Кіріспе
Шикха – индустар шашын қырқып, басының артында қалдыратын шаш түбі. Дәстүр бойынша индуистің маңызды белгісі саналғанмен, қазіргі күні көбінесе брахмандар, әсіресе храм қызметкерлері ұстайды.
A shikha is a tuft of hair kept at the back of the head by a Hindu following tonsure. Though traditionally considered to be an essential mark of a Hindu, today it is primarily worn among Brahmins, especially those serving as temple priests.
Номенклатура
Шикха санскрит тілінде сөзбе-сөз "тоқпан" немесе "шошақ" дегенді білдіреді. Бұл шаш үлгісі каннада тілінде жуṭṭу немесе шикхе, хинди тілінде чоти, бенгал тілінде тики, малаялам және тамил тілдерінде кудуми, одия тілінде "чоин" және маратхи тілінде шенди деп аталады.
Сипаттама
Шихха – рухани мақсатқа толыққанды назар аударуды (эканта) және Құдайға деген берілгендікті білдіреді. Бұл сондай-ақ тазалықтың көрсеткіші, сонымен қатар Құдайға жеке құрбандық әкелудің белгісі. Смрити мәтіндеріне сәйкес, шиха кию барлық индуистер үшін міндетті, әсіресе «екі рет туғандар» үшін (яджнопавита деп аталатын қасиетті жіп арқылы қабылданғандар). Шашын қырқып тастаған адам діни рәсімдердің толық пайдасын алмайды деп есептеледі. Шашты алып тастағаны үшін таптакрччра врата деп аталатын аскетикалық тәжірибе арқылы тәубе ету талап етіледі. Оны бас ортасында кию керек, себебі осы дене бөлігі Брахма құдайының рухани тұратын жері деп саналады және жарық көзінің бастауы осы жерде деп айтылады. Тантра мектебінің пікірінше, шиха – адам рухының дүниеге келгенде кіретін және қайтыс болғанда шығатын тесігін көрсетеді, сондықтан ол рухтың орталық нүктесі саналады. Бұл дәстүр бойынша, шашын киген адам өмірдегі кез келген оқиғаға сабырмен және тынышталған күйде қарсы тұра алады. Манушмритиде жуынғанда, садақа бергенде, отқа құрбандық шалғанда және дұға жасағанда шашын кию керек деп жазылған. Шиха сутра мәтіндері жазылған кезде маңызға ие болды деп есептеледі. Катяяна Гхья Сутрада құрбандық кезінде шихадан басқа барлық шаш пен сақалды қырқып тастау керек делінген. Гобила Гхья Сутрада баланың шихасы оның отбасының әдет-ғұрыптарына сәйкес жасалуы керек екені айтылған.
Танымал мәдениетте
Мохандас К. Ганди өзінің өмірбаянында Свами Шрадданандпен кездесуі туралы былай деп жазады: Чанакья Нанда әулетінің патшасы Дхана Нандадан қорланғаннан кейін, әулет құлағанға дейін шихасын қайтадан өсірмеуге ант бергендіктен, оны жойған деп есептеледі.
Chanakya is regarded to have undone his shikha after being insulted by King Dhana Nanda of the Nanda dynasty, vowing to leave it undone until he achieved the destruction of the dynasty.