Кіріспе
Банк алаялығының түрі. Chargeback алаялығы, сондай-ақ «достық алаялық», «кибер дүкен ұрлығы» немесе «өтірікші сатып алушы алаялығы» деп аталады, ол тұтынушы өз кредиттік картасымен онлайн сатып алу жасағанда, ал кейін сатып алынған тауарларды немесе қызметтерді алғаннан кейін шығарушы банкке қайтару талабын жіберген кезде пайда болады. Мақұлданғаннан кейін, қайтару қаржылық операцияны күштен шығарып, тұтынушыға төленген ақшасын қайтарады. Қолданылған төлем тәсіліне байланысты, саудагер қайтару орын алған жағдайда жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
Chargeback fraud, also known as friendly fraud, cyber shoplifting', or liar buyer fraud', occurs when a consumer makes an online shopping purchase with their own credit card, and then requests a chargeback from the issuing bank after receiving the purchased goods or services. Once approved, the chargeback cancels the financial transaction, and the consumer receives a refund of the money they spent. Dependent on the payment method used, the merchant can be accountable when a chargeback occurs.
Тарих
Интернетте достық алаяқтық кеңінен таралған, ол физикалық өнімдердің сатылуына да, цифрлық транзакцияларға да әсер етеді. Цифрлық транзакциялардың алаяқтығымен күресу үшін клиенттердің төлемін қамтамасыз етудің тиімді баламасы ретінде алдын ала төленген карталар ұсынылды. 2003 жылы MasterCard компаниясы интернет-сатушымен несие картасы саясаты мен алымдары үшін сотқа шағымданды, бұл интернет-сатушыларды достық алаяқтыққа ерекше бейім етті. Интернет-сатушылар әдетте достық алаяқтық сияқты алаяқтық транзакция болған кезде көптеген шығындарды өтеуге мәжбүр. Соңғы жылдары Еуропада несие картасы төлемдерінің орнына банк аударымдарын қолданатын достық алаяқтықтың жаңа түрі анықталды. SEPA кредиттері төлеушінің банкі есеп айырысудан кейін он жұмыс күні ішінде қайтарылып алынуы мүмкін. Саудагерлер банк аударымдарының тұрақты екендігіне қатысты (ескірген) пікірде болғанымен, бұл енді дұрыс емес, себебі SEPA ережелері Еуропа бойынша ұлттық банк аударымдары жүйелерін алмастырды. Жағдайды усложныратыны, кейбір қабылдаушы банктер SEPA SCT қайтару сұраныстарын тиісінше сақтықпен қарастырмайды және төлем алушымен кеңеспей төлемдерді қайтарып береді. Бұл кейбір төлеушілерге төлем алушыдан тауар немесе қызмет алғаннан кейін банк аударымдарын алаяқтық жолмен қайтаруға мүмкіндік берді.
Физикалық өнімдер
Интернетте физикалық тауар сататын саудагерлер өздерін толыққанды қорғай алмайды. Нақты қорғанысқа қол жеткізудің жалғыз жолы – картаның ізін алу (бірақ тіпті карта оқу құрылғылары мен жасаушылары да оны оңай көшіре алады), сонымен қатар фототөлқұжат. Бұл қолтаңба, онлайн жиналған мәліметтермен бірге, төлемдерді қайтару туралы дауларды шешуге көмектеседі, бірақ шартты түрде кепілдік берілмейді. Сонымен қатар, саудагер «Картасыз ортада» немесе «Карта қолданылмаған» (CNP) төлемдерін қайтаруға қарсы күресу үшін несие картасындағы қауіпсіздік кодын сұрауға құқылы. Бұл Visa, MasterCard және Discover карталарының арт жағындағы үш таңбалы кодтар, ал American Express карталарының ал жағындағы төрт таңбалы кодтар.
Цифрлық операциялар
Достық алаяқтық, цифрлық өнімдер нарығында оңтайлы жағдай тапқан, алаястардың сәттілікке жете беруіне мүмкіндік береді. Көбінесе порнография және құмар ойындарына арналған сайттар осы алаяқтықтың құрбаны болады. Саудагердің, тұтынушы сатып алған тауарларды немесе қызметтерді алғанын дәлелдеуі өте қиын. Картаның қауіпсіздік кодтарын қолдану, карта иесінің (немесе АҚШ кредиттік карталарының арт жағында жазылған үш таңбалы кодтар болған жағдайда, картаның физикалық иесінің немесе кемінде код пен нөмірді білетін адамның) қатысқандығын көрсетуі мүмкін, бірақ сатып алу кезінде қауіпсіздік кодын енгізудің өзі, әсіресе онлайн немесе телефон арқылы жасалған сатып алуларда, келісімшарт толыққаннан кейін тауар жеткізілгенін дәлелдемейді. Жеткізілгенін растау көбінесе қиынға соғады, және егер растама ұсынылмаса, карта иесі тауарды төлеусіз алады. Достық алаяқтықпен күресудің бір жолы – өнімге, саудагердің деректер базасымен байланысатын мүмкіндік құру. Қайтару талабы келіп түссе, саудагер өнімге қызмет көрсетуді тоқтатуға бұйрық бере алады. Бұл тактика цифрлық жазылым қызметтеріне немесе жаңартулар мен кіруді талап ететін кез келген басқа онлайн өнімдерге де қатысты. Саудагерге кері төлем үшін әлі де ақы төленеді, сондықтан бұл толыққанды шешім емес.
Шақыру орталығының операциялары
Пошта арқылы тапсырыс / телефон арқылы тапсырыс (MOTO) төлемдерін байланыс орталығы арқылы өңдеу – қайтару шағымдарының тағы бір жиі кездесетін түрі. Бұл жағдайда, жоғарыда аталған екі жағдай сияқты, басты мәселе – картасыз жасалған транзакция болып табылады. Байланыс орталықтарындағы сатып алулар бойынша қайтару шағымдарын азайту үшін, байланыс орталықтары сатып алуды карта қолданылып жасалған сатып алуға ұқсатуға тырысады. Тұтынушылар дүкенге кіргенде және бірдеңе сатып алғанда, олар әдетте кредиттік карталарын сырғызады, сатып алу сомасын растайды, құпия кодты енгізеді (немесе қол қояды) және тауармен кетеді. Бұл – карта қолданылып жасалған сатып алу, және мұндай жағдайларда алаяқтық қайтару шағымдары дерлік болмайды. Байланыс орталықтары үшін агенттік көмегімен автоматтандыру технологиясы бар, ол клиенттерге кредиттік карта ақпаратын, соның ішінде картаның қауіпсіздік кодын тікелей клиенттермен қарым-қатынас басқару бағдарламасына енгізуге мүмкіндік береді, агент оны көрмей немесе естімейді. Агент телефонда қалады, сондықтан интерактивті дауыстық жауап жүйесіне ауысу болмайды. Агент тек монотонды дыбыстарды естиді. Бұл картаны "сырғызудың" карта қолданылып жасалғанға теңдестірілген нұсқасы. Агент тапсырысты жібермес бұрын, сатып алу сомасы және картаның соңғы төрт цифры тұтынушыға қайта оқылып беріледі. Тұтынушыдан сатып алуды ауызша қолтаңба арқылы растау сұралады, ол жазылып алынады. Соңында тұтынушыға сатып алу туралы ақпарат және оның ауызша қолтаңбасының аудиофайлы қоса берілген электрондық хат жіберіледі.
Саудагерлерге жұмсалатын шығындар
Айыппұлды қайтару нәтижесіне қарамастан, саудагерлер әдетте айыппұл төлейді, ол көбінесе 20 доллардан 100 долларға дейін жетеді. LexisNexis компаниясының 2016 жылғы зерттеуі бойынша, айыппұл алаяқтығы саудагерлерге әрбір жоғалған 1 доллар үшін 2,40 доллар шығын келтіреді. Бұл өнімді жоғалту, банк айыптары, санкциялар және әкімшілік шығындарға байланысты. Aite Group компаниясының 2018 жылғы зерттеуінде АҚШ-тың 2017 жылғы CNP алаяқтығынан болған шығыны 4 миллиард долларды құрағаны және 2020 жылға қарай 6,4 миллиард долларға дейін өседі деп болжанды.
Алдын алу әдістері
Халықаралық карталық төлем жүйелері саудагер ұсынған 3D Secure аутентификациялау әдісін қолданған жағдайда, төлем үшін жауапкершілікті картаны шығарған банкке ауыстыратын қағидаларды белгілейді. ЕЭА аймағындағы төлемдерде төлемді қабылдаушының төлем қызметін ұсынушысы мен төлемді жүзеге асырушының төлем қызметін ұсынушысы арасындағы жауапкершілік реттеледі. Онлайн төлем әдістерінің, соның ішінде мобильді қосымшалардың кеңеюі және алаяқтық әрекеттердің, оның ішінде боттардың күрделенуі, қайта төлемдерді анықтау және олардың алдын алу міндетін, әсіресе онлайн режимінде, одан да қиынрақ етті. 2018 жылғы Gartner компаниясының онлайн алаяқтық туралы баяндамасына сәйкес, саудагерлер жылдам және тиімді тәуекел шешімдерін қабылдау үшін машиналық оқытуға негізделген (немесе жасанды интеллект) алаяқтықтан қорғау жүйелеріне көбірек жүгіне бастады.