Кіріспе
1808 жылғы Уильям Блейк өлеңі және танымал әнұран
"Енді сол аяқтар ежелгі уақытта" – Уильям Блейктің эпостық "Милтон: Екі кітаптағы өлең" алғы сөзінен алынған өлеңі, "Пайғамбарлық кітаптар" деп белгілі жазбалар жинағының бір бөлігі. Тақырыптағы 1804 жыл – тақталардың дайындала бастаған мерзімі болуы мүмкін, бірақ өлең шамамен 1808 жылы басылған. Бүгінде ол 1916 жылы сэр Хьюберт Пэрри жазған музыкасымен "Иерусалим" әнұраны ретінде кеңінен танымал. Әннің әйгілі оркестрлік нұсқасын сэр Эдвард Элгар жазған. Оны Уильям Блейктің тағы бір өлеңімен – "Иерусалим – алып Альбионның шығарылуы" (Jerusalem The Emanation of the Giant Albion) деп аталатын, көлемі әлдеқайда зор және мазмұны кең өлеңмен шатастырмау керек. Көптеген адамдар бұл өлеңнің апикрифтік әңгімеге негізделгенін айтады. Онда жас Иса, қаз-қалпында қалайы саудагері Иосиф Аримафеймен бірге қазіргі Англияға сапар шегіп, белгісіз жылдары Гластонбериге келгені туралы айтылады. Алайда, британдық фольклор зерттеушісі А. В. Смиттің пікірінше, "Исаның Ұлыбританияға келгені туралы ауызша дәстүрдің ХХ ғасырдың басына дейін болғанына сенуге жеткілікті себеп жоқ". Оның орнына, өлең Милтонның "Британия тарихында" қайталанған көне оқиғаға сүйенеді: Иосиф Аримафей, жалғыз өзі, Исаның өлімінен кейін ежелгі британдықтарға уағыз айту үшін сапар шеккен. Өлеңнің тақырыбы Аян кітабының (3:12 және 21:2) Исаның екінші келуін сипаттаумен байланысты, онда Иса Жаңа Иерусалимді құрады. Әдетте, шіркеулер, әсіресе Англия шіркеуі, Иерусалимді әмбебап махаббат пен бейбітшілік орны – Көктемнің метафорасы ретінде ұзақ уақыттан бері пайдаланып келеді. Өлеңнің ең көп таралған түсіндірмесінде Блейк, Исаның Англияға жасаған қысқа сапары Индустриялық революцияның "қара, шайтандық диірмендерімен" салыстырғанда, Англияда жұмақты құрды ма деп сұрақ қояды. Блейктің өлеңі Мәсіхтің келуінің тарихи шындығын растамайды, керісінше, төрт сұрақ қояды. Екінші шумақ, Құдайдың сапары болды ма, жоқ па дегенге қарамастан, Англияда идеалды қоғам құруға шақыру ретінде түсіндіріледі.
"От күймелері"
"Маған отты күймемді алып келіңдер!" деген өлең жолы 2 Патшалар кітабының 2:11 аятындағы оқиғаға сілтеме жасайды, онда Ежелгі Келісімдегі пайғамбар Илия тікелей жұмаққа көтеріледі: "Олар әлі де барып, сөйлесіп тұрғанда, қараса, отты күймелер мен отты жылқылар пайда болып, оларды екеуін де бөліп жіберді, ал Илияс дауылмен көкке көтерілді". Бұл тіркес құдайлық күшке синоним болған және 1981 жылғы "От күймелері" фильмінің атауын шабыттандырды, онда соңғы сахналарда "Иерусалим" гимні орындалады. "От күймелері" деген көпше түрі 2 Патшалар кітабының 6:17 аятында айтылады.
"Жасыл әрі рақатты жер"
Блейк өмірінің көп бөлігін Лондонда өткізді, бірақ «Милтон» поэмасының көп бөлігін Сассекс округындағы Фелфэм ауылындағы шағын үйінде, қазір Блейк шағын үйі деп аталатында жазды. Аманда Гилрой поэманың Блейктің Фелфэм ауылдық жерлеріне деген "көрінетін құштарлығымен" қалыптасқанын айтады. Дегенмен, жергілікті тұрғындар Чичестерге жақын Лаванттан алынған деректерде Блейктің «And did those feet in ancient time» деген өлеңін Earl of March пабиның шығысқа қараған кіші бөлмесінде жазғаны туралы айтады. «Жасыл және сұлу жер» фразасы ағылшын жері мен қоғамын сипаттау үшін жиі қолданылатын терминге айналды. Ол көптеген мақалалар мен кітаптарда тақырып, атау немесе кішітақырып ретінде кездеседі. Кейде ол ағылшын ауылдық жерлерінің шаттыққа толы немесе құпиялы аспектілерін бағалау, ностальгия немесе сын тұрғысынан қараумен байланысты. Басқа контексттерде ол ауылдық орта таптың тұрмыс салты мен мұратына сілтеу жасауы мүмкін. Кейде ол ирониялық түрде қолданылады, мысалы, Dire Straits тобының «Iron Hand» әнінде.
Революция
Блейктің бірнеше өлеңдері мен суреттері жалпы адамзат туралы түсінік білдіреді: «Барлық адамдар бірдей (бірақ шексіз әртүрлі)». Ол өмір бойы әлеуметтік және саяси оқиғаларға белсенді қызығушылық танытты, бірақ көбінесе протестанттық мистикалық аллегорияда әлеуметтік идеалдарын және саяси мәлімдемелерін жасыруға мәжбүр болды. Поэма Наполеон соғыстары кезінде жазылған болса да, Блейк Француз революциясының жақтасы болды, ал Наполеон осы революцияны жалғастыратынын мәлімдеді. Өлеңінде ол ашық бүлік тудырмай, радикалды өзгерістерге ұмтылысын білдірді. 1803 жылы Блейк Чичестерде «қозбыршыл және сатқындық сөздер» айтқандығы үшін мемлекеттік қасақаналықпен айыпталды, бірақ ақталды. Сот процесі оның жазғандарының тікелей нәтижесі емес, керісінше, оның сөйлесу кезінде айтқан сөздерінен туындады, соның ішінде «Патшаға қарғыс!» деген сөздері де болды. Алғашқы сөзінде Сандар кітабынан 11:29 аят келтірілген: «Ием, егер барлық халқымыз пайғамбар болса!» Кристофер Роуленд бұл аяттың <blockquote>барлық адамды олар көріп тұрған нәрсе туралы айту міндетіне ие ететінін айтады. Алайда, Блейк үшін пайғамбарлық – бұл әлемнің аяқталуы туралы болжам емес, керісінше, адамның көргендері туралы шындықты, мүмкіндігінше жақсы айтуы, көрегендік пен жеке күресте жағдайды жақсартуға болатын «шынайы сеніммен» нығайтуы. Адам байқайды, ашуланады және сөйлейді: бұл кез келген дәуірде қажетті негізгі саяси қағида. Блейк адамдарды олардың зиялық ұйқысынан және күнделікті еңбектен оятып, олардың билік иелерінің мүддесіне қызмет ететін мәдениеттің құрсауында екенін түсінулеріне көмектескісі келді. Бұл өлең 1916 жылы Ұлыбританияның лауреат ақыны Роберт Бриджестің өңдеуімен шыққан «Адам рухы» атты патриоттық өлеңдер жинағына енді. Бұл өлең Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жоғары қаза болғандықтан және соғыс аяқталмайтындай сезілгендіктен, адамгершілік төмендеген кезде жарық көрді. Осы жағдайларға байланысты Бриджес өлеңді «ұлттың рухын сергітетін және барлық құрбандықтарды қуанышпен қабылдануын қамтамасыз ететін» әнұран мәтіні деп танып, сэр Хьюберт Парриден оны Лондонның Корольдік залында өткен «Ақталған күрес» науқаны үшін музыкаға қоюын сұрады. Бриджес Парриден «Блейктің шумақтарына қолайлы, қарапайым музыканы – аудитория қабылдай алатын және оған қосыла алатын музыканы» ұсынуын сұрады және егер Парри өзі істей алмаса, ол бұл міндетті Джордж Баттервортқа жүктеуі мүмкін екенін қосты. Өлеңнің идеалистік тақырыбы немесе ішкі мәтіні оның саяси спектрдің көп бөлігінде танымал болуына себеп болды. Бұл өлең 1945 жылғы жалпы сайлауда Лейбористік партияның үгіт-насихат ұраны ретінде қолданылды; Клемент Эттли олар «жаңа Иерусалимді» салар екенін айтты. Ол Консервативтік партияның конференциясында, Британдық Либералды Ассамблеяның Гли клубында, Лейбористік партияда және Либералды демократтарда орындалды.
<blockquote>everyone in the task of speaking out about what they saw. Prophecy for Blake, however, was not a prediction of the end of the world, but telling the truth as best a person can about what he or she sees, fortified by insight and an "honest persuasion" that with personal struggle, things could be improved. A human being observes, is indignant and speaks out: it's a basic political maxim which is necessary for any age. Blake wanted to stir people from their intellectual slumbers, and the daily grind of their toil, to see that they were captivated in the grip of a culture which kept them thinking in ways which served the interests of the powerful. was included in the patriotic anthology of verse The Spirit of Man, edited by the Poet Laureate of the United Kingdom, Robert Bridges, and published in 1916, at a time when morale had begun to decline because of the high number of casualties in World War I and the perception that there was no end in sight. Under these circumstances, Bridges, finding the poem an appropriate hymn text to "brace the spirit of the nation [to] accept with cheerfulness all the sacrifices necessary," asked Sir Hubert Parry to put it to music for a Fight for Right campaign meeting in London's Queen's Hall. Bridges asked Parry to supply "suitable, simple music to Blake's stanzas – music that an audience could take up and join in", and added that, if Parry could not do it himself, he might delegate the task to George Butterworth. The poem's idealistic theme or subtext accounts for its popularity across much of the political spectrum. It was used as a campaign slogan by the Labour Party in the 1945 general election; Clement Attlee said they would build "a new Jerusalem". It has been sung at conferences of the Conservative Party, at the Glee Club of the British Liberal Assembly, the Labour Party and by the Liberal Democrats.
Хьюберт Пэрри жазған
Блейктің өлеңін бірлік ән ретінде бейімдеуде Пэрри екі шумақты форматты қолданды, олардың әрқайсысы Блейктің түпнұсқа өлеңінің сегіз жолын қамтиды. Ол әр шумаққа төрт тактілік музыкалық кіріспе және кода қосып, әннің әуендік мотивтерін қайталады. "Қараңғы сатандық диірмендер" сөзінің алдында "олар" сөзі "бұл" сөзімен ауыстырылды. Пэрри бастапқыда науқан жиналысына музыка беруге тартынды, себебі ол "Ақырғы күрес" ұйымының аса патриотизміне күдікпен қарады; бірақ оның бұрынғы студенті Уолфорд Дэвистің орындаушылықты жүргізетінін білгендіктен және Роберт Бриджесті немесе Дэвисті ұятқа қалдырмау үшін ол келісті, 1916 жылдың 10 наурызында оны жазып, қолжазбаны Дэвисқа "Міне, саған әуен, жақын досым. Өзің қалағаныңды істе" деп тапсырды. Кейінірек Дэвис еске алды:
"Біз [қолжазбаны] оның Корольдік музыка колледжіндегі бөлмесінде бірге қарадық, мен оның осыған байланысты қуанышын жақсы еске аламын. Ол сөйлеуді тоқтатты және екінші шумақтағы D нотасына саусағын қойды, онда 'О, бұлттар ашылыңдар' деген сөздер ырғағын бұзады. Менің ойымша, бұл туралы ешбір сөз айтылмады, бірақ ол осы әннің бір нотасы және бір сәтін ерекше бағалайтынын анық көрсетті."
Дэвис вокалдық партияны 28 наурызда Король залындағы концертке үлгеру үшін Curwen баспасында жариялауға дайындады және оны жаттығуға кірісті. Ол сәтті аяқталды және кеңінен қабылданып, танылды. Бірақ Пэрри қайтадан "Ақырғы күрес" туралы алаңдады және 1917 жылдың мамырында ұйымның негізін қалаушы сэр Фрэнсис Йонгхьюсбэндке хат жазып, қолдауын толығымен кері алып алды. Композитор әнді барлық қоғамдық қолданудан алып тастауы мүмкін деген қауіп те болды, бірақ жағдайды Әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескен ұлттық одағының (NUWSS) Миллисент Фосетт құтқарып қалды. Ән 1917 жылы суфражистер тарапынан қабылданып, Фосетт Пэрриден оны 1918 жылдың 13 наурызындағы суфражистік демонстрациялық концертте пайдалануға болатынын сұрады. Пэрри қуанды және концертке арналған әуенді оркестрге бейімдеді (алғашқыда ол дауыстар мен органға арналған еді). Концерттен кейін Фосетт композитордан оның "Әйелдер дауысы" әнұранына айналуы мүмкін бе деп сұрады. Пэрри жауап берді: "Сіздің пікіріңізше, мен осы әнді әйел сайлаушылардың әнұранына айналдырғым келеді. Адамдар оны орындағанды жақсы көреді. Ал дауыс берудің өзі қуаныш сыйлауға тиіс. Олар осылай бақытты өмір сүре алады." Дегенмен, Пэрри оны әрқашан алғашқы атауымен атады. Ол бастапқыда бірінші шумақты жеке әйел дауысымен орындауды жоспарлаған (бұл партияда көрсетілген), бірақ қазіргі заманғы қойылымдарда мұндай орындалу сирек кездеседі. Сэр Эдвард Элгар 1922 жылы Лидс фестивалі үшін өте ірі оркестрге арналған жаңа партия жазды. Элгардың оркестрлеуі Пэрридің өзінен басым болды, себебі қазір "Промс соңғы түнінде" орындалатын нұсқа осы болып табылады (дегенмен, 1950 жылдары оны осы шараға енгізген сэр Малкольм Сарджент әрқашан Пэрридің нұсқасын қолданды).
Уолленнің
2020 жылы Белизде туған британ композиторы Эрроллин Уолленнің өлеңіне жаңа музыкалық аранжировка жасалып, Оңтүстік Африкалық сопрано Голда Шульц «Prom's Last Night» кешінде орындады. Парридің нұсқасы дәстүрлі түрде Елгардың оркестрлеуімен соңғы түнде орындалса, жаңа нұсқасы, әртүрлі ырғақтары, диссонансы және блюз элементтері көп дау тудырды. Бірақ, BBC телеарнасының «Иерусалим: Англияның әнұраны» бағдарламасында айтылғандай, Англия шіркеуінің кейбір дін қызметкерлері бұл ән техникалық тұрғыдан әнұран емес екенін, себебі ол Құдайға дұға емес деп мәлімдеді. Осы себепті, ол Англиядағы кейбір шіркеулерде орындалмайды. Дегенмен, бұл ән Вестминстер аббаттығында Принц Уильям мен Кэтрин Миддлтонның тойында әнұран ретінде шырқалды. Көптеген мектептер, әсіресе Ұлыбританиядағы мемлекеттік мектептер (1979 жылы BBC Рэдли колледжі туралы «Public School» сериалының музыкалық кіріспесі ретінде қолданылған) және Австралия, Жаңа Зеландия, Жаңа Англия және Канададағы бірнеше жеке мектептер осы әнді пайдаланады. Гонконгта «Иерусалимнің» өңделген нұсқасы Санкт-Кетерина қыздар мектебінде (Кван Тонг) және Бишоп Холл юбилейлік мектебінің әнұраны ретінде қолданылады. «Иерусалим» 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ашылуында орындалуға таңдалды, бірақ патшайымға құрмет көрсету үшін ту көтеру кезінде «God Save the Queen» әнұраны орындалды. Басқа да жерлерде оны кеңінен қолдану үшін әртүрлі әрекеттер жасалды, мысалы, 2004 жылғы 11 маусымда Вашингтон ұлттық соборында президент Рональд Рейганның қоштасу рәсімі мен 2014 жылғы 5 қарашада Австралия премьер-министрі Гоф Уитламға арналған мемориалдық шара. Бұл ән көп жылдар бойы BBC-нің «Songs Of Praise» бағдарламасында орындалды. 2019 жылы Ұлыбританияның сүйікті әнін анықтау үшін өткізілген жалпыұлттық сауалнамада ол бұрынғы сүйікті «How Great Thou Art» әнін екінші орынға ықпал етіп, бірінші орынды иеленді.
"Ағылшын әнұраны"
Патша Джордж V оркестрлік нұсқасын алғаш рет естігенде, "God Save the King" әнін емес, "Jerusalem" әнін артық көретінін айтты. "Jerusalem" Англияның ең танымал патриоттық әні саналады; "The New York Times" газеті оны "тез арада балама ұлттық әнұранға айналып бара жатыр" деп жазды, сондай-ақ оны ресми мәртебе беру туралы ұсыныстар да болды. Англияның ресми әнұраны жоқ және кейбір ұлттық шараларда, мысалы, Англияның халықаралық футбол матчтары алдында, британдық ұлттық әнұран "God Save the King" қолданылады, ол да ресми емес. Дегенмен, кейбір спорт түрлері, оның ішінде регби лигасы, "Jerusalem" әнін Англияның әнұраны ретінде пайдаланады. "Jerusalem" Англия және Уэльс Крикет Федерациясының ресми әнұраны болып табылады, бірақ "God Save the Queen" әні Англияның ойындары алдында бірнеше рет орындалды, соның ішінде 2010 жылғы ICC World Twenty20 турнирі, 2010–11 жылдардағы Ashes сериясы және 2019 жылғы ICC Крикет әлем чемпионаты. Парламенттегі сұрақтар жағдайды нақтыламады, себебі тиісті министрдің жауабында ресми ұлттық әнұран болмағандықтан, әр спорт түрі өз шешімін қабылдауы керек делінген. Парламент жағдайды нақтыламағандықтан, 2010 жылы Англия командасы қоғамдық сауалнама өткізіп, Англияның жеңісін тойлау үшін Командалық ойындардағы марапаттау рәсімінде қандай әнұран орындалуы керектігін анықтады. Сайлаушылардың 52% "Jerusalem" әнін, 1930 жылдан бері қолданылып келе жатқан "Land of Hope and Glory" және "God Save the Queen" әндерінен жоғары бағалады. 2005 жылы BBC Four "Jerusalem: An Anthem For England" атты телефильмді жасады, онда ән/өлеңнің қолданылуы көрсетілді және оны Англияның ұлттық әнұраны ретінде қабылдау туралы мәселе көтерілді. Әртүрлі пікірлерді Howard Goodall, Billy Bragg, Garry Bushell, Lord Hattersley, Ann Widdecombe және David Mellor, соғыс жақтастары, соғысқа қарсылар, суфражистер, кәсіби одақ өкілдері, жеке мектеп оқушылары, консерваторлар, Лейборист партиясы, футбол жанкүйерлері, Британдық Ұлттық партиясы, Әйелдер институты, Лондон гейлер хоры, Лондон қауымдық Евангелие хоры, Fat Les және табиғатты жақсы көретіндер білдірді.
Ұзаққа созылған танымалдылық
Парридің шығармаларының танымалдылығы оның салтты хор өнерлерінен бастап, танымал музыканттардың жаңа туындыларына дейін жүздеген жазбалар жасалуына себеп болды, олардың тізімі жасау мүмкін емес. Бұл ән Ұлыбританияда да зор мәдени әсерге ие. Оны жыл сайын "Royal Albert Hall" концерт залындағы "Last Night of the Proms" кешінің соңында және бүкіл елдегі "Proms in the Park" аймақтарында мыңдаған көрермендер бірдей орындайды. Сонымен қатар, "The Red Flag" әні сияқты, оны жыл сайын Еңбек партиясының жылдық конференциясының жабылуында айтады. Бұл әнді Әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескен ұлттық одағы (NUWSS) қолданған (іс жүзінде Парри 1918 жылы авторлық құқықты NUWSS-ке берген; одақ 1928 жылы әйелдер дауыс беру құқығын жеңгеннен кейін таратылды). 1920 жылдары көптеген Әйелдер институты (WI) кездесулерін осы әнмен аяқтады, бұл үлттық деңгейде кең таралды. WI ресми әнұраны ретінде қабылданбаса да, іс жүзінде осы мәртебеге ие және WI-нің имиджінің маңызды бөлігі болып табылады. "Jerusalem" әнінің орындалуы 1973 жылы прогрессивті рок тобы Emerson, Lake & Palmer шығарған "Brain Salad Surgery" альбомына енгізілді. Гимннің аранжировкасы алғашқы полифониялық синтезатор – Moog Apollo-ны пайдалануымен ерекшеленеді. Ол жеке сингл ретінде жарық көрді, бірақ Ұлыбританияда хит-парадқа ілесе алмады. Гимннің аспаптық нұсқасы 1989 жылы шотландтық Simple Minds рок тобының "The Amsterdam EP" альбомына енді. Iron Maiden вокалисі Брюс Дикинсон өлеңнің толық мәтінін өзінің 6:42 минуттық "Jerusalem" трекіне қосты (Рой З-бен бірлесіп жазылған), ол 1998 жылғы Уильям Блейкке шабыттанған жеке альбомы "The Chemical Wedding" бөлігі болды. Дикинсон 2023 жылы Jon Lord Concerto for Group and Orchestra турнесі аясында осы тректі тікелей орындады. "Jerusalem" әні дәстүрлі түрде регби лигасының "Challenge Cup" финалы алдында "Abide with Me" әнімен бірге, сондай-ақ "Super League" финалы алдында "регби лигасының әнұраны" ретінде орындалады. 2008 жылға дейін бұл ән ұлттық құраманың әнұраны болды, ал "God Save the Queen" әні Ұлыбритания құрамасы қолданды: "Арыстан" құрамасы Англия құрамасымен алмастырылғаннан бері "God Save the Queen" әні "Jerusalem" әнін ығыстырды. 2004 жылдан бері бұл ән Англия крикет құрамасының әнұраны болып табылады және олардың үйде өткізілетін тест матчтарының әр күні алдында орындалады. Ол сондай-ақ 2012 жылғы Лондонда өткен жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында қолданылды және Дэнни Бойл режиссерлік еткен ашылу шоу сегменттеріне әсер етті. Ол салтанаттың саундтрек альбомына, "Isles of Wonder" енді.
Кино, теледидар және театрдағы қолдану
"Маған отты күймемеімді әкеліңіз" – "Отты күймелер" фильмінің атауына шабыландырды. Фильмнің соңында шіркеу қауымы "Иерусалим" әнін орындайды, ал "Отты күймелер" саундтрегінде Амброзиан әншілерінің орындауындағы нұсқасы Вангелис композициясымен жартылай біріктірілген. Бір ерекшелік – "Иерусалим" әні төрт дауыстық гармониямен орындалады, нағыз гимндей естіледі. Бұл шынайы емес: Пэрридің композициясы бірдауысты ән болған (яғни, барлық дауыстар бір үнмен әндейді – бұл оны көпшілікке оңай ән салуға мүмкіндік беретін факторлардың бірі болуы мүмкін), және ол органмен (немесе оркестрмен) сүйемелдеуден басқа ешқандай гармониялық қосымша жасаған жоқ. Бұл ән Пэрридің өзінің ән кітабынан басқа ешбір стандартты гимн жинағында кездеспейді, сондықтан ол фильм үшін арнайы гармонияландырылған болуы мүмкін. Фильмнің бастапқы атауы "Жүгіру" болған, бірақ Колин Велланд "Мақтау әндері" телебағдарламасында осы гимнді көргеннен кейін атауын өзгертуге шешім қабылдады. Гимннің өңделген нұсқасы, "Англия" сөзін "Нео" сөзімен алмастыру арқылы, "Нео-Йокио"да осы аттас қала-мемлекеттің ұлттық әнұраны ретінде қолданылады. Театр сахнасында "Иерусалим", "Календарлық қыздар" және "Уақыт және Конвейлер" қойылымдарында пайда болады. Британдық "The Verve" музыкалық тобы "Love is Noise" әнінде Уильям Блейктің "And did those feet in ancient time" ("Ежелгі замандағы сол аяқтар") атты өлеңінен үзінділерді пайдаланды. Блейк "Ежелгі замандағы сол аяқтар / Англияның жасыл тауларында жүрді ме?" деп бастаса, "Love is Noise" әнінде: "Қазіргі замандағы сол аяқтар / Қытайда жасалған табандармен жүре ме?" және "қараңғы шайтандық диірмендер" орнына "жарық, қарапайым сауда орталықтары" туралы сөздер келтіріледі.