Кіріспе

Қасиетті Крест приходындағы Санта-Круз католик шіркеуінің қазіргі ғимараты 1733 және 1748 жылдар аралығында құлау қаупі төніп, жөндеуге келмейтін ескі ғимаратты алмастыру үшін салынған. Қоғамдағы алғашқы крещение 1710 жылдың 15 қыркүйегінде тіркелген. Шіркеудегі өнер туындыларын жергілікті белгілі сантеролар сыйлаған. Қазіргі таңда шіркеуді Киелі Отбасының Ұлдары күтіп ұстап, туристер мен келушілерге дүйсенбіден жұмаға дейін ашық.

Мексика кезеңі

Жетінші және сегізінші ғасырлар бойы Санта-Крус-де-ла-Канададағы шекаралық қоныстар еңбекқор және өзіне сенетін халықты қалыптастырды. 1821 жылы Мексика тәуелсіздігі туралы жаңалықтар қалаға жаңа үкіметтің заңдары мен тағайындауларын қоспағанда, көп әсер етпеді. Испанияның бұрынғы үкіметі кезінде АҚШ-пен саудаға тыйым салынған еді, бірақ енді белгілі ағылшын-американдықтар Санта-Фе жолымен келіп, аймаққа жаңа гүлдену әкелді.

1837 жылғы көтеріліс Санта-Крус-де-ла-Канадада басталды. 1835 жылы Мексиканың жаңа авторитарлық және беделсіз провинциялық губернаторы Альбино Перес Санта-Феге келгенде, жаңа агрессивті салық жинау туралы қауесеттерге байланысты күдік пен қарсылыққа тап болды. Техастағы жеңілісінен кейін президент Антонио Лопес де Санта-Анна өзінің "Жеті заңымен" үкіметті орталықтандыруға, салық салу мүмкіндігін арттыруға және әскери диктатураға қарай ұмтылды. 1837 жылы Перес Санта-Крус қаласының алькальді (мэрі) Хуан Хосе Эскибельді түрмеге қамағанда, қауымдастықтың ықпалды мүшелері жасақ құрды. Перес Санта-Крузға жеткенге дейін Сан-Ильдефонсо Пуэблосының жанындағы Қара Месада көтерілісшілермен шайқасып, жеңіліске ұшырады. Көтерілісшілер Перестің басын кесіп, оның кейбір шенеуніктерін өлтірді, содан кейін генисаро Хосе Гонсалесті жаңа губернатор етіп тағайындады. Кейін Санта-Федегі ағылшын саудагерлерінің қолдауымен Нью-Мексиконың тумасы Мануэль Армихо Санта-Крус-де-ла-Канаданың шығысындағы Пуэрто-Сито-Похоакеде көтерілісшілерді жеңді.

Аумақтық кезең

1846 жылы Стивен У. Кирни басқаратын американдық армияның келуімен Нью-Мексикодағы мексикалық биліктің жиырма бес жылдық кезеңі аяқталды. Бірақ 1847 жылдың қаңтарында көтерілісшілер АҚШ тағайындаған алғашқы губернатор Чарльз Бентті Таос қаласындағы үйінде өлтіріп, Таос көтерілісін бастады. Санта-Федегі әскерлер көтерілісті тоқтату үшін полковник Стерлинг Прайс басқаратын әскерді дереу солтүстікке жіберді. Полковник Прайс әскерлері алғаш рет Санта-Крузда қарулы қарсылыққа ұшырады, нашар қаруланған және жақсы даярланбаған көтерілісшілерді артиллериямен жеңді. Бұл шайқас Каньон шайқасы (Cañada шайқасы) деп танылды.

Қазіргі уақытқа дейін мемлекет

Санта-Крус өзінің дәстүрлері мен тарихының көп бөлігін, әсіресе католик шіркеуі арқылы сақтап келеді. Алғашқы шіркеудің 18 ғасырдың басында тозуынан кейін салынған миссиялық шіркеу, ірі және адал қауыммен әлі де белсенді және жанды болып табылады. 1880 жылдары темір жолдың келуі Испанола деген жаңа қаланың өсуіне әкелді. Жаңа қаланың өсуі ақырында ескі испандық қауымды қамтып алып, оны көбінесе жасырып тастады. Бір кезде Нью-Мексикодағы екінші маңызды елді мекен саналған бұл қала қазір Таос және Санта-Фе сияқты танымал туристік орталықтардың арасында көлеміне еніп, жасырынып қалды.

География

Санта-Крус (35.993730, 106.042015) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, бұл елді мекеннің жалпы ауданы 0,7 шаршы миль (1,8 км²) құрайды, оның барлығы құрлық.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 423 адам, 147 үй шаруашылығы және 108 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы болды. CDP-нің нәсілдік құрамы: 71,63% ақ нәсілді, 0,95% американдық индейлер, 0,24% азиялықтар, 0,47% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 24,35% басқа нәсілдерден және 2,36% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латын американдықтары халықтың 91,73% құрады. 147 үй шаруашылығының ішінде 47,6% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 36,1% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 32,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 26,5% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 21,1% жеке адамдардан тұрды, ал 6,1% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұратын үйлер. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,88 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,33 адамды құрады. CDP-де халық жас бойынша таралып кеткен: 35,5% -ы 18 жасқа дейінгілер, 13,2% -ы 18-ден 24 жасқа дейінгілер, 25,1% -ы 25-тен 44 жасқа дейінгілер, 18,4% -ы 45-тен 64 жасқа дейінгілер және 7,8% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Медианалық жас 25 жас болды. Әр 100 әйелге 97,7 еркек сай келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 90,9 еркек сай келді. CDP-дегі үй шаруашылығының медианалық табысы 28 750 доллар, ал отбасының медианалық табысы 21 438 доллар құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 23 924 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 10 833 доллар болды. CDP-нің жан басына шаққандағы табысы 10 278 долларға тең. Отбасылардың 23,9% және халықтың 22,9% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 35,0% және 65 жастан асқандардың ешқайсысы да жоқ.

Білім

Ол "Эспаньола" мемлекеттік мектептерінде орналасқан. Толыққанды мемлекеттік жоғары мектеп – Española Valley High School. 1962 жылы Санта-Круста мектеп болған; ғылым кабинеті жарылыстан зардап шегіп қирады, сондықтан жаңа ғылым кабинетін ашуға күш салыныпты.