Кіріспе
Неміс зоологы, саяхатшы, эволюциялық биолог және есте сақтауды зерттеуші Ричард Вольфганг Семон (22 тамыз 1859, Берлин қаласында – 27 желтоқсан 1918, Мюнхен қаласында) – неміс зоологы, саяхатшы, эволюциялық биолог, есте сақтауды зерттеуші, ол қабылдаған қасиеттердің мұрагерлікке ие болуына сенді және осыны әлеуметтік эволюцияға қатысты қолданды. Ол «энграмма» және «экфория» терминдерін енгізгенімен белгілі.
Richard Wolfgang Semon (22 August 1859, in Berlin – 27 December 1918, in Munich) was a German zoologist, explorer, evolutionary biologist, a memory researcher who believed in the inheritance of acquired characteristics and applied this to social evolution. He is known for coining the terms engram and ecphory.
Австралия
Йена университетінде қызметке кіріспес бұрын ол үш жыл Австралия және Индонезия архипелагын аралап саяхаттады. Осының нәтижесінде ол Людвиг Беккер, Герман Беклер, Уильям Бландовски, Амали Дитрих, Вильгельм Хаакке, Дидрих Хенне, Герард Крейфт, Иоганн Люхман, Иоганн Менге, Карл Мюке (сондай-ақ Мюке), Людвиг Пресс, Карл Людвиг Кристиан Рюмкер (сондай-ақ Руемкер), Мориц Ричард Шомбургк, Карл Теодор Стайгер, Джордж Ульрих, Евгений фон Герард, Роберт фон Ленденфельд, Фердинанд Мюллер, Георг фон Неймайер және Карл Вильгельми сияқты көптеген ықпалды неміс тілді тұрғындардың қатарына қосылды. Олар өздерінің «эпистемикалық дәстүрлерін» Австралияға әкеліп, ғана емес, «австралиялық отаршылдық жобасына терең тартылып», сонымен қатар «отарлық Австралияны қиялдау, білу және қалыптастыруға тығыз қатысты» (Барретт және басқалар, 2018, 2-бет).
Диссертация
Семон психофизиологиялық параллелизмді ұсынды, оған сәйкес әрбір психологиялық күй жүйкелердегі өзгерістерге сәйкес келеді. Оның мнеме туралы идеялары (грек құдайы Мнеме, есте сақтаудың музасы) 20 ғасырдың басында дамыды. Мнеме – сыртқыдан ішкі тәжірибеге айналған естеліктерді білдіреді. Соның нәтижесінде пайда болған «мнемикалық із» (немесе «энграмма») бастапқы тітіркендіргіштер жиынтығының құрамдас бөлігіне ұқсас элемент кездескенде қайта жанданады. Семонның мнемикалық принципі тітіркендіргіштердің «өте сезімтал затқа жазылған немесе ойылған тұрақты жазбаны» қалай тудыратыны, яғни мұндай жазуға энергетикалық тұрғыдан бейімделген жасушалық материалға негізделген. Тарихшы Петтери Пиетикайненнің айтуынша: Семон ақпараттың жадыға кодталатынын, жүйке жүйесіндегі өзгерістерді сақтайтын «жад іздері» (энграмдар) немесе тітіктеудің салдары бар екенін ғана емес, сонымен қатар мидағы бұл өзгерістердің (яғни, энграмдардың) мұрагерлікпен берілетінін де айтты. Семонның мнеме теориясы, негізінен, ламаркшылдықпен үйлесімді, жад бірліктерінің бір буыннан екінші буынға беріліп отыратынын ұсынғандықтан құлдырады. Семон органикалық жад теориясының жақтаушысы болды, ол 1870 жылдан 1918 жылға дейін биологтар мен психологтар арасында кең таралған. Бұл теория кейін ғылыми негізін жоғалтты, себебі ол сенімді деректерді бермеді, ал генетикадағы жетістіктер оны қолдауға мүмкіндік бермейтін етті.
Semon argued not only that information is encoded into memory and that there are 'memory traces' (engrams) or after effects of stimulation that conserve the changes in the nervous system, he also contended that these changes in the brain (that is, engrams) are inherited. Semon's mneme theory fell into disrepute largely because in a Lamarckian fashion it proposed that memory units are passed from one generation to another. Semon was a proponent of the theory of organic memory, which was popular amongst biologists and psychologists from 1870 to 1918. The theory later lost scientific legitimacy as it yielded no reliable data and advances in genetics made the theory untenable.
Дәлел
Семон дене мүшелерінің бір-бірімен қалай еріксіз байланысқа түсетінін, мысалы, "рефлекстік спазмдар, бірлескен қозғалыстар, сезімдік сәулеленулер" арқылы "инграфикалық әсердің" таралуын анықтауға мүмкіндік беретін дәлелдер тапты. Ол инграмдардың теңсіз таралуын және қайта жаңғыруын түсіндіру үшін "мнем машинасы" деп аталатын фонографияны да тапқырлықпен пайдаланды. Семонның "Мнема" кітабы ерекше өнер тарихшысы Аби Варбургтің "Мнемосин" жобасына әсер етті. Ескерту: Семонның "мнемасын" Ричард Докинстің жеке ұғымы – "меммен" шатастыруға болмайды. Докинс "мем" терминін "мнемадан" бөлек ойлап тапса да, оның замандастары екі ұғымның өте ұқсас екенін атап өтті. Биология философы Дэвид Халл "мем" және "мнема" – Докинстен бері алғаш рет дамыған параллель ұғымдар екенін айтты. Дегенмен, бұл екі ұғым көбінесе бірге талқыланбайды.
Өзін-өзі өлтіру
1918 жылы Мюнхенде, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай, Семон Германияның жеңілісіне күйзеліп, Германия империясының туына оранып өзін-өзі өлтірді.
Мұра
Семон жасыл қанды кесіртке (Prasinohaema semoni) және Акантоцефал (Australiformis semoni) түрлерінің ғылыми атында мәңгі есте қалдырылған.