Кіріспе
"Қиямет күні: немесе Ұлы және соңғы сот туралы поэтикалық сипаттама" – дін қызметкері Майкл Вигглсворттың 1662 жылы Сэмюэл Грин мен Мармадук Джонсон басып шығарғаннан кейін бір ғасыр бойы Пуритандық Жаңа Англияда ең көп сатылған классикаға айналған діни өлең. Өлеңде өшпенді Құдай барлық адамдарды соттап, жазалайтын Қиямет күні туралы айтылады, сондай-ақ өзін кінәсіз санайтын, бірақ бәрібір тозаққа баратын адамдардың түрлі топтары туралы егжей-тегжейлі сипаттама берілген.
"The Day of Doom: or, A Poetical Description of the Great and Last Judgment" is a religious poem by clergyman Michael Wigglesworth that became a best selling classic in Puritan New England for a century after it was published in 1662 by Samuel Green and Marmaduke Johnson. The poem describes the Day of Judgment, on which a vengeful God judges and sentences all men, going into detail as to the various categories of people who think themselves excusable who will nonetheless end up in Hell.
Кейінгі бағалау
Бұл ерте танымалдылық 20 ғасырдың әдебиет зерттеушілері мен отаршылдық кезеңді зерттеушілердің "Қиямет күні" поэмасын жалықтыратын, шығармашылықсыз және көңілді кетіретін деп қатты сынауына кедергі болмады. Вернон Паррингтонның "Колониялық сана" еңбегіндегі бағасы типік мысал: "[XVII] ғасырдың сұрғылт соңғы жылдарында тоқталуға ешқандай ықылас жоқ. Майкл Вигглсвортты ақын деп мойындап, Коттон Матерді өзінің ең көрнекті әдебиетшісі деп санаған әлем, мәдениет жолынан, әрине, артқа шегінген". Антологияда, "Отаршылдық проза және поэзия" (1903) кітабында, поэма "кальвинистік теологияның қарапайым, ұсақ-түйек жиынтығы" деп сипатталған.
Мазмұны
Өлеңнің мәтінін 1-қосымшаға қараңыз. Екі жүз жиырма төрт шумақтан (Колониалды кезеңдегі кез келген өлеңнің арасындағы ең ұзыны) «Қиямет күні» өлеңінің мазмұны – адалдарды ынталандыру және сенімсіздерге қарсы тұру үшін, Киелі кітаптағы ақылсыз адамдардың таңғалуын (кейіннен олардың сотталуын) қарапайым түрде бейнелеу болып табылады. Бұл – жақсы хабар таратудың бір түрі, бірақ толыққанды ақталушылық емес. Басқа «тозақ оты мен күкірт» уағыздауларымен және жазбаларымен ұқсастықтары мен айырмашылықтары бар; аталған өлең әдеттегі үлгіге сай келмейді. Кейінгі басылымдардағы шет белгілерінде Киелі кітапқа сілтемелер берілген, бұл байланысты нақтылай түседі: өлеңнің әр шумағы нақты бір Киелі кітап жолынан шабыттанған. Вигглсворт тек Киелі кітапқа ғана сүйенді. XVI шумақта ол былай деп жазды: «Сондықтан мен осыдан бас тартуым керек, әйтпесе сөзім шектен шығады». Бұл оның Құдайдың құдіретін сипаттауға деген тартыншалығын бірден көрсетеді, бірақ бұл жалпы мағынада да дұрыс. Ол Киелі кітаптан нақты және толық негіз болмаса, сөйлей алмайды.