Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Поляк тарихшысы және химигі Тадеуш Казимеж Эстрихер (19 желтоқсан 1871 – 8 сәуір 1952) – поляк химигі, тарихшы және криогениканың негізін қалаушылардың бірі.
Polish historian and chemist
Tadeusz Kazimierz Estreicher (19 December 1871 – 8 April 1952) was a Polish chemist, historian and cryogenics pioneer.
Өмір
Тадеуш Эстрихер Краков қаласы Австрия-Венгрия империясының құрамында болған кезде дүниеге келді. Ол Ягеллон университетінің беделді профессорлар әулетінің зияткерлік атмосферасында өсті. Оның әкесі Карол Йозеф Эстрихер – әдебиет тарихшысы және университет кітапханасының бас меңгерушісі болған. Оның ағасы Станислав заң тарихын зерттеген, ал қарындасы Мария Австрия-Венгрияда доктор ғылымын қорғаған алғашқы әйелдердің бірі болды (ағылшын филологиясы бойынша). Эстрихер Берлин, Лейпциг қалаларында және Лондонда Уильям Рамзидің басшылығымен оқыды. Ягеллон университетінде студент кезінде Эстрихер, оттекті сұйықтырған алғашқы химик Карол Олшевскийдің ассистенты болып жұмыс істеді. 1899 жылы ассистент болып тағайындалғаннан кейін, Эстрихер 1901 жылы сутекті сұйық күйге келтірді және 1904 жылы приват-доцент атағын алды. 1900 жылы ол Ягеллон глобусын Краков ғылым академиясының еңбектерінде сипаттады. 1906 жылдан 1919 жылға дейін Швейцарияда, Фрибург университетінде минералды және жалпы химия профессоры болып жұмыс істеді, онда криогендік зертхананы басқарды. 1913-1914 жылдары факультет деканы қызметін атқарды. 1919 жылы, 47 жасында, ол жаңадан тәуелсіз Польшаға оралып, Ягеллон университетінде жұмыс істеді және зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда қалды. Оның кейінгі еңбектері ғылымның тарихы мен тілін зерттеуге арналды. 1939 жылдың 6 қарашасында Эстрихер, оның ағасы Станислав және университеттің басқа да профессорлары Краковтағы «Sonderaktion» операциясында ұсталды. Екеуі де Заксенхаузен концлагеріне жіберілді, онда оның ағасы 1939 жылдың 28 желтоқсанында қайтыс болды. Тадеуш лагерьде аман қалды және 1940 жылдың ақпанында еуропалық ғалымдардың нацистік Германия үкіметіне жолдаған наразылықтарынан кейін босатылды.
Tadeusz Estreicher was born in Kraków when the city was part of the Austrian Hungarian Empire. He grew up in the intellectual atmosphere of an influential dynasty of professors at the Jagiellonian University. His father, Karol Józef Estreicher, was a historian of literature and the chief librarian of the university. His brother, Stanisław, was a historian of law and his sister, Maria, was one of the first women in Austria Hungary to earn a doctorate (in English Philology). Estreicher studied in Berlin, Leipzig, and in London under William Ramsay. As a student at the Jagiellonian University, Estreicher worked as an assistant to Karol Olszewski, the first chemist to liquefy oxygen. After having been appointed assistant in 1899, Estreicher successfully liquefied hydrogen in 1901 before he was promoted to Privatdozent in 1904. In 1900, he described the Jagiellonian globe in the Transactions of the Cracow Academy of Sciences. From 1906 until 1919 he worked in Switzerland a professor for mineral and general chemistry at the University of Fribourg where he ran a cryogenics laboratory. From 1913 to 1914 he also served as dean of the department. In 1919, aged 47, he returned to newly independent Poland and took a position with the Jagiellonian University where he remained until his retirement. His later work examined the history and language of science. On 6 November 1939, along with his brother Stanisław and other professors of the University, Estreicher was caught in Sonderaktion Krakau. Both were transported to the Sachsenhausen concentration camp, where his brother died on 28 December 1939. Tadeusz survived the camp and was released in February 1940, following protests from European academics to the Nazi German government.