Кіріспе

Кеңес философы (1881–1963)
Абрам Моисеевич Деборин (Абра́м Моисе́евич Дебо́рин (Ио́ффе); 16 маусым 1881 [ескі стиль бойынша 4 маусым 1881], Упина, Ковно губерниясы – 8 наурыз 1963, Мәскеу) – совет марксистік философы және Кеңес Одағы Ғылым академиясының академигі (1929). Деборин Ресейдің Социал-демократиялық Еңбек партиясының большевиктер мен меньшевиктер фракциялары арасында бейімделіп, ақырында большевиктермен бірігіп, Кеңес Одағында философ ретінде ұзақ мансапқа ие болды. Сталин тұсында мансабы қиындыққа тап болғанымен, ол Никита Хрущев басқарған кезде өзінің еңбектері қайта жарияланғанын көрді.

Ресей революциясына дейін

1890 жылдардың соңында революциялық қозғалысқа қатысып, Деборин 1903 жылы Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясының большевиктер фракциясына қосылды. Бірақ 1907 жылға қарай ол меньшевиктер фракциясына өтті және саясатта да, философияда да Георгий Плехановтың шәкірті ретінде белгілі болды. 1908 жылы Деборин Берн университетінің философия факультетін бітірді (Л. И. Аксельрод 1900 жылы онда докторлық диссертациясын қорғаған). Ол көп ұзамай марксистік тұрғыдан философия бойынша маңызды кітаптар мен мақалалар жариялай бастады. Содан кейін ол 1908 жылдың сәуір айында "Голос соцст'алдемократа" басылымында жарық көрген "Философия Маха" (Махистік философия) еңбегін жазды. Бұл еңбекте ол большевизмді макизмге тән "субъективизм" және "волюнтаризмнің" саяси көрінісі ретінде сипаттады, ал олардың "тактиктері мен практикалық қызметкерлері" білмейтін макистер мен идеалистер екенін айтты. Ленин "макизмді" қабылдамаса да, большевиктер фракциясының ішінде мұндай философиялық мәселелерді саясатқа араластырмау туралы келісімге орай әрекет еткен практикалық адамдардың бірі болды.

Ресейдегі революциядан кейін

1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Деборин меншевиктерден шығып, Свердлов коммунистік университетінде, Қызыл профессорлар институтында және Философия институтында дәріс оқуға кірісті. Біраз уақыттан соң ол 1926 жылдан 1931 жылға дейін басқарған «Марксизм туының астында» журналының редакторлық жұмыстарын жүргізді. Деборин 1928 жылы Коммунистік партияға мүше болды. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін кеңестік философия екі бағытқа бөлінді: Деборин басқарған «диалектиктер» және Любовь Аксельрод болған «механистер» (сол кездегі белгілі большевик көшбасшысы Николай Бухарин «механистердің» жақтасы саналды, бірақ ол олармен толығымен келіспеді).

Сталиннің тұсында

Ол "меншевиктік идеализм" деп айыпталды. 1931 жылы Иосиф Сталин диалектиктер мен механистер арасындағы тартысты шешті. Ол диалектикалық материализмді марксизм-ленинизмге ғана қатысты деп белгілеген жарлық жариялады. Содан кейін ол "Диалектикалық және тарихи материализм" (1938) еңбегінде "диалектика заңдарын" тізімдеп, оларды белгілі бір ғылымдардың, әсіресе тарих ғылымының негізі деп көрсетті және олардың "пролетарлық әлемге көзқарасқа" сәйкес келуіне кепілдік берді. Осылайша, диамат үшінші Интернационалға қатысқан көптеген коммунистік партияларға таңылды. Диамат Кеңес Одағының ресми философиясына айналып, оның тарауына дейін солай қалды. Сталин диалектикалық материализмді қолдағанда, Деборин Сталиннің позициясын қолдағандай болды. Одан кейінгі жылдары Деборин көзге түспеуге тырысты, көптеген еңбектері жасырылды. Бірақ ол Никита Хрущевтің "жаңғыруы" кезінде барлық еңбектерінің Кеңес Одағында қайта басылғанын көруге жете алды.