Кіріспе

1998 жылғы Қытайдағы су тасқыны (1998年中国洪水) 1998 жылдың маусым айының ортасынан қыркүйек айының басына дейін Қытайдың Янцзы, Нэн, Сонгхуа және Жемше өзендерінде болды.

Шолу

1998 жылдың жазында Қытайда Янцзы, Нэн, Сонгхуа және Жемше өзендерінің су деңгейі күрт көтеріліп, ауыр су тасқыны болды. Янцзы өзені бойындағы ең қауіпті аймақтар – Донгтинг және Поянг көлдерін қоршаған алаптар, сондай-ақ Хубэй және Хунань провинциялары.

Жол ақысы

Бұл оқиға соңғы 40 жылдағы Қытайдың оңтүстігіндегі ең ауыр су тасқыны деп есептеледі. Су тасқынынан 3704 адам қаза тауып, 15 миллион адам үйсіз қалды және 24 миллиард долларлық экономикалық зиян келді. Басқа дереккөздер 4150 адамның қаза болғанын және 180 миллион адамның зардап шеккенін хабарлайды. Көптеген аймақтарда жаңбырлы маусымда жауын-шашын мөлшері қалыптыдан екі есе артық болды, ал кейбір аймақтарда жауын-шашын деңгейі тарихи орташа көрсеткіштен үш есеге жуық болды. Өткен қыстан берігі орташадан жоғары жауын-шашынмен бірге, су деңгейі қауіпті деңгейден асып кетті. Су тасқыны үш негізгі кезеңге бөлінеді. Бірінші кезең маусым айының ортасында Янцзы өзенінің алабына келген тарихтағы ең күшті субтропиктік антициклонның әсерінен басталды. Антициклон шамамен екі апта бойы тұрақтап, үздіксіз қатты жаңбыр жаудырды. Кейбір жерлерде 1000 мм-ге дейін жауын-шашын жауды. Қысқа ғана уақытқа солтүстікке жылғалыстан кейін, бұл жүйе шілде айының ортасында аймаққа қайта оралды. Жүйе әлсірегенімен, бұл кезеңдегі жаңбыр одан да қарқынды және локальды болды. Екінші жаңбыр кезеңінде көптеген көлдер мен өзендер рекордтық деңгейге жетіп, арналарынан асып, Янцзы өзеніне құйылып, су деңгейінің күрт өсуіне себеп болды. Бұл екінші кезеңде бірнеше аймақта тағы 300-500 мм жаңбыр жауды, нәтижесінде сулар ауылдар мен қалаларды жайлап, елеулі зардаптар келтірді. Жаңбырдың соңғы кезеңі тамыз айында болды, көптеген аймақтарда орташа есеппен 150-200 мм жауын-шашын жауды. Су деңгейі осы кезде төмендесе бастағанына қарамастан, бұл қосымша жаңбырлар айналасындағы үйлер мен егістіктерге одан әрі зиян келтірді. Осы кезеңде бөгеттердің бұзылуы басталды, бұл адам өліміне және мүлікке кең ауқымды зардаптарға әкелді.

Қоршаған орта саясатына әсері

1998 жылғы су тасқыны Қытайдың қоршаған ортаны қорғау саясатындағы шешімді өзгеріс болды. 1980-ші жылдар мен 1990-шы жылдардың басында Қытай ішкі экологиялық мәселелерге басымдық бермеген. Мемлекеттік саясат 1990-шы жылдардың ортасынан бастап қоршаған ортаны қорғауға қарай өзгерді, ал 1998 жылғы су тасқынынан кейін бұл өзгерістердің қарқыны күшейді. Тергеу жүргізгеннен кейін, үкімет ғалымдары су тасқынының көп бөлігін өткен екі онжылдықта орман шаруашылығының өркендеу кезеңінде болған жоғары ағыстағы орманды жоюға байланысты деп атады. Экологиялық мәселелерге қатысты мемлекеттік реттеу белсендірек болды, Мемлекеттік экологиялық жобалау басқармасы орманды жоюға қарсы күресті күшейтті, суару кезіндегі судың артық пайдалануын шектеді және Қытайдың энергия жүйесін карбонсыздандыруға баса назар аударды.