Уильям Блейк: Ағылшын ақыны және суретшісі (1757-1827)

Кіріспе

Ағылшын ақыны және суретшісі (1757–1827)

Уильям Блейк (28 қараша 1757 – 12 тамыз 1827) – ағылшын ақыны, суретшісі және гравюра шебері. Өмірінде көп танылмаған Блейк қазір Романтика дәуірінің поэзиясы мен бейнелеу өнері тарихындағы аса маңызды тұлға саналады. Оның өзі "пайғамбарлық туындылар" деп атаған шығармалары, 20 ғасырдың сыншысы Нортроп Фрайдың айтуынша, "ағылшын тіліндегі ең аз оқылатын поэзия жинағын" құрайды. Өмірінің бар сағатын, үш жылды Фелфамда өткізгенін есептемегенде, Лондонда өткізген Блейк, қиялды "Құдайдың денесі" немесе "адамның өзі" деп қабылдаған, алуан түрлі және символизмге толы туындылар жинағын жасады. Замандастары оның ерекше көзқарастары үшін ақылдан безген деп есептегенмен, кейінгі сыншылар мен оқырмандар оның көркемдігі мен шығармашылығы, сондай-ақ туындыларындағы философиялық және мистикалық ағымдары үшін жоғары бағалады. Оның суреттері мен поэзиясы Романтизм қозғалысының және "Романтизмге дейінгі" кезеңнің бір бөлігі ретінде танылды. Өзінің маркионит теологиялық бағытын ұстанған діншіл Блейк, Англия шіркеуіне (дегенмен, ұйымдасқан діннің барлық түрлеріне) жаулы болды және француз және американ революцияларының идеяларымен ықпалданды. Кейіннен ол осы саяси нанымдарының көп бөлігін қабылдамаса да, саяси белсенді Томас Пейнмен достық қарым-қатынасын сақтап, Эммануэль Сведенборг сияқты ойшылдардың да ықпалында болды. Бұл белгілі ықпалдарға қарамастан, Блейктің туындыларының ерекшелігі оны жіктеуді қиындатады. 19 ғасырдың ғалымы Уильям Майкл Россетти оны "ұлы нұрлы тұлға" және "бұрынғылармен теңдесе алмайтын, замандастарынан оқшауланған, белгілі немесе болжанатын ізбасарларымен алмастырылмаған адам" деп сипаттады.

Ерте өмір

Уильям Блейк 1757 жылғы 28 қарашада Лондонның Сохо ауданындағы 28 Броуд-стрит (қазіргі Броудвик-стрит) мекенжайында дүниеге келді. Ол жеті баланың үшіншісі болды, олардың екеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Блейктің әкесі Джеймс шұжық сатушы болған. Ол оқу мен жазуды үйренгенге дейін ғана мектепке барды, 10 жасында мектепті тастап, анасы Кэтрин Блейк (қыздығы Райт) үйден оқытты. Блейктер ағылшын диссиденттері болғанымен, Уильям 11 желтоқсанда Лондонның Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінде крещениеден өтті. Киелі кітап Блейкке ертеден зор әсер етіп, өмірінің соңына дейін шабыт көзі болды. Блейктің айтуынша, оның балалық шағы мистикалық діни тәжірибелерге толы болған, мысалы, "Құдайдың беті терезеге жабысқандай көрінуі, сабан арасында періштелерді көру және Езекиел пайғамбардың келуі". Блейк әкесі оған сатып алған грек ескілігінің суреттерін көшірумен айналысты, бұл нақты сурет салудан әлдеқайда ұнады. Осы суреттер арқылы Блейк Рафаэль, Микеланджело, Мартен ван Хеемскерк және Альбрехт Дюрердің туындыларында классикалық формалармен алғаш танысты. Джеймс пен Кэтрин жас Уильям үшін сатып алған көптеген кітаптар мен басылымдар Блейктердің бір кездері жақсы жағдайда болғанын көрсетеді. Ол өзі таңдаған тақырыптарды ынтамен оқыды. Осы кезеңде Блейк поэзияны зерттеді, оның ерте туындыларында Бен Джонсон, Эдмунд Спенсер және Псалмдар туралы білімі байқалады.

Үйреншік

1772 жылдың 4 тамызында Блейк 52 фунт 10 шиллингке жеті жылға Джеймс Базирдің, Great Queen Street-тегі граверге шәкірт болып қабылданды. Аталған мәселеге келсек, Базирдің сызықпен ою стилі сол кездегі мезотинт немесе пуантилизм стильдерімен салыстырғанда көне деп есептелді. Блейктің осы ескірген стильдегі білімі оның кейінірек өмірінде жұмыс табуына немесе танылуына кедерілген болуы мүмкін деп болжанады. Екі жылдан кейін Базир шәкіртіне Лондонның готикалық шіркеулерінен суреттерді көшіруді тапсырды (мүмкін, Блейк пен оның әріптес шәкірті Джеймс Паркер арасындағы жанжалды реттеу үшін). Вестминстер аббаттығындағы тәжірибесі оның көркемдік стилін және идеяларын қалыптастыруға көмектесті. Сол кездегі аббатханада қару-жарақтар, боялған жерлеу рәсімдері және түрлі-түсті балауыз мүсіндермен безендірілген. Акройдтың айтуынша, "алғашқы әсер көмескі жарық пен түссіздік болған". Готиканы жанды форма деп қараған ол, оны мұқият зерттегені оның стиліне анық із қалдырды. Блейк аббатханада ұзақ сағаттар бойы сурет салды, кейде Вестминстер мектебінің оқушылары оны тоқтатып, аббатханаға кіруге рұқсат етілген. Олар оны мазақтап, біреуі соншалықты қинағандықтан, Блейк оқушыны платформадан құлатып жіберді, "сол кезде ол қорқынышты күшпен құлады". Блейк деканаға шағымданғаннан кейін мектеп оқушыларының артыққылықтары алынып тасталды. Оның оқу шарттары төлемді талап етпесе де, ол алты жыл бойы өзіне қажетті материалдарды қамтамасыз етуі керек еді. Ол жерде ол Рубенс сияқты сәнді суретшілердің аяқталмаған стиліне қарсы шықты, оны мектептің алғашқы президенті Джошуа Рейнольдс қолдады. Уақыт өте келе Блейк Рейнольдстың өнерге деген көзқарасын, әсіресе оның "жалпы шындықты" және "жалпы сұлулықты" іздеуін жек көре бастады. Рейнольдс өзінің "Дискурстарында" "абстракцияға бейімділік, жалпылау және жіктеу – адам ақылының ұлы даңқы" деп жазды; ал Блейк жеке данасындағы жазбаларында: "Жалпылау – ақымақтық; Жекелендіру – ғана ерекшелік" деп жауап берді. Блейк сондай-ақ Рейнольдстың сырттай көрінетін қарапайымдылығын, оны екіжүзділік деп санады. Рейнольдстың сәнді майлы бояуларына қарағанда, Блейк өзінің алғашқы ықпалдарының – Микеланджело мен Рафаэльдің классикалық дәлдігін артық көреді. Дэвид Биндман Блейктің Рейнольдсқа деген қарсылығы президенттің пікірлерінен туындамағанын, (Блейк сияқты Рейнольдс та тарихи суретті пейзаж және портреттен жоғары қойды), бірақ "өз идеалдарын іс жүзіге асырмауындағы екіжүзділігіне қарсы" болды деп санайды. Блейк 1780 және 1808 жылдар аралығында алты рет жұмыстарын ұсынған Корольдік академияда көрмеге қатысуға қарсы емес еді. Блейк Корольдік академиядағы алғашқы жылында Джон Флэксман, Томас Стотхард және Джордж Камберлендпен дос болды. Олар радикалды көзқарастарды бөлісті, Стотхард пен Камберленд Конституциялық ақпарат қоғамына қосылды.

On 4 August 1772, Blake was apprenticed to engraver James Basire of Great Queen Street, at the sum of £52.10, for a term of seven years. This aside, Basire's style of line engraving was of a kind held at the time to be old fashioned compared to the flashier stipple or mezzotint styles. It has been speculated that Blake's instruction in this outmoded form may have been detrimental to his acquiring of work or recognition in later life. After two years, Basire sent his apprentice to copy images from the Gothic churches in London (perhaps to settle a quarrel between Blake and James Parker, his fellow apprentice). His experiences in Westminster Abbey helped form his artistic style and ideas. The Abbey of his day was decorated with suits of armour, painted funeral effigies and varicoloured waxworks. Ackroyd notes that " the most immediate [impression] would have been of faded brightness and colour". This close study of the Gothic (which he saw as the "living form") left clear traces in his style. In the long afternoons Blake spent sketching in the Abbey, he was occasionally interrupted by boys from Westminster School, who were allowed in the Abbey. They teased him and one tormented him so much that Blake knocked the boy off a scaffold to the ground, "upon which he fell with terrific Violence". After Blake complained to the Dean, the schoolboys' privilege was withdrawn. While the terms of his study required no payment, he was expected to supply his own materials throughout the six year period. There, he rebelled against what he regarded as the unfinished style of fashionable painters such as Rubens, championed by the school's first president, Joshua Reynolds. Over time, Blake came to detest Reynolds' attitude towards art, especially his pursuit of "general truth" and "general beauty". Reynolds wrote in his Discourses that the "disposition to abstractions, to generalising and classification, is the great glory of the human mind"; Blake responded, in marginalia to his personal copy, that "To Generalize is to be an Idiot; To Particularize is the Alone Distinction of Merit". Blake also disliked Reynolds' apparent humility, which he held to be a form of hypocrisy. Against Reynolds' fashionable oil painting, Blake preferred the Classical precision of his early influences, Michelangelo and Raphael. David Bindman suggests that Blake's antagonism towards Reynolds arose not so much from the president's opinions (like Blake, Reynolds held history painting to be of greater value than landscape and portraiture), but rather "against his hypocrisy in not putting his ideals into practice." Certainly Blake was not averse to exhibiting at the Royal Academy, submitting works on six occasions between 1780 and 1808. Blake became a friend of John Flaxman, Thomas Stothard and George Cumberland during his first year at the Royal Academy. They shared radical views, with Stothard and Cumberland joining the Society for Constitutional Information.

Гордонның тонаулары

Блейктің алғашқы өмірбаясын жазған Александр Гилкрист 1780 жылы маусым айында Блейк Great Queen Street көшесіндегі Basire дүкеніне бара жатқанда, Ньюгейт түрмесіне шабуыл жасаған наразылық толқынына ілігіп қалғанын айтады. Толқын түрме қақпаларына қазықтар мен кетпендермен шабуыл жасап, ғимаратты өртеп, ішіндегі тұтқындарды босатып жіберді. Блейк шабуыл кезінде наразылық толқынының алдыңғы қатарында болды деген хабар бар. Рим католиктеріне қарсы санкцияларды жойған парламенттік заңға жауап ретінде болған осы көтеріліс Гордон көтерілісі деп аталды және Джордж III үкіметінің көптеген заңдар қабылдауына, сондай-ақ алғашқы полиция күшінің құрылуына әкеп соқты.

Неке

1781 жылы Блейк Кэтрин Бухермен танысты, ол бұрынғы қарым-қатынасының нәтижесінде, неке сұранысына бас тартудан кейін жазылып жатқан шақта еді. Ол Кэтрин мен оның ата-анасына жүрек ауруының хикаясын айтты, сосын Кэтринге: "Мені жалықтырасың ба?" - деп сұрады. Ол оң жауап бергенде, ол: "Олай болса, мен сені жақсы көремін" деді. Блейк 1782 жылдың 18 тамызында Бэттерсидегі Сент-Мария шіркеуінде өзінен бес жас кіші Кэтринге үйленді. Сауатсыз болғандықтан Кэтрин неке шартына "Х" белгісімен қол қойды. Неке куәлігінің түпнұсқасын шіркеуде көруге болады, онда 1976 және 1982 жылдар аралығында естелікке арналған боялған шыны терезе орнатылды. Неке сәтті аяқталды және Кэтрин Блейктің "өмір мен еңбектегі серігі" болды, гравюрашы және түс таңдаушы ретінде маңызды міндеттерді орындады. 2019 жылы Tate Britain галереясының Блейк көрмесі Блейктің туындыларындағы Кэтриннің рөліне ерекше назар бөлді.

Алғашқы жұмыстар

1783 жылы Блейктің алғашқы өлеңдер жинағы – «Поэтикалық эскиздер» басылып шықты. 1784 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Блейк және оның бұрынғы шәкірті Джеймс Паркер баспахана ашты. Олар радикалды баспагер Джозеф Джонсонмен жұмыс істей бастады. Джонсонның үйі сол кездегі Англияның жетекші зиялы диссиденттерінің кездесу орны болды: теолог және ғалым Джозеф Пристли, философ Ричард Прайс, суретші Джон Генри Фузели, ерте феминист Мэри Уолстонкрафт және ағылшын-американдық революционер Томас Пэйн. Уильям Вордсворт пен Уильям Годвинмен бірге Блейк француз және американ революцияларына үлкен үміт артып, француз революциясын қолдағандықтан фригиялық бас киіп жүрді, бірақ Францияда Робеспьер билікке келгеннен және Террор кезінде үмітсіздікке бойлады. Сол жылы Блейк өзінің аяқталмаған «Ай аралы» (1784) қолжазбасын жазды. Блейк Мэри Уолстонкрафттің «Нағыз өмірден алынған түпнұсқа әңгімелер» (2-басылым, 1791) кітабына иллюстрация салды. Олардың жыныстық теңдік және неке институтына қатысты бірнеше көзқарасы ортақ болған сияқты, бірақ олардың кездескенін растайтын ешқандай дәлел жоқ. «Албион қыздарының көріністері» (1793) еңбегінде Блейк мәжбүрлі тазалық пен махаббатсыз некенің қатыгез ақымақтығын айыптап, әйелдердің өзін-өзі толыққанды жүзеге асыру құқығын қорғады. 1790-1800 жылдары Уильям Блейк Лондонның Норт-Ламбет ауданында, Геркулес жолындағы 13-ғимаратта тұрды. 1918 жылы ғимарат қиратылды, бірақ қазір сол жерде ескерткіш тақта орнатылған. Жақын маңдағы Ватерлоо станциясының теміржол туннельдерінде Блейкті еске алуға арналған 70 мозаикадан тұратын серия орнатылған.

Ойып жазылған суреттер

Блейк рельефтік гравюрасымен танымал болғанымен, оның коммерциялық жұмысының көп бөлігі интальиолық гравюрадан тұрды – бұл 18 ғасырдағы гравюраның стандартты әдісі, онда суретші мыс табаққа бейне ойып түсіретін, күрделі және еңбекті талап ететін процесс. Табақтың дайын болуына айлар немесе жылдар кетіп, бірақ Блейктің замандасы Джон Бойделл түсінгендей, мұндай гравюра «саудамен байланыс құралы» болды, суретшілерге көптеген көрермендермен байланысуға мүмкіндік берді және 18 ғасырдың соңына қарай маңызды іс-әрекетке айналды. «Еуропаны Африка мен Америка қолдап тұр» – Блейктің Аризона университетінің өнер мұражайы коллекциясында сақталатын гравюрасы. Бұл гравюра Блейктің досы Джон Габриэль Стетманның «Суринамдағы көтерілісшілерге қарсы бес жылдық экспедиция туралы баяндама» (1796) атты кітабы үшін жасалған. Онда бір-бірін құшақтап тұрған үш әйел бейнеленген. Қара Африка мен Ақ Еуропа теңдік нышаны ретінде қол ұстасып тұр, ал аяқтарының астындағы шөлді жер гүлдейді. Еуропа жемшөптен жасалған әшекей киеді, ал оның Африка мен Америкадағы әпкелері құл сақиналарын тағып тұр. Кейбір ғалымдар сақиналар Африка мен Америкадағы құлдықтың «тарихи фактісін» көрсетеді, ал қолдасу Стетманның «күшті тілегін» білдіреді: «біз тек түсімізбен ғана ерекшеленеміз, бірақ бізді әрине бір қолмен жаратқан». Блейк өзінің «Әйүп кітабының суреттері» сияқты жұмыстарында интальиолық гравюраны қолданды, оны өлімінен аз бұрын аяқтады. Көптеген зерттеулер Блейктің рельефтік гравюрасына бағытталған, себебі оның өнерінің ең инновациялық жағы осы, бірақ 2009 жылғы зерттеу Блейктің сақталған тақталарына, соның ішінде «Әйүп кітабына» арналғандарына назар аударды: олар оның «репоусаж» деп аталатын әдісті жиі қолданғанын көрсетті, бұл табақтың арт жағынан соғып, қателерді жою тәсілі. Мұндай әдістер сол кездегі гравюра жұмыстарына тән, Блейктің рельефтік гравюра үшін қолданған пластинаға сурет салудың әлдеқайда жылдам және еркін тәсілінен мүлдем өзгеше және гравюраларды аяқтау үшін көп уақыт кеткенін түсіндіреді.

Although Blake has become better known for his relief etching, his commercial work largely consisted of intaglio engraving, the standard process of engraving in the 18th century in which the artist incised an image into the copper plate, a complex and laborious process, with plates taking months or years to complete, but as Blake's contemporary, John Boydell, realised, such engraving offered a "missing link with commerce", enabling artists to connect with a mass audience and became an immensely important activity by the end of the 18th century. Europe Supported by Africa and America is an engraving by Blake held in the collection of the University of Arizona Museum of Art. The engraving was for a book written by Blake's friend John Gabriel Stedman called The Narrative of a Five Years Expedition against the Revolted Negroes of Surinam (1796). It depicts three women embracing one another. Black Africa and White Europe hold hands in a gesture of equality, as the barren earth blooms beneath their feet. Europe wears a string of pearls, while her sisters Africa and America are depicted wearing slave bracelets. Some scholars have speculated that the bracelets represent the "historical fact" of slavery in Africa and the Americas while the handclasp refer to Stedman's "ardent wish": "we only differ in color, but are certainly all created by the same Hand." Blake employed intaglio engraving in his own work, such as for his Illustrations of the Book of Job, completed just before his death. Most critical work has concentrated on Blake's relief etching as a technique because it is the most innovative aspect of his art, but a 2009 study drew attention to Blake's surviving plates, including those for the Book of Job: they demonstrate that he made frequent use of a technique known as "repoussage", a means of obliterating mistakes by hammering them out by hitting the back of the plate. Such techniques, typical of engraving work of the time, are very different from the much faster and fluid way of drawing on a plate that Blake employed for his relief etching, and indicates why the engravings took so long to complete.

Кейінгі өмірі

Блейк пен Кэтриннің некесі оның өмірінің соңына дейін жақын және берілген болды. Блейк Кэтринге жазуды үйретті, ал ол оған басылған өлеңдерін бояуға көмектесті. Гилкрист некедегі алғашқы жылдары "даулы кезеңдер" болғанын айтады. Кейбір зерттеушілер Блейк Шведенборг қоғамының радикалды тармақтарының сенімдеріне сәйкес, әйелді үйге әкелуге тырысқанын болжады, бірақ басқа ғалымдар бұл теорияларды негізсіз деп санайды. Сэмюэл Фостер Деймон өзінің сөздігінде Кэтриннің өлі туған қызы болуы мүмкін екенін, ал «Тель кітабы» сол үшін жоқтау ретінде жазылғанын айтады. Ол кітаптың ерекше аяқталуын осылай түсіндіреді, бірақ бұл тек болжау екенін мойындайды.

Фелфам

1800 жылы Блейк Сассекс (қазіргі Батыс Сассекс) округындағы Фелфэмдегі шағын үйге көшіп, Уильям Хейлидің шығармаларын суреттеу жұмысын бастады. Блейк осы шағын үйде «Милтон» поэмасын жаза бастады (аталымы 1804 жылы жазылған, бірақ Блейк оны 1808 жылға дейін аяқтады). Осы шығарманың кіріспесінде «Ежелгі заманда сол аяқтар» деп басталатын өлең бар, ол кейіннен «Иерусалим» әнұранының мәтініне айналды. Уақыт өте келе Блейк жаңа меценатына көңілі толып, Хейлидің нағыз өнерге қызығушылық танытпай, тек «кәсіптің қара жұмысымен» ғана айналысады деп ойлады (E724). Блейктің Хейлиге деген наразылығы «Милтон» поэмасына әсер еткен болуы мүмкін, онда Блейк «Денелік достар – рухани жаулар» деп жазған. (4:26, E98)

Блейктің билікпен қарым-қатынасы 1803 жылдың тамызында, Джон Скофилд есімді солдатпен физикалық төбелес кезінде шиеленістікке жетті. Блейк тек шабуыл жасады деген айыппен ғана емес, сонымен қатар патшаға қарсы бүлікшілдік және опасыздық сөздер айтқандығы үшін де айыпталды. Скофилд Блейктің «Патшаға қарсымын! Әскерлердің бәрі құлдар!» деп айқайлағанын мәлімдеді. Блейк Чичестердегі сотта тазаланды. Суссекс округының газетінде жарияланған хабарламаға сәйкес, «дәлелдемелердің жасалма екені осылай анық болғандықтан, сот оны кінәсіз деп таныды». Кейіннен Скофилд «ойдан туған шекпендерді» киген күйі «Иерусалим. Жұрттық Альбионның эманациясы» суретінде бейнеленді.

Лондонға оралу

Блейк 1804 жылы Лондонға оралып, «Иерусалим» (1804–20) жазуға және суреттеуге кірісті, бұл оның ең маңызды туындысы болды. Чосердің «Кентербери ертегілері» кейіпкерлерін бейнелеу туралы ойға келген Блейк гравюраны сату үшін дилер Роберт Кромкке жүгінді. Кромк Блейктің танымал туынды жасай алмайтынын білгендіктен, оның досы Томас Стотардқа осы жобаны тапсырды. Блейк алданып қалғанын білгенде, Стотардпен қарым-қатынасын тоқтатты. Ол Соходағы 27 Брод-стриттегі ағасының киім-кешек дүкенінде жеке көрме ұйымдастырды. Көрменің мақсаты – өзінің «Кентербери паломнигі» (The Canterbury Pilgrims) суретінің нұсқасын және басқа туындыларын сату болды. Осының нәтижесінде ол 1809 жылы «Сипаттамалық каталог» жазды, онда Энтони Блант Чосерді «тамаша талдаған» деп атады және ол Чосер туралы сын-пікірлердің классикасы ретінде жиі антологияланады. Сондай-ақ, ол өзінің басқа суреттеріне толық түсіндірмелер берді. Көрмеге келушілер өте аз болды, темпера мен акварельдердің ешқайсысы сатылмады. «The Examiner» журналында жарық көрген жалғыз сын-пікір жағымсыз болды. Осы шамада (шамамен 1808 жылы) Блейк өнер туралы өз көзқарасын Сэр Джошуа Рейнольдстың «Дискурстарына» жазған көптеген polemikalyq түсіндірмелерде айқын білдірді, Корольдік академияны алаяқтық деп айыптап, «Жалпылау – ақымақтық» деп мәлімдеді. 1818 жылы Джордж Камберлендтің ұлы оны Джон Линнелл есімді жас суретшімен таныстырды. Блейк пен Линнеллді еске алу үшін көк тақта орнатылды. Линнелл арқылы ол өзін «Шорхэм ескілері» деп атаған суретшілер тобының мүшесі Сэмюэл Палмермен танысты. Топ Блейктің қазіргі заманғы бағыттарды қабылдамауымен және рухани және көркемдік жаңа дәуірге сенуімен келісті. 65 жасқа келген Блейк Әйүп кітабының суреттерін салуға кірісті, кейін оны Рембрандтпен салыстырған Раскин және оның «Әйүп: Би үшін маска» балетін осы суреттердің таңдамалы жинағына негіздеген Воган Уильямс жоғары бағалады. Өмірінің соңында Блейк көптеген туындыларын, әсіресе Киелі кітаптағы суреттерін Томас Баттсқа сата бастады, ол Блейктің туындыларының көркемдік құндылығынан гөрі досы ретінде қарады; мұндай пікірлер оның өмірі бойы Блейк туралы қалыптасқан көзқарастың типік мысалы болды. 1826 жылы Дантенің «Құдайлық комедиясы» үшін тапсырыс Линнелл арқылы Блейкке келді, мақсаты – гравюралар сериясын жасау болды. 1827 жылы Блейктің қайтысы осы жобаны тоқтатты, нәтижесінде тек бірнеше акварельдер аяқталды, ал гравюралардың тек жетісі баспаға дайын болды. Дегенмен, олар мақтауға ие болды: Данте акварельдері Блейктің ең маңызды туындыларының бірі болып табылады, олар осы күрделі поэманы суреттеу мәселесіне толыққанды қатысады. Акварельдік техниканы меңгеру бұрынғыдан да жоғары деңгейге жетті және поэмадағы үш күйдің атмосферасын ерекшелендіруде керемет нәтижелерге қол жеткізді. Блейктің поэмадағы суреттері тек қосымша туындылар ғана емес, керісінше, мәтіннің белгілі бір рухани немесе моральдық аспектілерін сын тұрғысынан қарастыратын немесе түсіндіретін сияқты. Жоба аяқталмағандықтан, Блейктің ниеті толыққанды түсініксіз болуы мүмкін. Кейбір көрсеткіштер Блейктің суреттерінің жиынтығы мәтінмен келіспеуі мүмкін екенін көрсетеді: «Гомер қылыш алып, серіктерімен бірге келеді» деген жазудың шетінде Блейк: «Данте комедиясындағы барлық нәрсе оның тирандық мақсаттар үшін осы әлемді барлық нәрсенің негізіне айналдырғанын, ал Табиғат Құдай емес, Киелі Рух екенін көрсетеді» деп жазған. Блейк Дантенің ежелгі Грекия поэзиясына деген құрметіне және тозақта жазалауды бөлудегі көңіл көтерілісіне қарсы шыққан сияқты (әндердің қарапайым әзіл-қалжыңдарынан көрінеді). Сонымен қатар, Блейк Дантенің материализмге және биліктің жемқорлық табиғатына деген сенімсіздігін бөлісті және Данте туындыларының атмосферасы мен бейнелерін сурет арқылы бейнелеу мүмкіндігіне қуанды. Өліміне жақын болса да, Блейктің басты қызығушылығы Дантенің «Тозағына» арналған суреттерді жасаумен айналысу болды; ол соңғы тиынының бірін қарындаш сатып алуға жұмсаған, сурет салуды жалғастыру үшін.

Blake returned to London in 1804 and began to write and illustrate Jerusalem (1804–20), his most ambitious work. Having conceived the idea of portraying the characters in Chaucer's Canterbury Tales, Blake approached the dealer Robert Cromek, with a view to marketing an engraving. Knowing Blake was too eccentric to produce a popular work, Cromek promptly commissioned Blake's friend Thomas Stothard to execute the concept. When Blake learned he had been cheated, he broke off contact with Stothard. He set up an independent exhibition in his brother's haberdashery shop at 27 Broad Street in Soho. The exhibition was designed to market his own version of the Canterbury illustration (titled The Canterbury Pilgrims), along with other works. As a result, he wrote his Descriptive Catalogue (1809), which contains what Anthony Blunt called a "brilliant analysis" of Chaucer and is regularly anthologised as a classic of Chaucer criticism. It also contained detailed explanations of his other paintings. The exhibition was very poorly attended, selling none of the temperas or watercolours. Its only review, in The Examiner, was hostile. Also around this time (circa 1808), Blake gave vigorous expression of his views on art in an extensive series of polemical annotations to the Discourses of Sir Joshua Reynolds, denouncing the Royal Academy as a fraud and proclaiming, "To Generalize is to be an Idiot". In 1818, he was introduced by George Cumberland's son to a young artist named John Linnell. A blue plaque commemorates Blake and Linnell at Old Wyldes' at North End, Hampstead. Through Linnell he met Samuel Palmer, who belonged to a group of artists who called themselves the Shoreham Ancients. The group shared Blake's rejection of modern trends and his belief in a spiritual and artistic New Age. Aged 65, Blake began work on illustrations for the Book of Job, later admired by Ruskin, who compared Blake favourably to Rembrandt, and by Vaughan Williams, who based his ballet Job: A Masque for Dancing on a selection of the illustrations. In later life Blake began to sell a great number of his works, particularly his Bible illustrations, to Thomas Butts, a patron who saw Blake more as a friend than a man whose work held artistic merit; this was typical of the opinions held of Blake throughout his life. The commission for Dante's Divine Comedy came to Blake in 1826 through Linnell, with the aim of producing a series of engravings. Blake's death in 1827 cut short the enterprise, and only a handful of watercolours were completed, with only seven of the engravings arriving at proof form. Even so, they have earned praise:

[T]he Dante watercolours are among Blake's richest achievements, engaging fully with the problem of illustrating a poem of this complexity. The mastery of watercolour has reached an even higher level than before, and is used to extraordinary effect in differentiating the atmosphere of the three states of being in the poem. Blake's illustrations of the poem are not merely accompanying works, but rather seem to critically revise, or furnish commentary on, certain spiritual or moral aspects of the text. Because the project was never completed, Blake's intent may be obscured. Some indicators bolster the impression that Blake's illustrations in their totality would take issue with the text they accompany: in the margin of Homer Bearing the Sword and His Companions, Blake notes, "Every thing in Dantes Comedia shews That for Tyrannical Purposes he has made This World the Foundation of All & the Goddess Nature & not the Holy Ghost." Blake seems to dissent from Dante's admiration of the poetic works of ancient Greece, and from the apparent glee with which Dante allots punishments in Hell (as evidenced by the grim humour of the cantos). At the same time, Blake shared Dante's distrust of materialism and the corruptive nature of power, and clearly relished the opportunity to represent the atmosphere and imagery of Dante's work pictorially. Even as he seemed to be near death, Blake's central preoccupation was his feverish work on the illustrations to Dante's Inferno; he is said to have spent one of the last shillings he possessed on a pencil to continue sketching.

Саясат

Блейк ешқандай белгілі саяси партияда белсенді болған жоқ. Оның поэзиясы Дәуіт Ердманның маңызды зерттеуінде көрсетілгендей, таптық биліктің теріс пайдалануына қарсы көтеріліс көзқарасын тұрақты түрде бейнелейді: «Блейк: Империяға қарсы пайғамбар: Өз заманы тарихына ақынның түсіндіруі» (1954). Блейкті ақылсыз соғыстар және Өнеркәсіптік революцияның зиянды әсерлері мазалаған. Оның поэзиясының көп бөлігі француз және американ революцияларының салдарына бейнелі аллегория арқылы баяндайды. Ердман Блейктің саяси қақтығыстардың нәтижесіне көңілі толмағанын айтады, олар монархияны жауапсыз меркантилизммен ауыстырды деп сенді. Ердман сондай-ақ Блейк құлдыққа қарсы болғанын, ал оның кейбір өлеңдері, бастысы «еркін махаббатты» жақтаған ретінде түсінілгенімен, құлдыққа қарсы маңызы жеткілікті бағаланбағанын атап өтеді. Пітер Маршаллдың «Уильям Блейк: Көргенді анархист» (1988) атты жаңа зерттеуінде Блейк пен оның замандасы Уильям Годвин қазіргі анархизмнің алға басушылары ретінде қарастырылады. Британдық марксистік тарихшы Э. П. Томпсонның соңғы аяқталған еңбегі «Жануарға қарсы куәлік: Уильям Блейк және моральдық заң» (1993) ағылшын азаматтық соғысы кезінде монархияның ең радикалды қарсыластарының ой-өрісіне негізделген наразылық діни идеялары оны қаншалықты шабыттандырғанын көрсетеді.

Саналардың дамуы

Блейктің кейінгі поэзиясында күрделі символикасы бар жеке мифология болғандықтан, оның соңғы туындылары ертеректегі, оңай түсінілетін жұмыстарына қарағанда аз жарияланды. Пэтти Смит редакциялаған Блейктің Vintage антологиясы, сондай-ақ Д. Г. Гиллхэмнің «Уильям Блейк» сияқты көптеген зерттеулер ертеректегі жұмыстарға баса назар аударады. Алдыңғы туындыларының мәні көбінесе бүлікшіл, оны догматикалық дінге қарсы наразылық ретінде қарастыруға болады, әсіресе «Жәннат пен тозақтың некесі» еңбегінде, онда «Шайтан» бейнесі – жалған авторитарлық құдайға қарсы көтерілген дерлік батыр. Кейінгі туындыларында, мысалы «Милтон» мен «Иерусалимде» Блейк өзін-өзі құрбан ету және кешірім арқылы құтқарылған адамзат туралы ерекше көзқарасты қалыптастырады, сонымен қатар дәстүрлі діннің қатаң және ауру авторитаризмі деп санайтын нәрсеге қатысты бұрынғы теріс көзқарасын сақтайды. Блейктің барлық оқырмандары оның ертеректегі және кейінгі туындылары арасындағы сабақтастық деңгейіне келіспейді. Психоаналитик Джун Сингер Блейктің соңғы жұмыстары оның ертеректегі туындыларында алғаш рет ұсынылған идеялардың дамуын көрсеткенін жазды, атап айтқанда, жеке дене мен рухтың толықтығына қол жеткізудің гуманитарлық мақсатын. Оның «Блейк туралы зерттеуінің» кеңейтілген басылымының соңғы бөлімі «The Unholy Bible» кейінгі туындылардың «Жәннат пен тозақтың некесінде» уәде етілген «Тозақтың Киелі кітабы» екенін болжайды. Блейктің соңғы поэмасы «Иерусалим» туралы ол былай деп жазады: «Адамдағы құдайлықтың «Жәннат пен тозақтың некесінде» берілген уәдесі, соңғы кезде орындалды». Джон Миддлтон Мюрри «Неке» мен кейінгі туындылар арасындағы айырмашылықты атап өтеді, себебі ерте Блейк «Энергия мен Ақылдың арасындағы таза теріс қарама-қайшылыққа» назар аударған, ал кейінгі Блейк өзін-өзі құрбан ету және кешірім ұғымдарын ішкі толықтыққа апаратын жол ретінде баса көрсетті. Бұл «Жәннат пен тозақтың некесінің» өткір дуализмінен бас тартуы, әсіресе кейінгі туындыларда Уризен кейіпкерін адамиландыру арқылы айқын көрінеді. Мюрри кейінгі Блейкті «өзара түсіністік» және «өзара кешірімділік» тапқан деп сипаттайды.

Because Blake's later poetry contains a private mythology with complex symbolism, his late work has been less published than his earlier more accessible work. The Vintage anthology of Blake edited by Patti Smith focuses heavily on the earlier work, as do many critical studies such as William Blake by D. G. Gillham. The earlier work is primarily rebellious in character and can be seen as a protest against dogmatic religion especially notable in The Marriage of Heaven and Hell, in which the figure represented by the "Devil" is virtually a hero rebelling against an imposter authoritarian deity. In later works, such as Milton and Jerusalem, Blake carves a distinctive vision of a humanity redeemed by self sacrifice and forgiveness, while retaining his earlier negative attitude towards what he felt was the rigid and morbid authoritarianism of traditional religion. Not all readers of Blake agree upon how much continuity exists between Blake's earlier and later works. Psychoanalyst June Singer has written that Blake's late work displayed a development of the ideas first introduced in his earlier works, namely, the humanitarian goal of achieving personal wholeness of body and spirit. The final section of the expanded edition of her Blake study The Unholy Bible suggests the later works are the "Bible of Hell" promised in The Marriage of Heaven and Hell. Regarding Blake's final poem, Jerusalem, she writes: "The promise of the divine in man, made in The Marriage of Heaven and Hell, is at last fulfilled." John Middleton Murry notes discontinuity between Marriage and the late works, in that while the early Blake focused on a "sheer negative opposition between Energy and Reason", the later Blake emphasised the notions of self sacrifice and forgiveness as the road to interior wholeness. This renunciation of the sharper dualism of Marriage of Heaven and Hell is evidenced in particular by the humanisation of the character of Urizen in the later works. Murry characterises the later Blake as having found "mutual understanding" and "mutual forgiveness".

Мәдениеттің әсері

Блейктің еңбегі оның өлімінен кейін бір буын бойы ескерусіз қалды және Александр Гилкрист 1860 жылдары оның өмірбаянын жазуды бастаған кезде дерлік ұмытылғандай болды. Уильям Блейктің өмірі жарияланғаннан кейін Блейктің беделі күрт өзгерді, әсіресе оны Прерафаэлиттер және олармен байланысты тұлғалар, атап айтқанда Данте Габриэль Россетти және Алджернон Чарльз Суинберн қабылдады. Алайда, 20 ғасырда Блейктің шығармалары толыққанды бағаланып, оның ықпалы артты. 20-ғасырдың басында және ортасында Блейктің әдеби және көркемдік ортадағы орнын нығайтуға атсалысқан маңызды ғалымдар С. Фостер Деймон, Джеффри Кейнс, Нортроп Фрай және Дэвид В. Эрдман болды. Блейк Россетти сияқты тұлғалардың өнері мен поэзиясына елеулі үлес қосса да, оның шығармалары қазіргі заманғы кезеңде жазушылар мен суретшілердің кең шеңберіне әсер ете бастады. 1893 жылы Блейктің жинақталған шығармаларының басылымын шығарған Уильям Батлер Йейтс, поэтикалық және философиялық идеялары үшін одан шабыттанды, ал британдық сюрреалистік өнер, әсіресе Пол Нэш және Грэм Сазерленд сияқты суретшілердің туындыларында Блейктің бейнелеме емес, көру практикасы туралы түсініктеріне сүйенді. Оның поэзиясын көптеген британдық классикалық композиторлар пайдаланып, оның шығармаларын музыкаға қойды. Қазіргі кезде белгілі болған ең ертедегі туынды – Дойн Беллдің 1876 жылы жарық көрген "Айыпсыздық және тәжірибе әндері" жинағынан "Еңкейіп, басқаның қайғысын көре аламын ба?" өлеңіне жасаған музыкалық қойылымы. Бенджамин Бриттен және Ральф Воган Уильямс, ал Джон Тавенер Блейктің бірнеше өлеңдерін, соның ішінде "Қойды" (1982 жылы "Қой" деп аталды) және "Жолбарысты" музыкаға қойды. Джун Сингер сияқтылар Блейктің адам табиғаты туралы ойлары психоаналитик Карл Юнгтің ой-пікірлерін алдын ала болжап, олармен қатар жүретінін дәлелдеді. Юнгтің өз сөздерімен айтқанда: "Блейк – қызықты зерттеу нысаны, өйткені ол өз фантазияларында көптеген жартылай немесе толыққанды қорытылмаған білімді жинақтаған. Менің ойымша, бұл санасыз процестердің шынайы бейнесі емес, көркемдік туынды". Сол сияқты Диана Юм Джордж Блейкті Зигмунд Фрейдтің идеяларының алдашысы ретінде қарастыруға болатынын мәлімдеді. Блейк 1950-ші жылдардың биттік ақындары мен 1960-шы жылдардың контрмәдениетіне зор әсер етті, оны Аллен Гинзберг, Боб Дилан, Джим Моррисон, Ван Моррисон және ағылшын жазушысы Олдус Хаксли сияқты көрнекті тұлғалар жиі сілтеме етіп өтті. Пулитцер сыйлығын алған композитор Уильям Болком "Айыпсыздық және тәжірибе әндерін" музыкаға қойды, әртүрлі өлеңдерге әртүрлі музыкалық стильдер, "заманауи техникадан Бродвейге дейін, кантри/вестернге" және реггиге дейін қолданылды. Филип Пуллманның "Қараңғы материалдар" трилогиясының орталық идеясының көп бөлігі Блейктің "Жаннат пен тозақтың некесі" әлеміне қатысты. Блейк Брайан Кэтлингтің "The Erstwhile" фантастикалық романында да маңызды кейіпкер ретінде бейнеленеді, онда оның періштелік жандардың көріністері сюжетке енгізілген. Канадалық композитор Кэтлин Йервуд – Блейктің өлеңдерін музыкаға қойған көптеген қазіргі музыканттардың бірі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Блейктің танымал мәдениеттегі рөлі танымал музыка, кино және графикалық роман сияқты әртүрлі салаларда көріне бастады, бұл Эдвард Ларриссиге "Блейк – 20 ғасырға ең зор ықпал еткен романтикалық жазушы" деп мәлімдеуге негіз болды.

Blake's work was neglected for a generation after his death and almost forgotten by the time Alexander Gilchrist began work on his biography in the 1860s. The publication of the Life of William Blake rapidly transformed Blake's reputation, in particular as he was taken up by Pre Raphaelites and associated figures, in particular Dante Gabriel Rossetti and Algernon Charles Swinburne. In the 20th century, however, Blake's work was fully appreciated and his influence increased. Important early and mid 20th century scholars involved in enhancing Blake's standing in literary and artistic circles included S. Foster Damon, Geoffrey Keynes, Northrop Frye and David V. Erdman. While Blake had a significant role in the art and poetry of figures such as Rossetti, it was during the Modernist period that this work began to influence a wider set of writers and artists. William Butler Yeats, who edited an edition of Blake's collected works in 1893, drew on him for poetic and philosophical ideas, while British surrealist art in particular drew on Blake's conceptions of non mimetic, visionary practice in the painting of artists such as Paul Nash and Graham Sutherland. His poetry came into use by a number of British classical composers, who set his works. The earliest such work now known is Doyne Bell's setting of the poem Can I see another's woe, from Songs of Innocence and of Experience, published in 1876. Notable settings are by Benjamin Britten and Ralph Vaughan Williams, and John Tavener set several of Blake's poems, including The Lamb (as the 1982 work "The Lamb") and The Tyger. Many such as June Singer have argued that Blake's thoughts on human nature greatly anticipate and parallel the thinking of the psychoanalyst Carl Jung. In Jung's own words: "Blake [is] a tantalizing study, since he compiled a lot of half or undigested knowledge in his fantasies. According to my ideas they are an artistic production rather than an authentic representation of unconscious processes." Similarly, Diana Hume George claimed that Blake can be seen as a precursor to the ideas of Sigmund Freud. Blake had an enormous influence on the beat poets of the 1950s and the counterculture of the 1960s, frequently being cited by such seminal figures as beat poet Allen Ginsberg, songwriters Bob Dylan, Jim Morrison, Van Morrison, and English writer Aldous Huxley. The Pulitzer winning composer William Bolcom set Songs of Innocence and of Experience to music, with different poems set to different styles of music, "from modern techniques to Broadway to Country/Western" and reggae. Much of the central conceit of Philip Pullman's fantasy trilogy His Dark Materials is rooted in the world of Blake's The Marriage of Heaven and Hell. Blake also features as a relatively significant character in Brian Catling's fantasy novel The Erstwhile, where his visions of angelic beings are figured into the story. Canadian music composer Kathleen Yearwood is one of many contemporary musicians that have set Blake's poems to music. After World War II, Blake's role in popular culture came to the fore in a variety of areas such as popular music, film, and the graphic novel, leading Edward Larrissy to assert that "Blake is the Romantic writer who has exerted the most powerful influence on the twentieth century."