Кіріспе

Американың көпсайыстық жарысы – Панамерикан ойындары (әдетте Панамерикан ойындары деп аталады) – Америкадағы жазғы спорт түрлерін қамтитын құрлықтық көпсайыстық жарыс, онда мыңдаған спортшылар түрлі жарыстарға қатысады. Бұл жарыс Америка елдерінің спортшылары арасында төрт жылда бір рет, Жазғы Олимпиада ойындарынан бір жыл бұрын өтеді. Бұл әлемдегі екінші ескі құрлықтық ойындар. 1990 жылы жалғыз қысқы Панамерикан ойындары өткізілді. 2021 жылы жасөспірімдер арасындағы бірінші Панамерикан ойындары ұйымдастырылды. Панамерикан спорт ұйымы (PASO) – Панамерикан ойындары қозғалысының басқарушы органы, оның құрылымы мен қызметі Олимпиада хартасымен анықталады. XX Панамерикан ойындары 2027 жылы өтеді. 2007 жылғы XV Панамерикан ойындарынан бастап, қабылдаушы қалалар Панамерикан және Парапанамерикан ойындарын бірге өткізуге келісімшартқа отырады, онда физикалық мүмкіндігі шектеулі спортшылар бір-бірімен жарысады. Парапанамерикан ойындары Панамерикан ойындарынан кейін дереу өткізіледі. Панамерикан ойындары қозғалысы халықаралық спорт федерацияларынан (ХСФ), PASO мойындаған Ұлттық Олимпиада комитеттерінен (ҰОК) және әр Панамерикан ойындары үшін ұйымдастыру комитеттерінен тұрады. Шешім қабылдау органы ретінде PASO әр Панамерикан ойындарының қабылдаушы қаласын таңдауға жауапты. Қабылдаушы қала Олимпиада хартасына (PASO ХОК-қа байланысты болғандықтан) және ережелеріне сәйкес Ойындарды ұйымдастыру мен қаржыландыруға жауапты. Панамерикан ойындарының бағдарламасын, яғни Ойындарда өткізілетін спорт түрлерін PASO анықтайды. Ойындарды тойлауға көптеген рәсімдер мен символдар кіреді, мысалы, ту және шырақ, сондай-ақ ашылу және жабылу салтанаттары. Панамерикан ойындарында 5000-нан астам спортшы 36 спорт түрінен 400-ге жуық жарысқа қатысады. Әр жарыста бірінші, екінші және үшінші орын алғандар тиісінше алтын, күміс және қола медальдар алады. 1940 жылы Буэнос-Айресте өткен бірінші Панамерикан спорт конгресінің қатысушылары алғашқы ойындарды 1942 жылы Буэнос-Айресте өткізуге келісті. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан жоспар кейінге шегерілді. 1948 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары кезінде Лондонда өткен екінші Панамерикан спорт конгресі 1951 жылы өткен алғашқы ойындар үшін Буэнос-Айрестің таңдалуын растады. Ойындар сол жылдың 25 ақпанында басталды және 18 спорт түрі ұсынылды. Канада сияқты Ұлттар Достастығына кіретін елдер мен аумақтар алғашқы Панамерикан ойындарында қатыспады. Екінші ойындар Мексиканың Мехико қаласында өтті. Жарыстар 12 наурызда басталды және 22 елден 2583 спортшы 17 спорт түрінен бақ сынасты. Панамерикан ойындары содан бері әр төрт жылда бір рет өткізіліп келеді. Ойындар кезінде көптеген спортшылар мен шенеуніктер Панамерикан ойындары ауылында орналасады. Бұл ауыл барлық қатысушылар үшін дербес үй болуға тиіс. Онда асханалар, медициналық пункттер және діни құлшыныс орындары бар. PASO басқа халықаралық ұйымдардың талап ететін саяси тәуелсіздіктің қатаң талаптарына сай келмейтін елдерге жарысуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, колониялар мен тәуелділіктерге өздерінің Ұлттық Олимпиада комитеттерін құруға рұқсат етіледі. Бұған Пуэрто-Рико және Бермуда сияқты басқа мемлекеттер де кіреді, олар басқа мемлекеттің билігінде болғанына қарамастан, жеке мемлекеттер ретінде жарысады.

Қысқы пан-американдық ойындар

Қысқы Пан-Америка ойындарын өткізуге тарихта әртүрлі әрекеттер жасалды, бірақ олардың нәтижесі шамалы болды. 1951 жылы Буэнос-Айресте өткен Пан-Америка ойындарының ұйымдастырушылары жыл соңында қысқы жарыстар ұйымдастыруды жоспарлаған, бірақ қызығушылықтың жетіспеуіне байланысты бұл идеядан бас тарды. Тағы бір қиындық – Америка екі жарты шарды қамтиды, бұл маусымдардың айырмашылығына байланысты кесте жасау мәселелерін тудырады. 1959 жылы Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласы қысқы ойындарды ұйымдастыруға тырысты, бірақ жеткілікті елдер қызығушылық танытпады. Ақырында жоспарлар тоқтатылды. 2019 жылдың 27 наурызында Коста-Риканың Сан-Хосе қаласында өткен Атқару комитетінде Кали қаласы жарыс өткізу орны ретінде таңдалды. Panam Sports 2025 жылғы Жастар Пан-Америка ойындарын өткізу үшін Парагвайдың Асунсьон қаласын таңдады. Асунсьон 48 дауыстан 32-сін алды, ал қалған 16 дауыс Колумбияның Санта-Марта қаласына берілді.

Ашылу

Олимпиада хартасының талабына сәйкес, Панамерикан ойындарының ашылу салтанатын әртүрлі элементтер құрайды. Салтанатты шара әдетте, қабылдаушы елдің туын көтерумен және оның мемлекеттік әнұранын орындаумен басталады. 2007 жылдан бері, ұлттар шеруі бірден өткізіледі, спортшылар ұлттары бойынша топтастырылады. Аргентина дәстүрлі түрде Панамерикан ойындарының бастауына құрмет ретінде алғашқы болып кіреді, дәл Грекия Олимпиада ойындарының бастамашысы ретінде алғашқы болып кіргендей. Содан кейін, елдер әдетте қабылдаушы елдің немесе қаланың ресми тіліндегі әліпбилік тәртіппен стадионға кіреді, ал қабылдаушы елдің спортшылары соңғы болып кіреді. 1995 жылы Аргентинаның Мар-дель-Плата қаласында өткен Панамерикан ойындарында Аргентина туы бірінші болып стадионға енгізілді, ал елдің делегациясы соңғы болып кірді (Грекияда өткен 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына ұқсас), барлық делегациялар негізгі стадион трибуналарында белгіленген орындарда отырды. Ойындарды ресми түрде ашу үшін сөздер айтылады, PANAM Sports туы мен Олимпиада туы көтеріледі және одан кейін ант қабылданады. Соңында, Панамерикандық ұшқын стадионға әкелінеді және соңғы ұшқынды алып жүрушіге дейін жеткізіледі – көбінесе қабылдаушы елдің танымал және жетістікке жеткен спортшысы – ол стадион қазандығында Панамерикан ойындарының отын жағады. Медальдар табысталғаннан кейін үш медаль иегерінің ұлттық тулары көтеріледі, ал алтын медаль иегерінің елінің мемлекеттік әнұраны орындалады. Медальдар тапсыру рәсімінде қабылдаушы елдің ерікті азаматтары қабылдаушылар ретінде қызмет етеді: олар медальдарды табыстаушыларға көмектеседі және ту ұстаушылардың ролін атқарады. Әрбір жарыс бойынша медальдарды табыстау рәсімі жарыстың финалынан кейін күніне дейін өткізіледі. Егер жеңіл атлетика жарыстары ойындардың соңғы күндеріне жоспарланған болса, ерлер марафоны ойындардың соңғы күні өткізіледі, ал марапаттау рәсімі жабылу салтанатына дейін немесе оның барысында өткізіледі.

Пан-Америкалық ойындар тізімі

Панамерикалық ойындар 11 елдегі 17 қалада өткізілген. Мексика мен Канада әрқайсысы үш рет Панамерикалық ойындарды қабылдады, бұл басқа елдерден көп. Қалалардың арасында Виннипег пен Мехико қалалары ғана Панамерикалық ойындарды бірнеше рет қабылдаған, әрқайсысы екі рет. Панамерикалық ойындарды өткізетін қала әдетте олар өтетін алты жыл бұрын таңдалады. Іріктеу процесі екі кезеңнен тұрады және екі жылға созылады. Болашақ қабылдаушы қала өз елінің Ұлттық Олимпиада комитетіне (ҰОК) жүгінеді; егер бір елден бірнеше қала ҰОК-қа ұсыныс берсе, ұлттық комитет әдетте ішкі іріктеу жүргізеді, себебі Панамерикалық спорт ұйымына қарау үшін ҰОК-тан бір қала ғана ұсынылуы мүмкін. ҰОК-лардың ұсыныстарын беру мерзімі біткеннен кейін бірінші кезең (өтінім) басталады, онда қалалардан Панамерикалық ойындарды ұйымдастыруға қатысты бірнеше маңызды критерий бойынша сауалнама толтыру сұралады.