Кіріспе

Евринома (грек мифологиясының океаниді) – ежелгі грек дінінің құдайы, классикалық Пелопоннесте Неда және Лимакс өзендерінің қосылған жеріне жақын ғибадатханада құлшылық етілген. Ол біздің замандағы шағын есімді жынға ұқсайтын мүсінмен бейнеленген. Грек саяхатшысы Паузанияның баяндамасы бойынша, дәстүр бойынша ол грек поэзиясындағы Океанида, яғни "Океанның қызы" деп танылған.

Этимология

Атауы әдетте Eury nome деп бөлінеді, мұнда eury – "кең" дегенді білдіреді. Бұл сегмент Linear B жазуында e u ru түрінде кездеседі, ол бірнеше еркек есімдерінің алдынан қосылатын жұрнақ. Бұл Микендік әйелдер есімдерінде де, –nome жұрнағында да кездеспейді. –nome жұрнағының түбірі – Proto Indo European *nem, "бөлу, тарату" сөзінен шыққан, мысалы, грек тіліндегі nemein ("бөлу") есімдігіндегідей. *nem сөзінен туындаған сөздердің мағыналары өте кең болған. Эврином есіміне қатысты екі негізгі мағына ұсынылған: "саяхатшы" және "билеуші". Роберт Грейвс Эвриномды неолиттік Еуропаның грекшеге дейінгі ана құдайынан тараған Ай құдайы ретінде қарастырған. Осы тұста –nome жұрнағы біздің "номад" сөзімізге ұқсас. Номадтар жайылым іздеп, үй жануарларына арналған жерді "бөліп" пайдаланады. Айдың да айналып саяхаттап жүргені секілді қарастырылуы керек. Басқаша түсіндіруде –nome жұрнағы ағылшын тіліндегі auto nomy сөзімен байланысты. Билеуші – заң мен әділдікті "таратып" беретін адам. Екеуі де Эвриномның Пеласки ана құдайы болу мүмкіндігіне қатысы жоқ. Егер Эврином грекке дейінгі құдайдың ұрпағы болса, онда оның аты Эврином емес, грекшеге дейінгі аты болуы керек. Егер бұл атау Үнді-Еуропалық тілдік тобына жатса, онда ол тілдің дамуымен бірге грек тіліне айналған болуы мүмкін. Егер ол Үнді-Еуропалық болмаса, онда бұл атау қайтадан берілген немесе грек тіліндегі ең жақын омонім таңдалған болуы мүмкін.

Мифология

Эпостық дәстүрде Эвринома – Океанидалардың ең үлкені, яғни Океан мен Тетистің қызы. Эвринома Зевстің үшінші жұбайы және ізгілік пен сұлулық құдайы Хариттердің анасы болды. Гера құдайы мүгедек бала туғанына ашуланып Гефестті Олимптен қуғанда, оны Эвринома мен Тетис (мүмкін, анасы Тетистің екінші аты) ұстап алды. Эвринома мен Тетис Гефест құдайды аспаннан құлағаннан кейін, жерді айнала қоршаған Океан өзенінің жағасында бағып-қағуға алды. Эвриноманың қызы Харис кейін Гефестке үйленді. Эвринома тағы бір Эвриномамен, Титандардың патшайымымен тығыз байланысты. Бұл Эвринома ертедегі титан патшайымы еді, ол күйеуі Офионмен бірге Олимпте билік етті. Кронос пен Рея олардан тақ үшін күресіп, оларды жерді айнала қоршаған Океан өзеніне тастап жіберді.

Гомердің есебі

Океанида туралы ең ерте белгілі сілтеме – "Илиада" кітабындағы Гера анасы Олимптан лақтырып жібергеннен кейін Хефестке не болғанын баяндайтын бір бөлім. Тетис және Океанның қызы Эвринома оған пана берді. Ол тоғыз жыл бойы олармен мұхит шетіндегі үңгірде тұрып, тамаша туындылар жасады.

Гесиодтың есебі

Евринома - Океан мен Тетистің қыздарының қатарында. Евринома Зевске Ғұрыптарды (Graces) сыйлады. Гомер мен Гесиод Океанидке сенудің әдебиеттің ең ерте замандарынан бері бар екенін көрсетеді. Паузанияның куәлігіне сүйенсек, ең мүмкін жағдай - екі автор да өз тақырыптарын барлық гректер білетін және сене білетін діннен алған; демек, Эвринома Океаниді ежелгі гректердің сеніміндегі барлық классикалық дереккөздерде айтылған сол Океанид деп есептеген дұрыс.

Паузанияның есебі

Фигалиялықтар Эвриномды Артемиданың есімі деп санайды. Бірақ, ежелгі дәстүрлерді сақтап қалғандар Евриномның Океанның қызы болғанын, оны Гомер "Илиада" да айтқан, ол Тетиспен бірге Гефестті қарсы алғанын мәлімдейді. Олар жыл сайын белгілі бір күні Эвриномның қасиетті орнын ашады, ал қалған уақытта оны ашуға тыйым салады. Бұл мерекеде мемлекеттік және жеке құрбандықтар шалынады. Мен мереке кезінде келмедім, сондықтан Эвриномның мүсінін көрмедім, бірақ фигалиялықтар маған алтын тізбектермен ағаштан жасалған мүсіннің беліне дейін әйел, ал төменінен балық пішінінде бейнеленгенін айтты. Егер ол Океанның қызы болса және Тетиспен теңіздің түбінде өмір сүрсе, балық оның символы болуы мүмкін. Бірақ мұндай бейне мен Артемиданың арасында ешқандай байланыс болуы қиын. Гесиод Грейстердің Зевстің және Эвриномның ұрпақтары екенін қайталайды.

Аполодордың есебі

Океанидтер, Эвриноманы қоса алғанда, Океан мен Тетистің қыздары еді. Грациялар Зевс пен Эвриноманың қыздары. Кейбір деректерде Асоп өзені Зевс пен Эвриноманың ұлы делінеді.

Дін

Евринома Аркадиядағы Неда және Лимакс өзендерінің қосылған жерінде құдай ретінде табынылды. Оның ксоаноны, оны жыл сайын ғибадатханасы ашылғанда ғана көруге болатын, әйелдің жоғарғы жартысы мен балықтың төменгі жартысын бейнелейтін, алтын тізбектермен байланған ағаштан жасалған мүсін еді. Оның ұлы Асоп, көршілес Сикиония аймағындағы бір шағын өзеннің құдайы болды. Аркадияда табынылған балық құйрықты құдай Эвринома, Офионның әйелі Эвринома, Океанның әйелі Тетида, Хариттердің анасы Эвринома, Неда өзенінің құдайы немесе су элементімен байланысты Артемида болуы мүмкін.