Кіріспе
Баламалы медицинаның бір түрі – мегавитаминдік терапия, бұл аурулардың алдын алу немесе емдеу мақсатымен ұсынылған диеталық нормадан (RDA) көбінесе бірнеше есе жоғары витаминдердің үлкен дозаларын қолдану болып табылады. Мегавитаминдік терапияны әдетте ортомолекулярлық медицина деп аталатын дәрігерлер баламалы медицинада қолданады. Витаминдер диеталық витаминдердің жетіспеуімен байланысты аурулардың алдын алу және емдеуде пайдалы, бірақ медициналық зерттеулердің нәтижелері мегавитаминдік терапияны жақтаушылардың ауруларды емдеу туралы кең пікірлері қолда бар деректермен расталмағанын көрсетеді. Кез келген витаминнің қоректік қажеттіліктен артық мөлшерде қабылдануы уыттануға (А және D витаминдері) немесе артық мөлшерінің метаболизмделуіне әкелуі мүмкін; демек, витаминдік толықтыруды қолдайтын деректер тек қалыпты дозаларды ғана қолдайды. Сыншылар ортомолекулярлық медицинаның кейбір аспектілерін тамаққа құмарлық немесе тіпті жалған емдеу деп сипаттаған. Қоректік толықтыруларға қатысты жалпы зерттеулер кейбір қоректік толықтырулар пайдалы болуы мүмкін, ал басқалары зиянды болуы мүмкін екенін көрсетеді; сонымен қатар, кейбір нақты қоректік терапиялар олардың алдын алуға бағытталған жағдайдың пайда болу ықтималдығын арттырумен байланысты.
Megavitamin therapy is the use of large doses of vitamins, often many times greater than the recommended dietary allowance (RDA) in the attempt to prevent or treat diseases. Megavitamin therapy is typically used in alternative medicine by practitioners who call their approach orthomolecular medicine. Vitamins are useful in preventing and treating illnesses specifically associated with dietary vitamin shortfalls, but the conclusions of medical research are that the broad claims of disease treatment by advocates of megavitamin therapy are unsubstantiated by the available evidence. It is generally accepted that doses of any vitamin greatly in excess of nutritional requirements will result either in toxicity (vitamins A and D) or in the excess simply being metabolised; thus evidence in favour of vitamin supplementation supports only doses in the normal range. Critics have described some aspects of orthomolecular medicine as food faddism or even quackery. Research on nutrient supplementation in general suggests that some nutritional supplements might be beneficial, and that others might be harmful; several specific nutritional therapies are associated with an increased likelihood of the condition they are meant to prevent.
Мультивитаминдер мен мегавитаминдер
Мегавитаминді терапияны дәстүрлі поливитаминді таблеткалардың жалпы "витаминді толықтыру" тәсілінен ажырату қажет. Мегавитаминдердің дозасы батыстық диета арқылы әдетте қолжетімді витаминдер деңгейінен әлдеқайда жоғары. 161 000 адамды (менопаузадан кейінгі әйелдерді) қамтыған зерттеу авторының сөзімен айтқанда, "мультивитаминдерді қолдану менопаузадан кейінгі әйелдерде жиі кездесетін қатерлі ісіктерге, жүрек-қан тамырлары ауруларына немесе жалпы өлім-жітімге аз немесе ешқандай әсер етпейтініне нақты дәлел келтірді".
Тарих
1930 және 1940 жылдары кейбір ғылыми және клиникалық деректер С, Е және ниацин витаминдерінің үлкен дозаларда пайдалы болуы мүмкін екенін ұсынды. 1930 жылдары Канадада Эван Шут және оның әріптестері жүрек-қан тамырлары және қан айналымы ауруларын емдеу үшін үлкен дозадағы Е витаминін қолдануды әзірледі, бұл емдеу "Шут протоколы" деп аталды. 1930 жылдары Клаус В. Юнгблуттың С витаминінің үлкен дозаларын сынақтан өткізуі 1940 жылдары Фредерик Кленнердің полиомиелит және басқа да вирустарды емдеу үшін үлкен дозадағы С витаминін тамырға енгізу әдісін жасауына әкелді. Уильям Кауфман 1940 жылдары артритті ниацинамидтің жиі, жоғары дозаларымен емдеу туралы егжей-тегжейлі мақалалар жариялады. Рудольф Альтшуль және Абрам Хоффер гиперхолестеринемияны емдеу үшін ниациннің (В3 витамині) дереу босатылатын түрінің үлкен дозаларын қолданды. 1956 жылы жарық көрген "Биохимиялық ерекшелік" атты еңбекте Роджер Дж. Уильямс жекеленген мегавитаминдер мен қоректік заттар концепцияларын ұсынды. Мегавитаминді терапияны 1960 жылдардың соңында Линус Паулинг та қолдады.
Терапиялық қолдану
Мегавитаминдік терапиялар әлі де дәлелді медицинаның негізгі құрылымына толыққанды енбегенімен, пациенттер оларды көбірек қолданып келеді, осы емді жүргізіп жатқан дәрігерлердің келісімімен немесе келісімсіз, көбінесе ортомолекулалық және табиғи емдеу тәжірибелерінің ұсыныстарымен. Әртүрлі мегавитаминдік терапиялардың қатерлі ісіктердің пайда болу қаупін азайтудағы тиімділігі туралы болжамдар бір клиникалық сынақтың нәтижелерімен расталмады.
С витамині
АҚШ-та ересек әйелдерге арналған С витаминінің ұсынылатын тәуліктік мөлшері 76 мг/күн, ал ересек ерлерге 90 мг/күн. Линус Полинг химия және биохимия саласындағы жоғары беделді зерттеулерімен танымал болғанымен, ол С витаминін үлкен дозада тұтынуды насихаттағанымен де белгілі. Ол 1000 мг-нан астам мөлшерде қабылдаудың адамның иммундық жүйесіне суық тиюмен күресуде көмектесетінін айтқан және бұл пікірінде тұрақты болғанына қарамастан, эмпирикалық зерттеулердің нәтижелері осы көзқараспен сәйкес келмейді. Мета-талдау көрсеткендей, С витаминін қосымша қабылдау сіреске қауіпті фактор саналатын зәр қышқылының деңгейін айтарлықтай төмендетті. Бір халық арасындағы зерттеуде диеталық С витамині мен сіреске шалдығу қаупі арасында кері байланыс анықталды. Суық тиюді емдеуде С витаминінің аз және көп дозаларын зерттеген клиникалық тәжірибелердің шолуы, оның жалпы суық тиюдің жиілігін азайтатынына дәлелдеме жоқ екенін көрсетті. 33 жылдық зерттеулерге қарамастан, С витаминін қатерлі ісікке қарсы ем ретінде қолдану мүмкіндігі әлі де нақтыланбаған.
Е витамині
Е витаминінің АҚШ-та ересек әйелдер мен ерлер үшін ұсынылатын тәуліктік мөлшері 15 мг/күн. АҚШ-тың Тамақ және тамақтану жөніндегі кеңесі жоғары дозада қан кетуді көрсеткен жануарлар моделінің нәтижелеріне сүйене отырып, тәулігіне 1000 мг (1500 ХБ) мөлшерінде қауіпсіз жоғарғы шекті деңгейді (ҚЖШ) белгіледі. АҚШ-та Е витаминін тағамдық қоспа ретінде қолдану 2000 жылға қарай ең жоғары деңгейге жетті, орташа дозалары 400, 800 және 1000 ХБ/күн құрады. Е витаминін қолданудың азаюы, Е витаминін қабылдаудан ешқандай пайда көрінбеген немесе кері әсерлері анықталған зерттеулердің жариялануымен байланысты. Бір мета-талдау көрсеткендей, Е витаминін қабылдау мен жүрек-қан тамыр оқиғаларының (қайтысқа әкелмейтін инсульт немесе миокард инфаркті) немесе жүрек-қан тамырларынан болатын өлім-жітімнің арасында байланыс жоқ. Тағы бір мета-талдау жоғары дозадағы Е витаминінің барлық себептерге байланысты өлім-жітімді арттыратынын көрсетті.
Ниацин
АҚШ-та ересек әйелдерге ниациннің ұсынылатын тәуліктік дозасы 14 мг/күн, ал ересек ер адамдарға 16 мг/күн құрайды. Ниацин рецепт бойынша қолданылатын препарат ретінде, дереу босатылатын (500 мг таблеткалар; күніне 3000 мг-ға дейін) немесе ұзартылған босатумен (500 және 1000 мг таблеткалар; күніне 2000 мг-ға дейін) қолжетімді. АҚШ-та ниацин 500-1000 мг/таблетка мөлшерінде диеталық қосымша ретінде де сатылады. Ниацин кейде басқа липидтерді төмендететін дәрілермен бірге қолданылады. Жүйелі шолулар ниациннің жоғары тығыздықты липопротеин (ЖТЛ) холестеринін деңгейін көтеруіне қарамастан, жүрек-қантамырлық ауруларға немесе өлімге әсер ететінін көрсетпеді. Хабарланған жанама әсерлердің қатарында қант диабетіне шалдығу қаупі бар.