1945 жылғы "Дене ұрлаушы" фильмі

Кіріспе

1945 жылы түсірілген қорқынышты фильм, Роберт Уайздың режиссерлік жұмысы.

"Дене ұрлаушы" – Роберт Луис Стивенсонның 1884 жылғы осы аттас әңгімесіне негізделген 1945 жылғы американдық қорқынышты фильм. Сценарийін Филип Макдональд жазды, ал продюсер Валь Левтон ("Карлос Кит" атымен) Макдональдтың сценарийін өңдеді. Фильмде Борис Карлофф Джон Грей рөлінде – қабір қазушы, кейіннен кісі өлтіруші болып жұмыс істейтін такси жүргізушісі. Ол доктор МакФарлейнге (Генри Дэниелл ойнады) сабақтары үшін заңсыз жолмен мәйіттермен қамтамасыз етеді. Фильмде 1828 жылғы Батыс Порттағы кісі өлтірулерге сілтеме жасап, Берк, Хар және доктор Нокс есімдері айтылады. Борис Карлофф пен Генри Дэниелден басқа, фильмде Рассел Уэйд, Эдит Атвотер және Бела Лугози де ойнады. Бұл Борис Карлофф пен Бела Лугозинің бірге түскен соңғы фильмі болды.

Сюжет

1831 жылы Эдинбургте миссис Марш параличпен ауыратын қызы Джорджинаны доктор Вулф МакФарлейннің үйіне, оның кеңсесі мен анатомия мектебіне әкеледі. МакФарлейн Георгинаның омыртқа миына қысым жасап тұрған ісікті байқайды, бірақ оны алып тастау үшін күрделі операцияны жасай алмайтынын айтады, себебі ол сабақтармен тым айналысқан. Марштар кеткен соң Дональд Феттс МакФарлейнге оқуын жалғастыруға шамасы жетпейтінін айтады, сондықтан дәрігер Феттсті көмекшісі ретінде жұмысқа қабылдайды. Феттс МакФарлейннің үйіне көшіп келеді. Бір түні такси жүргізушісі және мәйіт ұрлаушы Джон Грей МакФарлейннің студенттеріне диссекция үшін мәйіт әкеледі. Ол мұндай қорқынышты іске қатысудан гөрі медицинадан бас тартуды жөн көретінін айтса да, МакФарлейн Феттсті жұмыстың маңыздылығына көндіреді және мәйіттерді заң бойынша диссекцияға пайдалану шектеулеріне байланысты медициналық мектептер Грей сияқты адамдармен жұмыс істеуге мәжбүр екенін түсіндіреді. Бір пабта Грей МакФарлейнді "Тодди" деп атап, оған қасқырлықпен сусын сатып алуға мәжбүр етеді, Феттке ол ескі досы екенін айтады. Феттс МакФарлейннен Джорджинаға операция жасау туралы қайта қарастыруын сұрайды, ал Грей қорқыту арқылы МакФарлейнді олардың арасындағы "кейбір жеке себептерге" сілтеме жасай отырып, сендіреді. Кейін МакФарлейн Георгинаға көмектесуге ниеті жоқ екенін айтқанда, себебі зерттеу үшін мәйіті жоқ, Феттс Грейге басқа мәйіт табуын сұрайды. Ол соңғы мәйіт ұрлау кезінде итті өлтіргендіктен зираттар күзетіліп тұр, сондықтан біреуді қазып алудың орнына Грей жас көше әншісін өлтіреді. Грейден кеткеннен кейін тірі көрген әншіні танып, Феттс МакФарлейнге Грей оны өлтірген болуы керек деп хабарлайды. Ол полицияға хабарласуды қалайды, бірақ МакФарлейн оны қылмыс жасалса, ол да кінәлі болуы мүмкін екенін ескертеді, ал Феттс студенттерге мәйітті дайындауға көмектеседі. Әңгімені МакФарлейннің мектебінің күзетшісі Джозеф естіп алады. МакФарлейн Георгинаға операция жасайды, ол жақсы қалпына келеді, бірақ әлі де жүре алмайды. Көңілі толмаған МакФарлейн пабта мас болады, онда Грей оны доктор Нокстегі зерттеулері оны адамдарды емдеуге емес, өлі денелер туралы үйреткенін айтып азаптайды. Грей МакФарлейнге дәрігердің Берк пен Хардің ісіне араласпауына көмектескенін еске салғанда, МакФарлейн Грейге енді қорықпайтынын айтады және оны жалғыз қалдыруын талап етеді. Джозеф Грейге көше әншісін өлтіргені үшін шантаж жасау үшін келеді, ал Грей оны өлімге ұшыратудан бұрын жағымды жауап береді. Грей денені МакФарлейнге "сыйлық" ретінде әкеледі, ал МакФарлейн оны тапқанда Феттке Жозефті диссекцияға дайындауды бұйырады және Греймен жұмыс істеуге барады. Феттс тұтқынға түсіп қалғандай сезінеді, бірақ Мег Камерон, МакФарлейннің үй шаруасын жүргізушісі және құпия әйелі, Феттке МакФарлейннің өткені туралы айтып, оны кетуге көндіреді. МакФарлейн Грейге өзін қинауды тоқтату үшін пара беруге тырысады, бірақ Грей ұсынысты қабылдамайды, өзінің қолындағы керемет адамды ұнататынын айтады. Ашуға булыққан МакФарлейн Грейді өлтіреді. Ол Мегке Грейден құтылғанын айтады, бірақ ол күмәнсінеді. Келесі күні Феттс Георгинаның тұрғанын көреді. Ол МакФарлейнге хабарласу үшін асығады, бірақ Мег дәрігер Пенникуикте екенін айтады, ол Грейдің денесін диссекция үшін пайдаланғаннан кейін оның атты мен таксисін сатуға барды. Феттс МакФарлейннің каретасына отырып, жаңалықты тавернаға жеткізеді. Бір топ аза тұтқандар кіреді, ал МакФарлейн, көңілі жоғары, өз студенттерін "ғажайыптар" жасауға үйрету үшін олардың туысының денесін қазып алуға шешім қабылдайды. Феттс пен МакФарлейн жер астынан табылған мәйітті, матаға оралған, олардың арасында МакФарлейннің каретасына отырғызады. Олар қараңғылықта және қатты жаңбырда жүргенде, МакФарлейн Грейдің оны мазақтай бастағанын естиді. Ол тоқтап, Феттке төмен түсіп, денеге шаммен жарық түсіруді бұйырады, ал басын ашқанда Грейдің бетін көреді. Аты Феттті артына қалдырып, қашады, ал МакФарлейн Грейдің мәйітімен күреседі, ол оны ұстап алуға тырысқандай көрінеді. Аттан айырылғаннан кейін карета тік жардан құлап түседі. Феттс апат орнына жеткенде, ол МакФарлейннің мәйітін олармен бірге қазып алған әйелдің мәйітімен бірге табады.

In Edinburgh in 1831, Mrs. Marsh brings her paraplegic daughter, Georgina, to see Dr. Wolfe MacFarlane at his home, where he has an office and an anatomy school. MacFarlane discovers a tumor pressing on Georgina's spinal cord, but insists he cannot perform the delicate operation to remove it because he is too busy teaching. After the Marshes leave, Donald Fettes tells MacFarlane that he cannot afford to continue his studies, so the doctor hires Fettes as his assistant. Fettes moves into MacFarlane's house. He is awakened one night when John Gray, a cab driver and body snatcher, delivers a corpse for MacFarlane's students to dissect. Although he says he would rather quit medicine than be involved with such ghoulish business, MacFarlane convinces Fettes of the importance of the work and that, due to restrictions upon which corpses can legally be used for dissection, medical schools must work with men like Gray. At a pub, Gray, who calls MacFarlane "Toddy", gets MacFarlane to begrudgingly buy him a drink, telling Fettes he is an old friend. Fettes asks MacFarlane to reconsider operating on Georgina, and Gray seems to convince MacFarlane by making a threatening reference to "some private reasons" between them. When MacFarlane later tells Fettes that he does not really intend to help Georgina, as he does not have a cadaver to study, Fettes goes to Gray and asks him to procure another corpse. As guards have been posted at the cemeteries because he killed a dog during the last body snatching, instead of digging someone up, Gray murders a young street singer. Recognizing the singer, who he had seen alive after he left Gray, Fettes tells MacFarlane that Gray must have killed her. He wants to contact the police, but MacFarlane cautions him that, if a crime was committed, he would be an accomplice, and Fettes helps get the body ready for the students. The conversation is overheard by Joseph, the janitor at MacFarlane's school. MacFarlane performs Georgina's operation, and she recovers well, but still cannot walk. Frustrated, MacFarlane gets drunk at the pub, where Gray torments him by saying his studies with Dr. Knox taught him about dead bodies, not how to heal people. When Gray reminds MacFarlane that he helped keep the doctor from becoming involved in the trial of Burke and Hare, MacFarlane tells Gray that he is no longer afraid and demands Gray leave him alone. Joseph visits Gray to blackmail him about the murder of the street singer, and Gray acts agreeable, before smothering Joseph to death. Gray delivers the body to MacFarlane as a "gift", and, when MacFarlane finds it, he tells Fettes to prepare Joseph for dissection and goes to deal with Gray. Fettes feels trapped, but Meg Cameron, MacFarlane's housekeeper and secret wife, tells Fettes about MacFarlane's past and convinces him to leave. MacFarlane tries to bribe Gray to stop tormenting him, but Gray rejects the offer, saying he enjoys having a great man under his thumb. Enraged, MacFarlane beats Gray to death. He tells Meg that he is finally rid of Gray, but she has doubts. The next day, Fettes sees Georgina stand up. He rushes to tell MacFarlane, but Meg says the doctor is in Penicuik, where he went to sell Gray's horse and cab after using the body for dissection. Fettes takes MacFarlane's carriage and gives MacFarlane the news in a tavern. A group of mourners enter, and MacFarlane, his spirits high, decides to dig up their relative's body so he can teach his students to perform "miracles". Fettes and MacFarlane seat the unearthed corpse, wrapped in a tarp, between them in MacFarlane's carriage. As they drive through the dark and the heavy rain, MacFarlane begins to hear Gray taunting him. He stops and orders Fettes to get down and shine a lamp on the body, and when he uncovers the head, he sees Gray's face. The horse bolts, leaving Fettes behind, and MacFarlane struggles with Gray's corpse, which seems to be trying to grasp him. After separating from the horse, the carriage tumbles down a steep hill. When Fettes reaches the wreck, he finds MacFarlane's dead body next to the corpse of the woman he and MacFarlane dug up.

Даму

"Дене ұрлаушы" Борис Карлоффтың 1945-1946 жылдары RKO Radio Pictures студиясында продюсер Валь Льютонмен бірге түсірген үш фильмнің бірі болды, ал қалған екеуі – "Өлілер аралы" (1945) және "Бедлам" (1946). 1946 жылы Лос-Анджелес Таймс газетінің тілшісі Луис Бергпен сұхбаттасқанда Карлофф Universal Pictures студиясын қысып, Льютонмен жұмыс істеу себептерін айтты. Ол 1931 жылы Universal-дың "Франкенштейн" фильміндегі рөлі оны жұлдызға айналдырғанын, бірақ франшиза өзінің мәнін жоғалтқанын сезінгенін, ал соңғы бөлімі, "Франкенштейн үйі" (1944) фильмін "монстрлардың тойы" деп атады, себебі онда Франкенштейннің монстры, граф Дракула, Қасқыр адам және мойны қисық адам бейнеленген. Фильм кассада сәтті болғанымен, Карлофф оны абсурдты деп тапты және келісімшартын жаңартпауға шешім қабылдады, Льютонды "өзін тірі өлгендерден құтқарып, жанын қайта жаңғыртқан адам" деп атады. Льютон британдық сценарист Филипп Макдональдқа Роберт Луис Стивенсонның 1884 жылғы "Дене ұрлаушы" атты повесін экранға бейімдеуді тапсырды, Карлоффтың рөлін кеңейтті. Льютон өзі де "Карлос Кит" псевдонимімен сценарийде жұмыс істеді. Бела Лугозинің қатысуы фильмнің танымалдығын арттыратыны туралы ұсыныс түскенде, ол RKO студиясымен келісімшартқа отырды, ал Льютон мен Макдональд оған Джозефтің шағын рөлін жазды. "Дене ұрлаушы" Карлофф пен Лугозинің бірлескен соңғы фильмі болды. Фильмді түсіруге RKO студиясында ұзақ жылдар жұмыс істеген кинорежиссер Роберт Уайз тағайындалды. Ол бұрын Льютонмен "Мысық адамдардың қарғысы" (1944) фильмінің режиссері ретінде жұмыс істеген, ол жоспардан қалып қойған, сондай-ақ "Мадемуазель Фифи" (1944) фильмінің режиссері болды.

Түсірілім

Фильмнің негізгі түсірілімі 1944 жылдың 25 қазаны мен 17 қарашасы аралығында жүрді. Түсірілім барысында Льютон мен атқарушы продюсер Джек Дж. Гросс арасында шиеленіс туды, Гросс Льютонды, Льютонның пікірінше, жеткіліксіз бюджетпен өндіріске жіберді.

Театрлық түсірілім

Фильмнің премьерасы 1945 жылдың 14 ақпанында Сент-Луис, Миссури штатындағы Миссури театрында өтті. Премьера кешінде театрдың сыртында атпен тартылған жаназа тіліктерімен толтырылған тіліктер қойылды. Валентин күні болғандықтан, RKO Карлофф пен Лугози суреттері бар валентин карточкаларын "Маған жүрегіңнің бір бөлігін сыйла" деген қаулымен таратты. Көрсетілімнен кейін сахналық әдемістемеші доктор Неффтің тікелей эфирдегі қорқыныш шоуы өтті. 1945 жылдың 10 мамырында фильм Голливудтағы Гавай театрында ашылды. Фойеде қабір қазу көрсетілімі орналастырылды, ал фильмге дейін актер Эрик Джейсон сахнада тірі пролог көрсетті, ол табутқа салу үшін көрерменнің біреуін іздеді. "The Body Snatcher" фильмінің көрсетілімінен кейін RKO өндірген тағы бір фильм, "Брайтон қысып өлтіруші" (1945) көрсетілді. Фильм 1945 жылдың 25 мамырында Нью-Йорктегі Бродвейдегі Риалто театрында ашылды.

Цензура

1945 жылдың 14 мамырында RKO атқарушы директоры Сид Крамер RKO-ға фильмнің «Чикаго қаласы және Огайо штаты тарапынан толығымен сотталғанын, бірақ кейбір көрінелерді алып тастаған жағдайда Чикаго үшін ересектерге арналған рұқсат беріледі» деп хабарлады. Огайо штатына қатысты, фильмнің қысқартылған нұсқасы қосымша қарау үшін ұсынылуы керек еді. Фильм Огайода ғана емес, сонымен қатар Нью-Йорк, Канзас және Пенсильвания штаттарында да қысқартуды қажет етті. Англияда цензура фильмнің соңына қарай Грейдің көрінуі сахнасын алып тастады. Бұған қоса, фильм бастапқыда Британдық Колумбияда тыйым салынды, бірақ апелляциядан кейін рұқсат алды. Католиктердің Ұлттық Әдептілік Легионы фильмге «әдепсіздікке толы» және «шамадан тыс қорқынышты» деп баға беріп, «B» санатын тағайындады. Бұл рейтинг туралы Крамер: «Легион мүшелерінің бұл фильм туралы пікірлерінің біртіптігіне байланысты, қазіргі санатынан жақсырақ санатын алу мүмкін емес деп ойлаймын» деді.

Кассалық жинақ

"Боди Сначер" коммерциялық сәттілікке қол жеткізді, отандық прокаттан 317 000 доллар, халықаралық прокаттан 230 000 доллар, жалпы сомада 547 000 доллар табыс әкелді және 118 000 доллар пайда тапты.

Сыни жауап

Шығарылғаннан кейін Нью-Йорк PM Reviews журналының Джон Макманус Карлоффтың өнерін мақтап, "The Body Snatcher өзінің Роберт Луис Стивенсон шығармасының мұрагері; ол көптеген ежелгі және құрметті британдық балладалар сияқты, қызықты оқиғасы бар қорқынышты тудырады; [ ] Егер сіз жақсы айтылған аңыздарға, балладаларға немесе жай ғана қорқынышты фильмдерге құмар болсаңыз, "The Body Snatcher" фильмін жіберіп алмауыңыз керек" деп жазды. Нью-Йорк Herald Tribune газетінің бір рецензенты Карлоффтың "жақсы режиссура мен сценарий болған жағдайда, ол жай ғана монстр емес, нағыз қауіпті рөлді ойнай алатынын дәлелдейді" деп мәлімдеді. The New York Times газетінің бір рецензенты фильмнің Риальтодағы тұсаукесерінде көрермендерді "ешқандай қасқыр адам немесе вампир болмаған күйі" қызықтырғанын жазды. Бірақ Карлофф аңдып жүргенде, қанқұмар джиннің қандай мүмкіндігі бар? Актер Рассел Уэйд Голливудтың Гавай театрында өткен премьераны еске алып: "Бұл шынымен "көрермендерге арналған фильм" болды. Кейбір көріністер [ ] , мысалы, аттың кенеттен ысқырығы, Карлоффтың көше әншісін өлтіруі – көрермендердің қатты реакциясын тудырды". The Hollywood Citizen News газетінің тілшісі фильмдегі қараңғы юморға көрермендердің реакциясы туралы жазды, онда Макфарлейн Грейге "Сіз адам денесі туралы білесіз" дейді (Грей оған "Менде тәжірибем бар!" деп жауап береді) деген көрініс "көрермендерді ду күлдірді". Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 21 рецензия негізінде 86%, орташа бағасы 7/10 құрайды. 2018 жылы The New York Times газетінің J. Hoberman Карлоффтың фильмдегі рөлін "өте қорқынышты, бірден зұлым да құлшынысты рөл" деп сипаттады.

Үй медиасы

Фильм алғаш рет 2005 жылы Warner Home Video компаниясымен Region 1 DVD форматында "The Val Lewton Horror Collection" жинағының бір бөлігі ретінде, 9 фильмнен тұратын жинақтың бір дискісінде, "I Walked with a Zombie" (1943) фильмімен бірге шықты. 2019 жылдың наурыз айында Shout! Factory компаниясы Blu-ray нұсқасын жарыққа шығарды, ол түпнұсқа камераға түсірілген негативтің 4K сандық көшірмесін қамтиды.