Кіріспе

Көпсайыстық жарыс – ұйымдастырылған спортшылар командалары арасында (көбінесе) ұлттық мемлекеттердің қатысуымен көптеген спорт түрлерінде жарыстар өткізілетін, көбінесе бірнеше күнге созылатын ұйымдастырылған спорттық шара. Халықаралық маңызы бар алғашқы ірі, заманауи көпсайыстық жарыс – 1896 жылы Афиныда (Грекия) өткен Олимпиада ойындары, ол ежелгі Олимпиада ойындарынан шабыттандырылған, осындай шаралардың ежелгі дәуірде көптеген түрлері өткізілген. Көпсайыстық жарыстардың қазіргі заманғы құрылымы көбінесе бірдей болады. Ойындар бірнеше күн бойы "қабылдаушы қала" және оның төңірегінде өтеді, ол әр жарыс сайын өзгеріп тұрады. Елдер әр түрлі спорт түрлерінде жарысатын жеке спортшылар мен командалардан тұратын ұлттық командаларын жібереді. Спортшылар немесе командалар бірінші, екінші және үшінші орын алғандары үшін тиісінше алтын, күміс және қола медальдармен марапатталады. Әдетте, әр ойын төрт жылда бір рет өткізіледі, бірақ кейбіреулері жыл сайынғы жарыстар болып табылады.

Олимпиада ойындары

Бірінші заманауи көп түрлі спорттық шара Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) (құрылған 1894 жылы) ұйымдастырған Олимпиада ойындары болды, ол 1896 жылы Грекияның Афина қаласында алғаш рет өткізілді. Біраз тойлау шараларынан (1900, 1904) кейін Олимпиада ойындары бүгінде кеңінен танымал болды. Бастапқыда санаулы болған спорт түрлерінің саны әлі де артып келеді.

Паралимпиада ойындары

Паралимпиада ойындары – физикалық мүмкіндігі шектеулі спортшыларды қатыстыратын ең ірі көп түрлі спорттық жарыс. Оны Халықаралық Паралимпиада комитеті (ХПК) ұйымдастырады. Алғаш рет 1960 жылы Италияның Рим қаласында өткізілді. Бастапқыда санаулы болған спорт түрлерінің саны әлі де артып келеді.

Арнайы Олимпиада

Бірінші Арнайы Олимпиада халықаралық жазғы ойындары 1968 жылы Чикаго қаласында, Иллинойс штатында өткізілді. Соңғы Арнайы Олимпиада әлемдік қысқы ойындары Австрияның Шладминг қаласында 25 спорт түрін қамтыды және 133 елден келген шамамен 2277 спортшыға қатысуға мүмкіндік берді.

Басқалар

ХХ ғасырдың басында тағы бір көпқырлы спорттық жарыс – Скандинавия ойындары алғаш рет өткізілді. Бұл ойындар Скандинавияда ұйымдастырылды, ал өткізілген спорт түрлері қысқы спорттан болды, мысалы, шаңғы жарысы және жылдам сырғанау. Скандинавия ойындары 1926 жылы соңғы рет өткізілді, одан кейін 1924 жылы Шамониде өткен Қысқы спорт апталығы алғашқы Қысқы Олимпиада ойындары деп жарияланды. 1920 жылдары басқа да көптеген көпқырлы спорттық жарыстар құрылды. Бұл жарыстар көбінесе Олимпиада ойындары сияқты барлық спортшыларға емес, белгілі бір спортшылар тобына бағытталды. Советтер 1920 жылы «буржуазиялық» Олимпиада ойындарына коммунистік балама ретінде алғашқы Спартакиаданы ұйымдастырды, ал 1922 жылы Италияда студенттерге арналған, Дүниежүзілік студенттер ойындарының алдашысы – Университет Олимпиадасы ұйымдастырылды. Аймақтық ойындар да көпқырлы спорттық жарыстардың бір түрі болды, мысалы, Алыс Шығыс чемпионаты (1913), Орталық Америка және Кариб теңізі ойындары (1926) немесе Пан-Америка ойындары (1951).

Халықаралық спорттық жарыстардың тізімі

Олимпиада ойындары әлемдік қызығушылық және маңыздылық тұрғысынан әлі де әлемдегі ең ірі көп түрлі спорттық жарыс болып табылады (қатысушылар саны бойынша емес), бірақ тағы бірнеше жарыс та маңызды.

Мүгедектік

Басқа ойындар мүмкіндігі шектеулі немесе қабілеттерінен айырылған спортшылар үшін арналған. 1924 жылы Парижде алғаш рет өткен Халықаралық Саңыраулар Ойындары – есімді білмейтін спортшылар үшін алғашқы ойындар болды. 1948 жылы Англияда бастау алған "Сток Мандевилл" мүгедектер арбасымен ойнайтын ойындары – мүгедектер арбасымен ойнайтын спортшылар үшін алғашқы ойындар еді. 1960 жылы Олимпиада ойындарымен бірге алғашқы Паралимпиада ойындары өткізілді. 1968 жылы зиякерлік мүмкіндіктері шектеулі спортшылар үшін алғашқы Арнайы Олимпиада ойындары ұйымдастырылды.