындар Дублинде (Ирландия) өтті, оған 150 елден 7000 спортшы қатысты. Соңғы жазғы ойындар 2023 жылдың 16-25 маусымы аралығында Германияның Берлин қаласында өтті. Бірінші Дүниежүзілік қысқы ойындар 1977 жылы АҚШ-тың Колорадо штатындағы Стимбоут-Спрингсте өтті. 1993 жылы Австрияда АҚШ-тан тыс жерде алғашқы қысқы ойындар өтті. Соңғы Арнайы Олимпиаданың Дүниежүзілік қысқы ойындары 2017 жылдың 14 наурызынан 25 наурызына дейін Австрияның Грац, Шладминг және Рамзау қалаларында өтті. 2013 жылғы Оңтүстік Кореяның Пхенчхан қаласында өткен Дүниежүзілік қысқы ойындар кезінде "Зиякерлік қабілеттері шектеулі адамдар үшін кедейлік пен шеттетудің циклін тоқтату" тақырыбында әлемнің әр түкпірінен келген үкімет өкілдері, белсенділер мен бизнес лидерлері жиналған алғашқы Арнайы Олимпиаданың жаһандық даму саммиті өтті.

Olympics for mentally and physically disabled athletes
global sports competitions organized by Special Olympics

Special Olympics is the world's largest sports organization for children and adults with intellectual disabilities providing year round training and activities to 5 million participants and Unified Sports partners in 172 countries. Special Olympics competitions are held daily, all around the world—including local, national and regional competitions, adding up to more than 100,000 events a year. Like the International Paralympic Committee, the Special Olympics organization is recognized by the International Olympic Committee; however, unlike the Paralympic Games, its World Games are not held in the same year nor in conjunction with the Olympic Games. The Special Olympics World Games is a major event put on by the Special Olympics committee. The World Games generally alternate between summer and winter games, in two year cycles, recurring every fourth year. The first edition of the games were held on July 20, 1968, in Chicago, Illinois, with about 1,000 athletes from the U. S. and Canada. At those first games, honorary event chair Eunice Kennedy Shriver announced the formation of the Special Olympics organization. International participation expanded in subsequent games. In 2003, the first summer games held outside the United States were in Dublin, Ireland with 7000 athletes from 150 countries. The most recent Summer Games were hosted in Berlin, Germany, between June 16 to 25, 2023. The first World Winter Games were held in 1977 in Steamboat Springs, Colorado, US. Austria hosted the first Winter Games outside the United States in 1993. The most recent Special Olympics World Winter Games were held in Graz, Schladming and Ramsau, Austria, from March 14, 2017, to March 25, 2017 (see also 2017 Special Olympics World Winter Games). During the World Winter Games of 2013 in Pyeongchang, South Korea, the first Special Olympics Global Development Summit was held on "Ending the Cycle of Poverty and Exclusion for People with Intellectual Disabilities", gathering government officials, activists and business leaders from around the world.

Тарих

Юнис Кеннеди Шрайвер есті қабілеттері шектеулі адамдар бақытты және мағыналы өмір сүре алады деп сенді. Оның қарындасы Розмари Кеннедидің оқуы баяу болғандықтан, ол ұстамалар мен көңіл-күйдің ауысуына ұшырады. Дәрігерлер анасына Розмаридің жағдайына көмектесу мүмкін емес екенін айтты. 1940 жылдардың басында Розмариге лоботомия жасалды, ол оны қабілетсіз қалдырды. Юнис есті қабілеттері шектеулі адамдарға деген көзқарасты жақсарту үшін Арнайы Олимпиаданы құрды. 1963 жылдың маусымында Кеннеди Шрайвер Мэриленд штатының Потомак қаласындағы үйінде зиякерлік және физикалық мүгедектігі бар балалар үшін «Шрайвер лагері» деп аталатын күнделікті лагерь ашты. Шрайвер лагері жыл сайынғы шараға айналды, ал Кеннеди қоры университеттерге, демалыс орталықтарына және қоғамдық орталықтарға осындай лагерьлер өткізу үшін гранттар берді. Сонымен қатар, 1960 жылдардың басында Кеннеди Шрайвер «Saturday Evening Post» газетінде өзінің қарындасы Розмаридің, сондай-ақ президент Джон Ф. Кеннедидің қарындасы зиякерлік мүгедектігімен туғанын жазды. Президент отбасына қатысты бұл ашық мақала зиякерлік мүгедектігі бар адамдарға деген көзқарасты өзгертудегі «шешімді қадам» ретінде қарастырылды. Розмаридің мүгедектігі Кеннеди Шрайверге зиякерлік мүгедектігі бар адамдар бәсекелесе алатыны және сонымен бірге қоғамда біріге алатыны туралы жалпы көзқарасты берді. Розмаридің мүгедектігі Юниске Арнайы Олимпиаданы (қозғалыс осылай аталды) құруға шабыт берді деп жиі айтылады; бірақ Юнис 1995 жылы «The New York Times» газетіне бұл шындық емес екенін айтты. «Ойындар бір адамға ғана бағытталмауы керек», - деді ол. 1958 жылы Англияның доктор Джеймс Н. Оливері зиякерлік мүгедектігі бар балаларға арналған физикалық жаттығулар мен іс-шаралар сыныпқа да оң әсер ететінін көрсеткен зерттеулер жүргізді («Білім беруде қалыпты емес балалардың ақыл-ой ерекшеліктеріне физикалық жаттығулар мен іс-шаралардың әсері», «Британдық білім беру психологиясы журналы», XXVIII, 1958 жылғы маусым). Оливер 1964 жылы Шрайвер лагеріне кеңесші ретінде қызмет етті. 1964 жылы Канаданың Онтарио штатының Лондон қаласындағы дене тәрбиесі профессоры доктор Фрэнк Хейденнің зерттеулері зиякерлік мүгедектігі бар адамдардың дене шынықтырумен айналыса алатынын және айналысуы керектігін көрсетті. Ол мұндай іс-шаралардың пайдасы спортшылардың өмірінің барлық саласында көрінеді деп сенді. Жергілікті мектептің спорт залында орын ұсынған көмегімен Хейден 1968 жылдың күзінде зиякерлік мүгедектігі бар адамдарға арналған хоккей ойынын бастады. 1960 жылдардың ортасында Хейден ұлттық ойындар идеясын да әзірледі, ал оның жұмысы оны Кеннеди қорының назарына жеткізді. Ол ұлттық ойындар туралы өз идеяларын ортаға салып, оқытушылық демалыс алып, қорда жұмыс істеді. Бірінші Арнайы Олимпиада ойындары 1968 жылдың 20 шілдесінде Чикагодағы Солдат алаңында өтті. АҚШ пен Канададан 1000-ға жуық спортшы қатысқан бір күндік жарыс Кеннеди қоры мен Чикаго саябақ ауданының бірлескен жобасы болды. Энн Макглон Берк, сол кезде Чикаго саябақ ауданында дене тәрбиесі мұғалімі, ерекше қажеттіліктері бар адамдар үшін бір реттік, қалалық, олимпиадалық стильдегі спорттық жарыстар идеясымен айналысты. Берк 1967 жылы бұл шараны қаржыландыруға көмектесу үшін Кеннеди қорына жүгінді. Кеннеди Шрайвер оны бұл идеяны қаладан тыс кеңейтуге шақырды және қор 25 000 доллар грант берді. Берк басқа қайырымдылық ұйымына қаржы сұрағанда, оған: «Сен осындай балаларды көрмеге қоюдан ұялуың керек» деді. Чикагодағы Арнайы Олимпиаданың кеңесші комитетіне Оңтүстік Иллинойс университетінің докторы Уильям Фриберг, Кеннеди қорының докторы Хейден, Чикаго саябақ ауданының докторы Артур Пиви, Берк, Уильям МакФетридж және Стивен Келли, сондай-ақ Олимпиадалық онсайыс чемпионы Рафер Джонсон кірді. Кеннеди Шрайвер құрметті төраға болды. 1968 жылғы шілдедегі ойындарда Кеннеди Шрайвер Арнайы Олимпиаданың құрылуын және оның екі жылда бір рет «Екіжылдық халықаралық Арнайы Олимпиада» ретінде өткізілетінін жариялады. Бірінші Арнайы Олимпиаданың Дүниежүзілік қысқы ойындары 1977 жылдың ақпанында АҚШ-тың Колорадо штатындағы Стимбоут-Спрингсте өтті. 1988 жылы Арнайы Олимпиада Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) ресми түрде мойындалды. 1997 жылы «Дені сау спортшылар» Арнайы Олимпиаданың ресми бастамасы болды, ол бүкіл әлемдегі Арнайы Олимпиада спортшыларына денсаулық туралы ақпарат пен тексерулер ұсынды. 2010 жылға қарай «Дені сау спортшылар» бағдарламасы 1 миллионнан астам зиякерлік мүгедектігі бар адамға тегін денсаулық тексерулері мен емдеулер көрсетті. 2003 жылғы Арнайы Олимпиаданың Дүниежүзілік жазғы ойындары – АҚШ-тан тыс өткен алғашқы жазғы ойындар – Ирландияның Дублин қаласында өтті. 150 елден келген 7000-ге жуық спортшы 18 түрлі жарыста бақ сынасты. Дублин ойындарының ашылу және жабылу салтанаттары тікелей эфирде көрсетілді. Ирландия президенті Мэри МакАлизе салтанатты міндеттерді орындады. 2003 жылғы ойындар халықаралық қоғамның зиякерлік мүгедектігі бар адамдардың қабілеттері мен шектеулеріне деген көзқарасын күрт өзгертті. 2003 жылғы ойындардың ашылу салтанатын президент МакАлизе «Ирландияның ең жақсы жағынан көрінген уақыт» деп сипаттады. 2004 жылдың 30 қазанында президент Джордж У. Буш «Арнайы Олимпиада спорт және мүмкіндіктер заңы», Public Law 108–406 заңын қол қойды. Бұл заң «Дені сау спортшылар», білім беру және бүкіл әлемдік кеңейту бағдарламаларын қаржыландыруға рұхсат берді. 2017 жылдан 2019 жылға дейін АҚШ Білім министрі Бетси ДеВос Арнайы Олимпиадаға федералдық қаржыландыруды жоюға тырысты. Әр жылдары Конгресс бұл әрекеттерді қабылдамады, ал үшінші жылғы әрекетке байланысты туған халықтың наразылығы нәтижесінде 2019 жылы қаржыландыру сақталды. 2018 жылы Арнайы Олимпиаданың 50 жылдығын тойлау аясында «Қатысу революциясы» атты жаңа миссия басталды.

Eunice Kennedy Shriver believed that mentally handicapped people could be happy and live meaningful lives. Her sister, Rosemary Kennedy, who was slow to learn, suffered seizures and mood swings. Her mother was told by doctors that Rosemary's situation was hopeless. In the early 1940s, Rosemary was prescribed a lobotomy, which left her incapacitated. Eunice founded the Special Olympics to positively change attitudes towards mentally handicapped people. In June 1963, Kennedy Shriver started a day camp called Camp Shriver for children with intellectual and physical disabilities at her home in Potomac, Maryland. Camp Shriver became an annual event, and the Kennedy Foundation gave grants to universities, recreation departments, and community centers to hold similar camps. Also in the early 1960s, Kennedy Shriver wrote an article in the Saturday Evening Post, stating that her sister, Rosemary, also President John F. Kennedy's sister, was born with intellectual disabilities. This frank article about the President's family was seen as a "watershed" in changing public attitudes toward people with intellectual disabilities. Rosemary's disability provided Kennedy Shriver with an overall vision that people with intellectual disabilities could compete and at the same time unify together in public. It has often been said that Rosemary's disability was Eunice's inspiration to form Special Olympics (as the movement came to be called); Eunice told The New York Times in 1995 that that was not exactly the case. "The games should not focus on one individual," she said. In 1958, Dr. James N. Oliver of England had conducted pioneering research, including a ground breaking study showing that physical exercise and activities for children with intellectual disabilities had positive effects that also carried over into the classroom ("The Effects of Physical Conditioning Exercises and Activities on the Mental Characteristics of Educationally Sub Normal Boys, British Journal of Educational Psychology, XXVIII, June 1958). Oliver in 1964 served as a consultant to Camp Shriver. The 1964 research of Dr. Frank Hayden, a Canadian physical education professor from London, Ontario, demonstrated that intellectually disabled people can and should participate in physical exercise. He believed that the benefits of such activity would be seen in all areas of the athletes' lives. With the help of a local school that offered space in its gym, Hayden started one of the first public organised sports programs, floor hockey for individuals with intellectual disabilities, in the fall of 1968. In the mid 1960s, Hayden also developed an idea for national games, and his work brought him to the attention of the Kennedy Foundation. He shared his ideas for national games, while taking a teaching sabbatical and working for the foundation. The first Special Olympics games were held on July 20, 1968, at Soldier Field in Chicago. About 1,000 athletes from the U. S. and Canada took part in the one day event, which was a joint venture by the Kennedy Foundation and the Chicago Park District. Anne McGlone Burke, then a physical education teacher with the Chicago Park District, began with the idea for a one time, city wide, Olympic style athletic competition for people with special needs. Burke approached the Kennedy Foundation in 1967 to help fund the event. Kennedy Shriver, in turn, encouraged her to expand the idea beyond the city and the foundation provided a grant of $25,000. When Burke had approached another charity for funding, she was told, "You should be ashamed of yourself putting these kinds of kids on display". The advisory committee to the Chicago Special Olympics included Dr. William Freeberg from Southern Illinois University, Dr. Hayden of the Kennedy Foundation, Dr. Arthur Peavy, Burke, William McFetridge, and Stephen Kelly of the Chicago Park District, as well as, Olympic decathlon champion Rafer Johnson. Kennedy Shriver was honorary chair. At the July 1968 games, Kennedy Shriver announced the formation of Special Olympics and that more games would be held every two years as a "Biennial International Special Olympics". The first Special Olympics World Winter Games were held in February 1977 in Steamboat Springs, Colorado, U. S. In 1988, the Special Olympics was officially recognized by the International Olympic Committee (IOC). In 1997, Healthy Athletes became an official Special Olympics initiative, offering health information and screenings to Special Olympics athletes worldwide. By 2010, the Healthy Athletes program had given free health screenings and treatment to more than 1 million people with intellectual disabilities. The 2003 Special Olympics World Summer Games – the first summer held outside of the United States – took place in Dublin, Ireland. Approximately 7,000 athletes from 150 countries competed over 18 disciplines. The Dublin games were also the first to have their own opening and closing ceremonies broadcast live. President of Ireland Mary McAleese performed the ceremonial duties. The 2003 games dramatically changed the perceptions and attitudes of international society regarding the abilities and limitations of people with intellectual disabilities. The opening ceremony of the 2003 Games has been described by President McAleese as "a time when Ireland was at its superb best". On October 30, 2004, President George W. Bush signed into law the "Special Olympics Sport and Empowerment Act", Public Law 108–406. The bill authorized funding for its Healthy Athletes, Education, and Worldwide Expansion programs. From 2017 to 2019, US Secretary of Education Betsy DeVos attempted to eliminate federal funding for the Special Olympics. Each year the attempt was rejected by Congress, and the public outcry following a third annual attempt resulted in the funding being maintained in 2019. As part of the Special Olympics 50th Anniversary celebration in 2018, a new mission called the "Inclusion Revolution" was launched.

Таңбалар

Арнайы Олимпиада логотипі Зураб Церетелидің "Әлемнің барлық балаларына қуаныш пен бақыт" мүсініне негізделген. Нью-Йорк штатының Брокпорт университеті 1979 жылғы жазғы ойындарға төңкерілді, ал Церетели сол кезде университетте қонақтап келген суретші болды. Ол Кеннеди қорымен жұмыс істеді және мүсінді университетге сыйға берді. "Силуэттік фигура" – қозғалыс және белсенділік сезімін беру үшін жасалған абстрактілі, бірақ адамгершілікке толы форма. Логотип мүгедек балалар мен ересектер арасында өсу, сенім және қуаныштың символы болуға тиіс. 2018 жылы Чикаго саябақтар басқармасы Арнайы Олимпиаданың құрметіне "Үміттің мәңгілік жалыны" ескерткішін ашты. Ричард Ханттың мүсіні Солдат алаңының жанындағы алаңда орналасқан, онда 50 жыл бұрын, 1968 жылы алғашқы ойындар өткізілген. Үміттің жалыны – Арнайы Олимпиада ойындарына жеткізіліп, жағылатын шам.

Арнайы Олимпиаданың әлем ойындарының қонақтары

+Special Olympics World Games жыл Жазғы арнайы Олимпиадалық әлем ойындары Қысқы арнайы Олимпиадалық әлем ойындары No. Қонақ қабылдау күні (і) No. 1968 1 Чикаго, АҚШ 20 шілде – 3 тамыз 1970 2 Чикаго, АҚШ 13 тамыз – 15 тамыз 1972 3 Лос-Анджелес, АҚШ 13 тамыз – 18 тамыз 1975 4 Маунт-Плезант, АҚШ 8 тамыз – 13 тамыз 1977 1 Стимбоут-Спрингс, АҚШ 5 ақпан – 11 ақпан 1979 5 Брокпорт, АҚШ 8 тамыз – 13 тамыз 1981 2 Контрабандистердің ночисі және Стоу, АҚШ 8 наурыз – 13 наурыз 1983 6 Батон-Руж, АҚШ 12 шілде – 18 шілде 1985 3 Парк-Сити, АҚШ 24 наурыз – 29 наурыз 1987 7 Нотр-Дам және Саут-Бенд, АҚШ 31 шілде – 1 тамыз 1989 4 Тахо көлі және Рено, АҚШ 1 сәуір – 8 сәуір 1991 8 Миннеаполис және Сент-Поль, АҚШ 19 шілде – 27 шілде 1993 5 Зальцбург және Шладминг, Австрия 20 наурыз – 27 наурыз 1995 9 Нью-Хейвен, АҚШ 1 шілде – 9 шілде 1997 6 Коллингвуд және Торонто, Канада 1 ақпан – 8 ақпан 1999 10 Чапел-Хилл, Дарем және Роли, АҚШ 26 маусым – 4 шілде 2001 7 Анкоридж, АҚШ 4 наурыз – 11 наурыз 2003 11 Дублин, Ирландия 21 маусым – 29 маусым 2005 8 Нагано, Жапония 26 ақпан – 4 наурыз 2007 12 Шанхай, Қытай 2 қазан – 11 қазан 2009 9 Бойз, АҚШ(1) 6 ақпан – 13 ақпан 2011 13 Афина, Грекия 25 маусым – 4 шілде 2013 10 Пхёнчхан, Оңтүстік Корея 29 қаңтар – 5 ақпан 2015 14 Лос-Анджелес, АҚШ 25 шілде – 2 тамыз 2017 11 Грац және Шладминг, Австрия 14 наурыз – 25 наурыз 2019 15 Абу-Даби, Біріккен Араб Эмираттары 14 наурыз – 21 наурыз 2022 Қазан, Ресей өткізілді (2) 2023 16 Берлин, Германия 17 маусым – 25 маусым 2025 12 Турин Пьемонт, Италия 29 қаңтар – 9 ақпан 2027 17 Сантьяго, Чили 18 тамыз – 30 тамыз 2029 13 Цюрих Граубюнден, Швейцария

1 Сараево, Босния және Герцеговина, бастапқыда 2009 жылғы Special Olympics World Winter Games-ті қабылдауға таңдалған. Қаржылық қиындықтарға және 1984 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының алаңдарын қайта құрудың үнемі кешігуіне байланысты қала Ойындарды өткізуден бас тартты, ал Бойз, Айдахо қаласына іс-шараны өткізуге шақырылды. 2 2021 жылғы 2-13 ақпан аралығында Швециядағы Оре мен Остерсунд қалаларында 2021 жылғы Дүниежүзілік қысқы ойындар өтеді деп жоспарланған болатын. Алайда 2019 жылдың 20 желтоқсанында Швеция Паралимпиадалық комитетінің елдегі іс-шараны жалғастыру үшін қажетті қаржыландыруға вето салғандығы туралы хабарланды. Бұл ұсыныс үдерісі кезінде берілген уәделерді бұзды. Special Olympics 2020 жылғы COVID-19 пандемиясінің тууына байланысты іс-шараны кейінге жылдыруға мәжбүр болды. 2020 жылдың 29 маусымында Ресейдің Қазан қаласы 2023 жылы қысқы меймандарын жариялады. 2022 жылдың 4 наурызында Қазан ойындары 2022 жылы Ресейдің Украинаны басып алуынан туындайтын қауіпсіздік пен экономикалық қауіп-қатерлерге байланысты тоқтатылатыны туралы хабарланды.

Қатысу

Арнайы Олимпиада бағдарламалары спортшылар үшін тегін қолжетімді. 204 ел мен аумақта 5,7 миллионнан астам спортшы мен Біріккен спорт серіктестері Арнайы Олимпиаданың спорттық жаттығулары мен жарыстарына қатысады. Ұйым жыл бойы олимпиадалық стильдегі 32 жазғы және қысқы спорт түрінде жаттығулар мен жарыстар ұйымдастырады. Ақыл-ой мүмкіндігі шектеулі адамдар физикалық белсенділік арқасында жүрек-қан тамырлары аурулары мен семіздіктің алдын алу және басқа да денсаулыққа пайдалы әсерлері үшін Арнайы Олимпиадаға қатысуға шақырылады. Олар сонымен қатар өзіне сенімділік, әлеуметтік дағдылар, спорттық шеберліктерді дамыту және өздерін жоғары бағалау сияқты көптеген эмоционалдық және психологиялық пайдаларға ие болады. Арнайы Олимпиадаға қатысу үшін адам кем дегенде 8 жаста болуы керек және агенттік немесе маман ақыл-ой мүмкіндігі шектеулілік, ресми бағалау бойынша когнитивтік дамудағы кешігу, немесе когнитивтік дамудағы кешігуге байланысты оқу немесе кәсіби проблемалар анықтауы тиіс, бұл проблемаларға арнайы оқыту қажет немесе қажет болған. 2–7 жастағы ақыл-ой мүмкіндігі шектеулі және шектеулі емес балалар үшін Арнайы Олимпиаданың «Жас спортшылар» бағдарламасы бар – бұл ақыл-ой және дене дамуы үшін маңызды іс-шараларға бағытталған, инклюзивті спорт және ойын бағдарламасы. Балалар моторлық дағдыларын және қол-көз үйлестіруін дамытатын ойындар мен іс-шараларға қатысады. Ата-аналар «Жас спортшылар» бағдарламасы балаларының әлеуметтік дағдыларын да жақсартатынын айтады. Өзіне сенімділік арту оларға ойын алаңында және басқа жерлерде басқа балалармен ойнау мен сөйлесуді жеңілдетеді. Әлеуметтік даму және білім беру орталығының (Массачусетс университеті, Бостон) жүргізген зерттеуі, бұл іс-шаралар ақыл-ой мүмкіндігі шектеулі балаларға оқу тәсілдерін және әдеттерін, сондай-ақ ережелерді және нұсқауларды қалай орындау керектігін үйренуге көмектесетінін көрсетті. Отбасылар да Арнайы Олимпиада тәжірибесіне қатыса алады. Отбасы мүшелері спортшыларды барынша қолдайды, бұл жарыстарға қатысу немесе ерікті болып жұмыс істеуді қамтиды. Олардың қатысуы спортшының өзіне сенімділігін арттырады және оларға үнемі қолдау көрсетеді. Еріктілер мен демеушілер Арнайы Олимпиаданың ажырамас бөлігі болып табылады және әлемдегі миллиондаған адам оның бағдарламаларына адал. Кейбіреулері демеушілер немесе қайырымдылық жасаушылар. Көптеген басқалары жаттықтырушылар, волонтерлер және жанкүйерлер. Жаттықтырушылар спортшыларға қабілеттеріне немесе мүмкіндігіне қарамастан, ең жақсы нәтижелерге қол жеткізуге көмектеседі. Арнайы Олимпиада жаттықтырушыларды даярлау үшін Coaching Excellence бағдарламасын қолданады, ол спорт ұйымдарымен серіктестікті қамтиды. Арнайы Олимпиада еріктілері өмір бойы достық қарым-қатынас жасап, құнды сыйлықтарға ие болады. 1968 жылы Чикагода өткен алғашқы Арнайы Олимпиада халықаралық ойындарында Юнис Кеннеди Шрайвер алғаш рет енгізген Арнайы Олимпиада спортшысының анты: «Маған жеңуге мүмкіндік беріңіз. Бірақ жеңе алмасам, талпыныс жасауда батыл болайын». Анттың бастауы сол кезде Кеннеди қорының қоғамдық қатынастар жөніндегі кеңесшісі болған Герберт Дж. Крамерге қатысты.

Special Olympics programs are available for athletes free of charge. More than 5.7 million athletes and Unified Sports partners are involved in Special Olympics sports training and competition in 204 countries and territories. The organization offers year round training and competition in 32 Olympic style summer and winter sports. People with intellectual disabilities are encouraged to join the Special Olympics for the physical activity, which helps lower the rate of cardiovascular disease and obesity, among other health benefits. Also, they gain many emotional and psychological benefits, including self confidence, social competence, building greater athletic skills and higher self esteem. To participate in the Special Olympics, a person must be at least 8 years old and identified by an agency or professional as having one of the following conditions: intellectual disabilities, cognitive delays as measured by formal assessment, or significant learning or vocational problems due to cognitive delay that require or have required specially designed instruction. For young people with and without intellectual disabilities ages 2–7, Special Olympics has a Young Athletes program—an inclusive sport and play program with a focus on activities that are important to mental and physical growth. Children engage in games and activities that develop motor skills and hand eye coordination. Parents say their children in Young Athletes also develop better social skills. The confidence boost makes it easier for them to play and talk with other children on the playground and elsewhere. A study by the Center for Social Development and Education (University of Massachusetts, Boston) found that the activities also had the effect of helping children with intellectual disabilities learn routines and approaches to learning, along with how to follow rules and directions. Families can also get involved with the Special Olympics experience. Family members support their athletes to the best of their ability, which may involve attending or volunteering at the events. By being involved they can boost their athlete's self esteem and will be looked at as a constant source of encouragement. Volunteers and supporters are an integral part of Special Olympics—and millions of people around the world are committed to its programs. Some are sponsors or donors. Many others are coaches, event volunteers and fans. Coaches help the athletes be the best they can be regardless of ability—or disability. Special Olympics trains coaches through the Coaching Excellence program, which includes partnering with sports organizations. Special Olympics volunteers are introduced to lifetime friendships and great rewards. The Special Olympics athlete's oath, which was first introduced by Eunice Kennedy Shriver at the inaugural Special Olympics international games in Chicago in 1968, is "Let me win. But if I cannot win, let me be brave in the attempt." The origin of the oath came from Herbert J. Kramer, then Public Relations Advisor to the Kennedy Foundation.

Бірлескен спорт түрлері

Соңғы жылдары Арнайы Олимпиада бірыңғай спортты дамытып, зиякерлік мүмкіндігі шектеулі және шектеусіз спортшыларды бір командаға біріктірді. Бағдарламаның негізгі идеясы – бірге жаттығу және ойнау достық пен өзара түсіністікке жол ашады. Бұл бағдарлама АҚШ және Солтүстік Америкадан тысқары елдерде де кеңінен тарады: бүгінде әлем бойынша 1,4 миллионнан астам адам Арнайы Олимпиаданың бірыңғай спортына қатысуда. Мақсаты – зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдар туралы стереотиптерді жою және бірлікті нығайту. Бұл барлық қабілеттерді құрметтеуді мақсат тұтқан шара Арнайы Олимпиаданың 50 жылдығымен бірге басталды. Сербия, Польша, Украина, Германия және Венгрияда жүргізілген Арнайы Олимпиаданың бірыңғай спорты жөніндегі зерттеулер бағдарламаның пайдасын, соның ішінде зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдарға деген көзқарастың өзгеруіне тигізген әсерін көрсетті. Бірыңғай спортқа қатысушылардың бірі: «Бұрын осы адамдарға (зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдарға) күлгенімді мойндауға ұяламын, енді егер мұндай жағдайды көрсем, күлуді тоқтатуға шақырамын және оларға қолдау көрсетуге тырысамын», – деді. Басқа да бағалаулар бірыңғай спорттың зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдардың өзіне сенуі мен қадір-қасиетін арттыруға, сондай-ақ олардың мүгелі емес әріптестері арасында түсіністік пен қабылдауды жақсартуға көмектесетінін көрсетті. Арнайы Олимпиада 50 жылдығын мерекелеу аясында алғашқы Бірыңғай Кубок құрылды. Алғашқы жарысқа 24 елден 440 спортшы қатысады. 2016 жылы бастау алған Unified Robotics бағдарламасы Арнайы Олимпиада студенттерін FIRST Robotics студенттерімен біріктіріп, роботтар құрауға мүмкіндік береді және Вашингтон штаты, Аризона және басқа да аймақтардағы Арнайы Олимпиада студенттеріне технологиялық дағдыларды дамытуға жағдай жасайды. Арнайы Олимпиада Аризона робототехника, музыка, фотосурет, көркемсурет байқаулары және бағбандарысты қамтитын Бірыңғай Өнер бағдарламалары арқылы да мүмкіндіктерді қолдайды.

Дені сау спортшылар

Арнайы Олимпиада өсе бастаған кезде, қызметкерлер мен еріктілер спортшылардың – зиякерлік мүмкіндігі шектеулі балалар мен ересектердің – көптеген емделмеген денсаулық проблемалары бар екенін байқады. 1997 жылы Арнайы Олимпиада «Дені сау спортшылар» атты бастаманы іске қосты, ол мұқтаж спортшыларға денсаулық тексерулерін ұсынады. Қазіргі уақытта «Дені сау спортшылар» сегіз салада денсаулық тексерулерін ұсынады: Fit Feet (подиатрия), FUNfitness (физиотерапия), Денсаулықты нығайту (жақсы денсаулық пен әл-ауқат), Healthy Hearing (аудиология), MedFest (спорттық медициналық тексеру), Opening Eyes (көру қабілетін тексеру), Special Smiles (стоматология), Strong Minds (эмоционалдық денсаулық). Тексерулер спортшыларды денсаулық туралы біліммен қамтамасыз етеді және қосымша бақылау қажет болатын проблемаларды анықтайды. Мысалы, FUNfitness бағдарламасы спортшының икемділігін, күшін, тепе-теңдігін және аэробтық дайындығын бағалайды. Тексеруден кейін физиотерапевт олардың физикалық жағдайының қалай жақсаратыны туралы нұсқаулар береді. «Дені сау спортшылар» бағдарламасы басталғаннан бері Арнайы Олимпиада зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдарға қызмет көрсететін ең ірі әлемдік денсаулық сақтау ұйымына айналды. Осы уақытқа дейін әлемде зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін 1,9 миллионнан астам «Дені сау спортшылар» тексеруі жүргізілді. 2012 жылы Арнайы Олимпиаданың «Дені сау қоғамдастықтар» бастамасы сегіз елде іске қосылды: Қазақстан, Малави, Малайзия, Мексика, Перу, Румыния, Оңтүстік Африка және Таиланд, сондай-ақ АҚШ-тың алты штатында. Мақсаты – зиякерлік мүмкіндігі шектеулі адамдардың денсаулығы мен әл-ауқатын жақсарту және олардың толық әлеуетін іске асыруға мүмкіндік беру. Ұйымға бағытталған бір сын – корпоративтік демеушілердің атсалысуы, сыншылардың пікірінше, бұл спортшылық қабілетке деген жоғарыдан қараушылыққа әкелді. Корпоративтік қаржы жинау ойындарды өткізуге мүмкіндік берсе де, бұл демеушілерге жақсы жарнама болып табылады, бірақ мүгедектерді осы компаниялардың жұмыс күшіне интеграциялауға көмектеспейді. Мүгедектер Арнайы Олимпиаданың директорлар кеңесінде де жеткілікті өкілдік етілмейді, өйткені кеңесте тек екі мүшесі мүгедек. Бұл екіұстама стандарт ретінде сынға ұшырады, ол мүгедектердің құқықтарын қорғау қозғалысына кері әсер етеді, себебі мүгедектер мүгедек емес адамдарға тәуелденудің орнына қызмет көрсету жүйесін өздері басқаруға тиіс.

As the Special Olympics began to grow, staffers and volunteers began to notice that athletes — children and adults with intellectual disabilities — also had many untreated health problems. In 1997, Special Olympics began an initiative called Healthy Athletes, which offers health screenings to athletes in need. Healthy Athletes currently offers health screenings in eight areas: Fit Feet (podiatry), FUNfitness (physical therapy), Health Promotion (better health and well being), Healthy Hearing (audiology), MedFest (sports physical exam), Opening Eyes (vision), Special Smiles (dentistry), Strong Minds (Emotional Health). Screenings educate athletes on health and also identify problems that may need additional follow up. For example, the FUNfitness Program assess flexibility, strength, balance, and aerobic fitness of the athlete. Following the screen, the physical therapist would provide instructions on how to optimize their physical fitness in the areas screened. Since the Healthy Athletes program began, Special Olympics has become the largest global public health organization dedicated to serving people with intellectual disabilities. So far, more than 1.9 million Healthy Athletes screenings have been conducted for people with intellectual disabilities all around the world. In 2012, the Special Olympics Healthy Communities initiative launched in eight countries—Kazakhstan, Malawi, Malaysia, Mexico, Peru, Romania, South Africa and Thailand, as well as six U. S. states. The goal is to improve the health and well being of people with intellectual disabilities and allow them to reach their full potential. One criticism directed at the organization pertains to the role that corporate sponsors play in it, which critics feel has led to degrading paternalism toward athletic ability. While corporate fundraising makes the games possible, critics argue, it provides good public relations for the sponsors, but does not result in integration of people with disabilities into the workforce at those companies. People with disabilities are also not widely represented on the Special Olympics' board of directors, as only two members have disabilities. This has been criticized as a double standard that reflects poorly on the disability rights movement where people with disabilities control the service delivery system rather than relying on people without disabilities.

Танымал мәдениетте

Арнайы Олимпиада 2004 жылы «Саут Парк» телесериалының «Up the Down Steroid» атты эпизодында көрсетілді.