Жорж д’Арманьяк: Гуманист, дипломат және өнерге демеуші

Кіріспе

Француз гуманисі, өнерге демеуші, кардинал және дипломат Жорж д’Арманьяк (шамамен 1501 – 1585 жылдың шілдесі) – Италия соғыстары мен Франция дін соғыстарына терең қатысқан француз гуманисі, өнерге демеуші, кардинал және дипломат.

Өмірбаян

Ол Авиньонда Пьер д’Арманьяк, Косаде бароны және Бомонттық Йоланның ұлы болып дүниеге келді, сондықтан ол Катерина де Фуаның немересі болды, демек, Фуа-Арманьяк әулетінің ықпалды мүшесі еді. Жастық шағында ол туысы, кардинал Жорж д’Амбуаздың қамқорлығында болды. Оның ағасы, Аленсон герцогы Шарль оны Франциск I-ге таныстырды. Оның діни білімі немесе қасиетті ордендерге қатысуы туралы жазба қалмаған, бірақ оны корольдің қарындасы, Маргарита (болашақ Наварра королевасы) мақұлдады және тез арада сенекуралармен қамтамасыз етті: Моның собор шіркеуінің деканы, Сент-Амбруаз де Бурждің құрметті аббаты (коммендаторио), және үйіне жақын, Родез собор шіркеуінің каноны. 1529 жылы ол Родез епископы болып тағайындалды, оған көп ұзамай оның хатшысы және өмірлік серігі, гуманист Гийом Филандрье қосылды, ол Арманьяк қамқорлығымен Родездегі жаңа собордың қасбетіне жоба жасады және епископтың өсіп келе жатқан кітапханасын каталогтады. Родезде оның дәрігері және тіс дәрігері 10 жыл бойы Урбен Эмар болды, ол оған өзінің танымал еңбегін арнады – «Тістердің нағыз анатомиясы, олардың табиғаты және қасиеттері». Ол 1536 жылдан 1539 жылға дейін Венецияда елші болып қызмет етті, онда ол Тицианға өте жеке және әсерлі қос портрет жасауға мүмкіндік алды, оның қасында Филандрье болды. Филандрьенің Витрувийге жасаған француз тіліндегі алғашқы түсіндірмесі 1544 жылы аяқталды. Арманьяқтың міндеті – Франциск I мен V Карл арасындағы Солтүстік Италиядағы әскери қақтығыстарда Венецияның бейтараптығын қамтамасыз ету болды, бұл Италия соғыстарының бір эпизоды еді. Императордың Авиньонды басып алудан бас тартуы оны Францияның оңтүстігінен шегінуге мәжбүр етті (1538). 1539 жылғы уақытша бітімге қол қойылғаннан кейін король оны Апостольдық Таққа елші етіп жіберді, онда ол 1544 жылдың желтоқсанында кардинал болды және француз саясатының өкілі болып қалды. Ол өзінің досы, дүниежүзілік гуманист және меценат Рим папасы Юлий III сайлауында өткен конклавқа (1549 жылдың қарашасынан 1550 жылдың ақпанына дейін) қатысты. Арманьяк кітапханасы үнемі өсіп келе жатты. 1543 жылы ол Франкодан ең жақсы итальяндық гуманистік қолмен жазылған медитациялар кітабын тапсырыс берді және оған оның нәтижесі ұнады, сондықтан 1557 жылы Уайдоннан понтификалды тапсырыс берді. Кардинал қайда болса да, білімді және тәжірибелі адамдармен араласып, олармен достық қарым-қатынас орнатты. Албидің бұрынғы ұстазы және жерлесі, шығармашыл филолог және Константинополь ескерткіштерін зерттеуші Пьер Жилл 1555 жылы Римде мүсіз қалғанда, кардинал д’Арманьяк Тулузадан жерлеу шығыстарын төлеуді және қабір орнатуды ұйымдастырды. Жиллдің өлімінен кейін жазылған Константинополь ескерткіштері кардиналға арналды. 1552 жылы ол Кахор епископымен бірге Тулузада корольдің генерал-лейтенанты болып тағайындалды. 1554 жылдың 6 қаңтарында Пау сарайының шіркеуінде ол Францияның болашақ королі Наварраның Генрихін шомылдырды. 1560 жылы ол Лангедоктың мәдени астанасы Тулуза архиепископтығына көтерілді, бұл Римге тағы бір сапарға мүмкіндік берді. 1565 жылы Рим папасы Пий IV оны кардинал де Бурбонмен бірге Авиньонға вице-легат етіп тағайындады. Паптық Авиньон қаласы 1562 жылы басталған қанды дін соғыстарында адал болды, бірақ айналасындағы Венассинде гугеноттар Оранж және көршілес Дофинге бекініп, қатал шайқастар болды. Карл IX өзінің туысы Шарль Бургундияны легат етіп тағайындады, бірақ бұл жердегі адам Арманьяк болды, ол католиктер партиясының адал өкілі еді. Осы лауазымда кардинал д’Арманьяк гугеноттарға қарсы католиктердің мүддесін қызу қорғады. Оның туысы Жанна д’Альбре, Наварра королевасы және болашақ Генрих IV анасы реформацияланған шіркеуді жақтағанда, ол оған қатаң айыптау хат жіберді, ол оның шебер және батыл жауабымен бірге бүкіл оңтүстікке басылып таратылды. Рим папасы 1576 жылы Арманьяқты Авиньон архиепископтығына көтеріп, оның басқаруын мақұлдады. Жорж д’Арманьяқтың Лангедоктың алғашқы аристократиясы арасындағы орны, оның зиялылығы және адамдар мен оқиғаларды бағалау қабілеті, сондай-ақ өнер мен ғылымға берген қорғауы оны 16 ғасыр шіркеуінің адал қызметшілерінің қатарына қойды. Ол Францияда және Италиядағы өзінің замандастарының көрнекті әдебиетшілерімен достық қарым-қатынас жасады.

He was born at Avignon, the son of Pierre d'Armagnac, sire de Caussade and Yolande of Beaumont, and thus he was a grandson of Catherine de Foix, and so a highly connected member of the powerful house of Foix d'Armagnac. In his youth he was the protégé of his kinsman Cardinal Georges d'Amboise. His uncle Charles, duc d'Alençon introduced him to Francis I. Though there is no record of his ecclesiastical training or his sacred orders, he was approved by the king's sister, Marguerite (future Queen of Navarre), and swiftly provided with sinecures: dean of the cathedral chapter of Meaux, honorary abbot (in commendatario) of Saint Ambroise de Bourges, and nearer to home, a canon of the cathedral chapter of Rodez. In 1529 he was appointed bishop of Rodez, and he was soon joined by his secretary and life companion, the humanist Guillaume Philandrier, who provided, under Armagnac's patronage, the design for the new cathedral façade at Rodez and catalogued the Bishop's increasing library. In Rodez, his doctor and dentist for 10 years was Urbain Hémard who dedicated to him his famous book Recherche de la vraye anathomie des dents, nature et propriété d’icelles. He was ambassador to Venice from 1536 to 1539; here he took the opportunity to sit to Titian for a highly personal and evocative double portrait with the attentive Philandrier, whose commentary on Vituvius, the first in French, was completed in 1544. Armgnac's brief was to secure Venetian neutrality in the north Italian military conflicts between Francis I and Charles V, an episode of the Italian Wars. The emperor's failure to take Avignon led him to retreat from the south of France (1538). With the temporary truce of 1539 the king sent him as ambassador to the Holy See, where he was made a Cardinal in December 1544, remaining as ever the agent of French policy. He participated in the conclave (November 1549 to February 1550) that elected his friend, the worldly humanist and patron Pope Julius III. Armagnac's library was constantly growing. In 1543 he commissioned an illuminated book of meditations in the best Italian humanistic hand from Franc. Wydon and was pleased enough with it to commission a pontifical from Wydon in 1557. Wherever he was, the Cardinal sought out the company of men of learning and experience, and often befriended them. When his former tutor and countryman from Albi, the adventurous philologist and investigator of the antiquities of Constantinople Pierre Gilles, died penniless in Rome in 1555, Cardinal d'Aramagnac arranged from Toulouse to pay the funeral expenses and erect a wall tomb Gilles' posthumous Antiquities of Constantinople were dedicated to the Cardinal. In 1552 he was appointed lieutenant general of the king at Toulouse, together with the bishop of Cahors. On 6 January 1554, in the chapel of the château of Pau, he baptized Henry of Navarre, future king of France. In 1560 he was raised to the Archbishopric of Toulouse, the cultural capital of the Languedoc, the occasion for another visit to Rome. In 1565, Pope Pius IV appointed him vice legate at Avignon, together with the Cardinal de Bourbon. The papal city of Avignon remained faithful in the bloody Wars of Religion that had broken out in earnest in 1562, but in the surrounding Venaissin the Huguenots were solidly implanted in Orange and the neighboring Dauphiné, and fierce fighting ensued. Charles IX appointed his cousin Charles of Burgundy legate, but the man on the site was Armagnac, solidly of the Catholic party. In this position the Cardinal d'Armagnac vigorously defended Catholic interests against the Huguenots; when his cousin Jeanne d'Albret, queen of Navarre and mother of the future Henry IV, declared for the reformed church, he sent her a stiff letter of reproof, which, with her skillful and courageous reply conjoined, was printed and circulated throughout the south. The pope showed his approval of d'Armagnac's administration by promoting him to the Archbishopric of Avignon (1576). Georges d'Armagnac's position among the first nobility of Languedoc, his intelligence and judgment of men and events, and the protection which he granted to the arts and sciences placed him in the first rank of the faithful servants of the 16th century Church. He was a friend and correspondent of the leading literary figures of his time in France and Italy.