Кіріспе

АҚШ студенттерінің расизмге және Вьетнам соғысына қарсы демонстрациялары 1968 жылы Нью-Йорктегі Колумбия университетінде болған бірқатар наразылықтар сол жылы әлем бойынша өткен студенттік демонстрациялардың бірі еді. Колумбиядағы наразылықтар сол жылдың көктемінде студенттер университет пен АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуын қолдайтын мемлекеттік құрылымдар арасындағы байланысты анықтағаннан кейін басталды. Сондай-ақ, студенттер жақын орналасқан Морнингсайд паркіне салынатын, бөлектеушілікке ұшыраған гимназия туралы алаңдады. Наразылықтар нәтижесінде студенттер көптеген университет ғимараттарын басып алды, ал Нью-Йорк полициясы наразылық білдірушілерді күшпен шығарып тастады.

АӨК құжаттарының ашылуы

Боб Фельдман есімді Колумбия университетінің бұрынғы Демократиялық қоғам студенттерінің белсендісі 2022 жылы Халықаралық құқық кітапханасында 1967 жылдың наурыз айының басында Колумбияның Қорғаныс талдауы институтымен (IDA) институционалдық байланысын көрсететін құжаттарды тапқанын мәлімдеді. Осыған дейін Университет бұл байланыстың мәнін жарияламаған еді. 1967 жылдың наурызына дейін IDA АҚШ-тың бұқаралық ақпарат құралдарында, солшыл, подпольелік немесе университет баспасөзінде сирек айтылды. 1956-1967 жылдар аралығында IDA туралы бірнеше журналдық мақалалар жарық көрді және университеттердің баспаларынан шыққан академиялық мамандарға арналған бірнеше кітапта IDA туралы мәліметтер келтірілді. 1967 жылдың наурызына дейін ең көп танымал әскери сарапшылар ұйымы – РАНД корпорациясы болды, Қорғаныс талдауы институты емес. Бірақ Фельдманның есімі солшыл басылымдарда Колумбияның IDA-мен байланысы туралы ақпараттармен бірге пайда болғаннан кейін, ФБР оның үстінен іс ашып, тергеу жұмыстарын бастады, Фельдманның құпиясы ашылған ФБР файлдарына сәйкес. IDA құжаттарының табылуы 1967 жылдың сәуірінен 1968 жылдың сәуіріне дейін Колумбия SDS-інің соғысқа қарсы науқанын бастады, ол Колумбия университетінің әкімшілігінен Қорғаныс талдауы институтының құрамынан шығуын талап етті. 1968 жылдың 27 наурызында Лоу кітапханасының әкімшілік ғимаратында бейбіт демонстрация өткеннен кейін, Колумбия әкімшілігі алты соғысқа қарсы Колумбия студент-белсендісін сынаққа алды, олар үй ішіндегі демонстрацияларға тыйым салуды бұзғаны үшін «IDA алтылығы» деп аталды.

Морнингсайд парк гимназиясы

Колумбия университетінің қалаға тиесілі Морнингсайд саябағында сегрегациялық спорт залы деп сипатталған ғимаратты салу жоспары, жақын орналасқан Харлем қауымының наразылығын тудырды. Қарсылық 1965 жылы Джон Линдсейдің мэр сайлау кампаниясы кезінде басталды, ол бұл жобаға қарсы болды. 1967 жылға қарай қауымның қарсылығы күшейді. 1968 жылы студенттер мен қауым өкілдері жоспарланған шығыс және батыс кіреберістерін 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңды айналып өту әрекеті деп қарастырды, бұл заң нәсілдік бөлінгендікке тыйым салды. Сонымен қатар, кейбір адамдар қоғамдық саябақтың жерін иеленуіне алаңдады. Харлемнің белсенділері құрылысқа қарсы болды, себебі ол қоғамдық жерде және саябақта орналасқанына қарамастан, Харлем тұрғындарына бұл нысанға қол жеткізу шектеулі болар еді. Осы себептерге байланысты жоба кейбір адамдар тарапынан «Gym Crow» деп аталды. 1958 жылдан бері университет Колумбияның бақылауындағы мүліктерден жеті мыңнан астам Харлем тұрғынын шығарып, олардың 85 пайызы афроамерикалықтар немесе пуэрторикалықтар еді. Харлем тұрғындарының көпшілігі университетке жалдау ақысын төледі. SAS және SDS жаңа спорт залының құрылысын тоқтату мақсатын бөліссе де, екі топтың да бағыттары әртүрлі болды. SDS-тің басты мақсаты тек спорт залының құрылысын тоқтатумен шектелмеді. SDS Колумбия университетінің студенттерін университеттің соғысқа қолдауына қарсы тұруға жұмылдыруды көздеді, ал SAS негізінен университеттің Харлемге спорт залының құрылысы арқылы жасаған енжарылысын тоқтатуға мүдделі болды. SAS үшін Гамильтон Холлдағы факультеттер мен әкімшілік кеңселердегі құжаттар мен жеке мүліктің жойылмауы маңызды болды, себебі бұл бұқаралық ақпарат құралдарында кең таралған қара нәсілді наразылықшылардың мүлікті жойғаны туралы жағымсыз стереотиптерді күшейтетін еді. Сондықтан Гамильтон Холлды толық иелену SAS-ке университет мүлкін жою және басқа да мәселелер бойынша SDS-пен кез келген қақтығыстан сақтануға мүмкіндік берді. SAS мүшелері ақ радикалдардың жеке наразылық акцияларын ұйымдастыруын сұрады, сонда қара студенттер университеттің спорт залын салуына кедергі келтіруге толық назарын аудара алатын еді. Африкалық-американдық студенттер еуропалық-американдық студенттер гимназияға қарсы наразылықты олар сияқты терең түсінбейтінін айтты, себебі оның архитектуралық жоспарлары сегрегациялық принциптерге негізделген. Сонымен қатар, афроамерикандық студенттер полиция үш апта бұрын Мартин Лютер Кингтің қазасына байланысты тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін қара студенттер тобына қатыгездік танытпайтынын білді. Бірлескен күш-жігерден басталган бұл іс, көп ұзамай қара және ақ студенттер арасындағы шиеленіске айналды, себебі SAS басқа наразылық білдірушілерден бөлек, ақтарды қоспағанда, ғимараттың бөлек жағын иеленіп, жеке жинала бастады. SDS мен SAS арасында байланыс аз болды, бұл екі күш арасындағы ынтымақтың төмендеуіне әкелді. Жақын арада SDS және SAS арасында ақ және қара демонстрацияларды бөлу туралы келісімге қол жеткізілді. Содан кейін ақтар Гамильтон Холлды тастап, Президент кеңсесі орналасқан Лоу кітапханасына көшіп барды. Келесі бірнеше күн ішінде Лоу кітапханасындағы университет президентінің кеңсесі (бірақ ғимараттың қалған бөлігі емес, онда жертөледе мектептің коммутаторы және басқа кеңселер орналасқан, бірақ нақты кітапхана болмады) және тағы үш ғимарат, соның ішінде Архитектура мектебі, онда оқу сыныптары бар еді, студенттер тарапынан иеленілді. Бұл SDS және SAS-тың бөлінуі, әрқайсысы өз мақсаттарына жету үшін әртүрлі тактиканы қолданды, бүкіл елдегі студенттік қозғалысқа сәйкес келді. Марк Радд деканның міндетін атқарушы Генри С. Коулман топтың талаптары орындалғанға дейін тұтқынға алынатындығын мәлімдеді. Ол өз кеңсесінде болмағанмен, билікті басып алу басталған кезде Коулман наразылық білдірушілерді өтіп, кеңсесіне кіріп, «Мен сіздердің талаптарыңызға бақылау жасай алмаймын, бірақ мұндай жағдайда ешқандай талапты қанағаттандыруға ниетім жоқ» деді. Колледж әкімшілері Уильям Кан және Дэн Карлинскимен бірге Коулман кеңсесінде тұтқын ретінде ұсталды, оны кетуден сақтау үшін жиһаз орналастырылды. Ол тұтқында болған кезде тамақпен қамтамасыз етілді және 24 сағаттан кейін босатылды, ал The New York Times оның қоршаудан кетуін «тәжірибеден алаңдаушылыққа ұшырағандығы туралы ешқандай белгі көрсетпеген» деп сипаттады.

Демонстранттарды басу

1968 жылдың 30 сәуірінің таңертеңгі сағаттарында Нью-Йорк полициясы демонстрацияларды күшпен таратып, жас ағызу газы қолданып, Гамильтон залы мен Лоу кітапханасына шабуыл жасады. Гамильтон залы афроамерикалық адвокаттар сотта ССА мүшелерін қорғауға дайын тұрғандықтан бейбіт түрде тазартылды, ал детектив Санфорд Гарелик (Малькольм Х-тің өлімі бойынша сол тергеуші) басқаратын Нью-Йорк полициясының афроамерикалық полиция қызметкерлерінің тактикалық тобы афроамерикалық студенттерді Гамильтон залынан шығарды. Бірақ ақ студенттер басып алған ғимараттар күшпен тазартылды, нәтижесінде шамамен 132 студент, 4 оқытушы және 12 полицей қызметкері жарақат алды, ал 700-ден астам наразылық білдіруші ұсталды. Көтеріліс келесі күні де жалғасты, студенттер таяқтармен қаруланып полицейлермен шайқасты. 34 жастағы полицей Фрэнк Гуччарди екінші қабаттан секіріп түскен студенттің салдарынан арқасы сындырылып, мүгедек болып қалды.

Екінші наразылық

Колумбия және Барнард студенттерінің тағы да көп саны 1968 жылдың 17-22 мамырында Нью-Йорк полициясымен екінші толқын наразылықтары кезінде тұтқындалды және/немесе жарақат алды. Осы кезде, жергілікті тұрғындар Колумбия университетіне тиесілі, 618 Батыс 114 көшесіндегі жартылай бос пәтер үйін Колумбияның кеңейту саясатына қарсы наразылық ретінде басып алды, ал кейін студенттер Колумбияның "IDA алтылығын" шеттетуіне қарсы наразылық білдіру үшін Гамильтон залын қайта басып алды. 1968 жылдың 22 мамыр күнінің соңына дейін полиция тағы 177 студентті тұтқындап, бірнешеуін қорқытып ұрып-сапты.

Тез арада жасалған шаралар

Нақтыланған екі мақсатқа қол жеткізілді. Колумбия университеті IDA-дан бөлініп, даулы жаттығу залының жоспарларын тоқтатты және оның орнына кампустың солтүстік жағында жер астындағы фитнес орталығын салды. Халық арасында кең тараған аңыз бойынша, аталған жаттығу залының жоспарларын Принстон университеті өз спорттық құрылыстарын кеңейту үшін пайдаланған, бірақ Ядвин гимназиясы 1966 жылға қарай 50% дайын болғандықтан (Колумбия жаттығу залы туралы хабарланған кезде) бұл ақиқатқа сай емес еді. Наразылық акцияларының нәтижесінде кем дегенде 30 Колумбия студенті әкімшілік тарапынан уақытша шеттетуге ұшырады. Наразылықтар басталған кезде профессор Карл Ховде, наразылыққа қатысқан студенттерге қатысты тәртіптік шаралар бойынша ұсынымдар жасаған әкімшілік, оқытушылар және студенттерден құралған бірлескен комиссия құрған факультет тобының құрамында болды. Демонстрациялар кезінде декан қызметіне тағайындалған Ховде, «отырыстар мен демонстрациялар бекер болған жоқ» деп есептегенін және университет студенттерге қарсы қылмыстық іс қозғауға қарсы болғанын, бірақ наразылық білдірушілердің «жеткіліксіз негізбен әрекет еткенін» мойындады. 1968 жылғы түлектердің бір бөлігі дипломдық кештен бас тартып, Лоу-Плазада қарсы салтанатты шара өткізіп, содан кейін барлығы Морнингсайд паркіне пикникке жиналды – осы оқиғаның бастауы осы жерде болған еді. 1968 жылдың 3 мамырында жабық кампуста өнер көрсету үшін The Grateful Dead тобын нан тасымалдау машинасының артына жасырып, Low Library Plaza-ға жеткізуге тура келді. Барлық жабдықтарымен бірге. Қауіпсіздік қызметкерлері мен полиция бізді тоқтатар алдында біз әлдеқашан музыка ойнап жатқанбыз.

Ұзақ мерзімді әсерлері

Колумбия студенттік наразылықтан кейін қатты зардап шекті. Келесі жылдары университетке түсуге берілген өтініштер, қаржылай көмектер мен гранттар күрт азайды. "Толыққанды қалпына келуге кем дегенде 20 жыл кетті". Наразылықтардың тағы бір салдары Гарлем қауымдастығымен қарым-қатынастың жақсаруы болды. Университет көршілес Гарлемге белгілі бір құрметпен қарауға мәжбүр болды. (2008 жылы Торонто Халықаралық кинофестивалінде жұмыстың дайын үлгісі ретінде көрсетілді). 4 3 2 1 – Пол Остердің романы. Бұл кітапта наразылықтың мән-жайлары егжей-тегжейлі сипатталған. "84-ші Чарринг Крос Роуд" кітабында басты кейіпкер Хелен Ханф осы наразылықтарға тартылады.