Кіріспе

Visa Inc. («Visa») — Сан-Францискода орналасқан американдық көпұлтты төлем карталары қызметтерін ұсынатын корпорация. Ол бүкіл әлем бойынша электрондық қаржы аударымдарын жеңілдетеді, көбінесе Visa таңбалы несие карталары, дебеттік карталар және алдын ала төленген карталар арқылы. Visa – әлемдегі ең құнды компаниялардың бірі. Visa карталар шығармайды, несие береді немесе тұтынушыларға ставкалар мен алымдар белгілемейді; керісінше, Visa қаржы институттарына Visa таңбалы төлем өнімдерін ұсынады, олар өз клиенттеріне несие, дебеттік, алдын ала төлем және қолма-қол ақша бағдарламаларын ұсынады. 2015 жылы несие карталары индустриясын бақылайтын Nilson Report басылымы Visa-ның жаһандық желісі (VisaNet деп аталады) 2014 жылы 100 миллиард транзакцияны өңдегенін, олардың жалпы көлемі 6,8 триллион АҚШ долларын құрағанын хабарлады. Visa 1958 жылы Bank of America (BofA) банкі BankAmericard несие картасы бағдарламасы ретінде құрылған. Бәсекелес Master Charge (қазіргі Mastercard) компаниясына жауап ретінде BofA 1966 жылы BankAmericard бағдарламасын басқа қаржы институттарына лицензиялауды бастады. Бұл нысандар табиғи апаттардан, қылмыстан және терроризмнен қорғалған; қажет болған жағдайда бір-бірінен тәуелсіз және сыртқы коммуналдық қызметтерден жұмыс істей алады; және бір мезгілде 30 000-ға дейін транзакцияларды және секундына 100 миллиард есептеулерді жүргізе алады. Visa – карталық төлемдердің (дебеттік және несие карталарының қосындысы) жылдық құны және шығарылған карталардың саны бойынша 2015 жылы China UnionPay компаниясынан асып, әлемдегі екінші ірі карталық төлем ұйымы. Алайда, UnionPay-дың көлемі негізінен Қытайдағы ішкі нарығының көлеміне негізделгендіктен, Visa әлі де әлемнің қалған бөлігінде басымды банк картасы компаниясы болып саналады, онда картамен төлемдердің жалпы нарығында 50%-ға ие. BankAmericard BofA-ның ішкі өнімдерді әзірлеу жөніндегі ой-сана тобының, Клиенттік қызметтерді зерттеу тобының және оның жетекшісі Джозеф П. Уильямстың идеясы болды. Уильямс 1956 жылы BofA басшыларын сұралмаған несие карталарын (нақты жұмыс істейтін карталар, жай ғана қосымшалар емес) әлемдегі алғашқы сәтті массалық поштамен жіберуге мүмкіндік беруге сендірді. Уильямстың ізашарлық жетістігі – ол идеяны ойлап табумен емес, барлық мақсаттағы несие картасын табысты іске асырумен (оның жобасы мүлдем тоқтатылмаған деген мағынада) болды. Американың қаржы қызметтері индустриясына бірыңғай қаржы құралының қажеттілігі айқын болды, бірақ оны қалай жасау керектігін ешкім білмеді. Diners Club сияқты төлем карталары бар еді (олар әр есеп айырысу циклының соңында толық төленуі керек еді) және «50-ші жылдардың ортасында барлық мақсаттағы несие картасын жасауға кем дегенде оншақты әрекет жасалды». Уильямстың айтуынша, Florsheim Shoes – бұл өз дүкендерінде BankAmericard-ты қабылдауға келіскен алғашқы ірі сауда желісі. 1958 жылғы сынақ бастапқыда жақсы өтті, бірақ кейін BofA басқа банк San Francisco, BofA үй нарығында өз құлдырауын бастамақшы деген уәделерді растаған кезде үрейленді. 1959 жылдың наурызында Сан-Франциско мен Сакраментода құлатулар басталды; маусымға қарай BofA Лос-Анджелесте карталарды тастады; қазанға қарай Калифорния штатының бүкіл аймағы 2 миллионнан астам несие карталарымен қанықты және BankAmericard-ты 20 000 саудагер қабылдады. Саясаткерлер мен журналистер де Америка Банкіне және оның жаңадан шыққан несие картасына қарсы жалпы наразылыққа қосылды, әсіресе, карта иелері келісімінің клиенттерді барлық төлемдер үшін, тіпті алаяқтықтан туындағандары үшін де жауапты деп тапқан кезде. BofA ресми түрде BankAmericard-ты іске қосу кезінде 8,8 миллион доллардан астам шығынға ұшырады, бірақ жарнама мен жалпы шығындарды толық есепке алғанда, банктің нақты шығындары шамамен 20 миллион долларды құрады. Олар Уильямстан кейін тазалау үшін «көп күш-жігер жұмсады», тиісті қаржылық бақылау енгізді, бүкіл штаттағы 3 миллион отбасыға ашық хат жариялады, олар несие картасы туралы алдамшылық пен олардың картасы көтерген басқа да мәселелер үшін кешірім сұрады және ақыр соңында жаңа қаржылық құралдың жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Ол кезде BofA аталмыш ақпаратты жасырып, бәсекелестікті болдырмау үшін жағымсыз әсерлердің кеңінен таралуына жол берді. Бұл стратегия 1966 жылға дейін жұмыс істеді, BankAmericard-тың табыстылығы жасыруға тым үлкен болды. BofA және оның лицензиялары мен бәсекелестері 1970 жылы заңсыз болғанға дейін, бірақ 100 миллионнан астам несие карталары америкалық халыққа таратылғанға дейін, сұралмаған несие карталарының «төгілуі» тоқтамай жалғасты. 1960 жылдардың аяғында BofA BankAmericard бағдарламасын бірнеше басқа елдердегі банктерге лицензиялады, олар жергілікті таңбалармен карталар шығара бастады. Мысалы:
Канадада банктер одағы (Toronto Dominion Bank, Canadian Imperial Bank of Commerce, Royal Bank of Canada, Banque Canadienne Nationale және Bank of Nova Scotia) 1968 жылдан 1977 жылға дейін Chargex деген атпен несие карталарын шығарды. Францияда ол Carte Bleue (Көк карта) деп белгілі болды. Логотип бүгінде көптеген Францияда шығарылған Visa карталарында қолданылады. Жапонияда Sumitomo Bank Sumitomo Credit Service арқылы BankAmericard шығарды. Ұлыбританияда бірнеше жыл бойы BankAmericard шығарушысы Barclaycard болды. Брендинг бүгінде де бар, бірақ ол тек Barclays шығарған Visa карталарында ғана емес, сонымен қатар оның MasterCard және American Express карталарында да қолданылады. Испанияда 1979 жылға дейін жалғыз шығарушы Banco de Bilbao болды. 1968 жылы National Bank of Commerce (кейін Rainier Bancorp) басқарушысы Ди Хак, банктың Тынық мұхитының солтүстік-батыс нарығында BankAmericard-тың өз лицензиялық нұсқасын іске қосуын қадағалауды сұрады. Bank of America BankAmericard-тың қиын стартап мәселелері енді қауіпсіз өткенін жұртқа жариялағанмен, Хак лицензиялық бағдарламаның өзінің қатты бұзылған екенін түсінді, өйткені ол өте жылдам және хаостық түрде дамыды. Мысалы, банктер арасындағы «айырбас» транзакциялары мәселелері Bank of America карталарды шығарған кезде бұрын көрінбеген өте қауіпті мәселеге айналды. Хак басқа лицензия алушылардан комитет құрып, лицензиялық бағдарламаның әртүрлі мәселелерін зерттеп, талдауға шақырды; олар оны бірден комитет төрағасы етіп тағайындады. Ұзақ келіссөздерден кейін Хак басқарыған комитет Bank of America-ны BankAmericard-тың болашағы Bank of America-дан тыс жерде жатқанын көндіре алды. 1970 жылдың маусымында Bank of America BankAmericard бағдарламасын басқару құқығынан бас тартты. Әртүрлі BankAmericard шығарушы банктер бағдарламаны басқаруға, ілгерілетуге және дамытуға жауапты болатын National BankAmericard Inc. (NBI) тәуелсіз Делавэр корпорациясын құрды. Басқаша айтқанда, BankAmericard франчайзинг жүйесінен бәсекелесі Master Charge сияқты бірлескен консорциумға немесе одаққа айналды. Хак NBI-дың бірінші президенті және бас директоры болды. Алайда, Bank of America АҚШ-тан тыс банктерге BankAmericard-ты тікелей лицензиялау құқығын сақтап қалды және мұндай лицензияларды шығаруды және қолдауды жалғастырды. 1972 жылға қарай 15 елде лицензиялар берілді. Халықаралық лицензия алушылар жақын арада лицензиялық бағдарламаларымен байланысты әртүрлі мәселелерге тап болды және олар Хакты кеңесші ретінде шақырып, оның ішкі лицензия алушылар үшін жасағандай, қарым-қатынастарын қайта құруға көмектесуді сұрады. Нәтижесінде 1974 жылы International Bankcard Company (IBANCO) көпұлттық мүше корпорациясы халықаралық BankAmericard бағдарламасын басқару үшін құрылды. 1976 жылы IBANCO директорлары әртүрлі халықаралық желілерді бір желіге біріктірудің және халықаралық деңгейде бір атауды пайдаланудың корпорацияның мүддесіне орайтындығын анықтады; алайда, көптеген елдерде әлі де ұсынысқа қарсылық болды...

Корпоративтік құрылым

2007 жылдың 3 қазанына дейін Visa төрт акцияларына жатпайтын, жеке тіркелген компаниядан тұрды, олардың барлығы әлем бойынша 6000 адамды жұмыспен қамтыды: Visa International Service Association (Visa) халықаралық бас ұйымы, Visa USA Inc., Visa Canada Association және Visa Europe Ltd. Соңғы үш жеке тіркелген аймақ Visa International Service Association тобының мүшелері болып есептелді. Visa Latin America (LAC), Visa Asia Pacific және Visa Central and Eastern Europe, Middle East and Africa (CEMEA) тіркелмеген аймақтары Visa-ның құрамындағы бөлімшелер еді.

Есептеу және қаржылай алым әдістері

Бастапқыда, сату шарттарының қол қойылған түпнұсқалары әрбір клиенттің ай сайынғы шот-фактурасына тексеру үшін қоса берілді – бұл «клубтық есеп айырысуы» деп аталатын салалық практика. Алайда, 1970-ші жылдардың соңына қарай шот-фактураларда бұл қосымшалар болмай қалды, олардың орнына хабарлама күні, сатып алу күні, анықтама нөмірі, саудагердің аты және әрбір сатып алудың сомасы көрсетілген қысқаша мәліметтер ұсынылды. Сонымен қатар, көптеген шығарушылар, әсіресе Bank of America, қаржылық төлемді есептеу әдістерін өзгерту процесінде болды. Алғашқыда «алдыңғы қалдық» әдісі қолданылды – бұл өткен айдың шот-фактурасында көрсетілген төленбеген қалдыққа сәйкес қаржылық төлемді есептеу. Кейіннен «күнделікті орташа қалдық» әдісін пайдалану туралы шешім қабылданды, бұл шығарушыларға әрбір сатып алудың өткен айдың шот-фактурасына қанша күн енгенін есептеу арқылы кірісті арттырды. Бірнеше жылдан кейін «жаңа күнделікті орташа қалдық» енгізілді, онда есептеуде алдыңғы және ағымдағы есептік циклдардан жасалған операциялар қолданылды. 1980-ші жылдардың басында көптеген шығарушылар жылдық төлемді табысты арттырудың тағы бір жолы ретінде енгізді.

IPO және қайта құру

2006 жылдың 11 қазанында Visa өзінің бірқатар бизнесін біріктіріп, Visa Inc. деп аталатын ашық сауда компаниясына айналатынын хабарлады. IPO қайта құрылымы шеңберінде Visa Canada, Visa International және Visa USA жаңа ашық компанияға біріктірілді. Visa-ның Батыс Еуропа операциясы мүше банктеріне тиесілі жеке компанияға айналды, сонымен қатар олар Visa Inc.-тегі аз үлеске де ие болды. Барлығы 35-тен астам инвестициялық банк түрлі жолдармен келісімге қатысты, олардың ең маңыздысы – андеррайтерлер ретінде. 2007 жылдың 3 қазанында Visa Visa Inc. құру арқылы корпоративтік қайта құрылымын аяқтады. Жаңа компания Visa-ның IPO-ға жасаған алғашқы қадамы болды. Екінші қадам 2007 жылдың 9 қарашасында жасалды, осы күні жаңа Visa Inc. АҚШ-тың Қағаздар және биржалар комиссиясына (SEC) 10 миллиард долларлық IPO өтінімін ұсынды. 2008 жылдың 25 ақпанында Visa өзінің акцияларының жартысын IPO арқылы сатуға ниеттенгенін мәлімдеді. IPO 2008 жылдың 18 наурызында өтті. Visa 406 миллион акцияны акциясына 44 АҚШ долларынан сатты (күтілген баға диапазонының жоғарғы шегінен 2 доллар артық), бұл АҚШ тарихындағы ең ірі бастапқы IPO болып, 17,9 миллиард АҚШ долларын тартты. 2008 жылдың 20 наурызында IPO андеррайтерлері (JP Morgan, Goldman Sachs & Co., Bank of America Securities LLC, Citi, HSBC, Merrill Lynch & Co., UBS Investment Bank және Wachovia Securities кіретін) қосымша опцияны пайдаланып, тағы 40,6 миллион акция сатып алды, соның нәтижесінде Visa-ның жалпы IPO акциясы 446,6 миллионға жетті, ал жалпы түсім 19,1 миллиард АҚШ долларын құрады. Қазір Visa акциялары Нью-Йорк қор биржасында "V" таңбасымен саудаланып жатыр.

Visa Europe (Виза Еуропа)

Visa Europe Ltd. – Еуропада Visa таңбалы өнімдер мен қызметтерді қамтамасыз еткен 3700-ден астам еуропалық банктер мен басқа да төлем қызметтері провайдерлерінің мүшелік қауымдастығы және кооперативі болды. Visa Europe компаниясы Visa Inc. компаниясынан толыққанды дербес болды, ол 2007 жылдың қазан айында Visa Inc. Нью-Йорк қор биржасында акциялары еркін саудаланатын компанияға айналғанда Visa International Service Association-дан тәуелсіздік алды. Visa Inc. 2015 жылдың 2 қарашасында Visa Europe компаниясын сатып алу жоспарын жариялады, осылайша бірыңғай жаһандық компания құрылды. 2016 жылдың 21 сәуірінде Еуропалық Комиссияның ұсыныстары ескеріліп, келісімге өзгеріс енгізілді. Visa Europe компаниясын сатып алу 2016 жылдың 21 маусымында аяқталды.

Plaid компаниясын сатып алу сәтсіз аяқталды

2020 жылдың 13 қаңтарында Plaid компаниясы Visa компаниясын 5,3 миллиард долларға сатып алу туралы түпкілікті келісімге келгенін жариялады. Бұл мәміле компанияның соңғы C сериялы қаржыландыру бағасын 2,65 миллиард долларға еселеді және реттеуші органдардың қарауы мен жабылу шарттарына байланысты келесі 3-6 айда аяқталуы күтілуде. Visa презентациялық материалдарында көрсетілгендей, келісім бойынша 4,9 миллиард доллар қолма-қол ақшамен және шамамен 400 миллион доллар көлемінде сақталған акциялар мен кейінге шегерілген акциялар төленбек. 2020 жылдың 5 қарашасында АҚШ Әділет министрлігі Plaid компаниясын сатып алу арқылы бәсекелестікке қауіп тудыратын Visa компаниясы монополист екенін айтып, мәміленің жасалуын тоқтатуға талаппен сотқа шағым түсірді. Visa компаниясы бұл шағыммен келіспейтінін және "мәмілені қарсылықпен қорғауға ниетті" екенін мәлімдеді.

Цифрлық валюталар

2021 жылдың 3 ақпанында Visa криптовалютаны қолдаушы First Boulevard необанкімен серіктестікке келгенін хабарлады, ол афроамерикандықтар үшін ұрпақтан ұрпаққа байлық құрудың бір жолы ретінде жарнамаланды. Бұл серіктестік олардың қолданушыларына Anchorage Digital арқылы цифрлық активтерді сатып алуға, сатуға, сақтауға және олармен сауда жасауға мүмкіндік береді. 2021 жылдың 29 наурызында Visa өз желісіндегі төлемдерді жүзеге асыру үшін USDC тұрақты монетасын қабылдайтынын мәлімдеді.

Визалық қор

АҚШ-та 501(c)(3) ұйым ретінде тіркелген Visa Foundation инклюзивті экономиканы қолдау миссиясымен құрылды. Атап айтқанда, жеке адамдар, кәсіпорындар және қоғамдар гранттар мен инвестициялардың көмегімен гүлдене алатын экономикаларды қолдау. Visa Foundation үшін әйелдерге пайдалы микро және шағын бизнестің дамуымен қатар, олардың тұрақтылығын арттыру да маңызды басымдық болып табылады. Сонымен қатар, Қор дағдарыс кезіндегі төтенше жағдайларға жылдам жауап берумен қатар, қоғамға жан-жақты қолдау көрсетуді де басымдыққа қояды.

Басқа бастамалар

2020 жылдың желтоқсан айында Visa Азия-Тынық мұхит аймағында аймақтың қаржы технологиялары экожүйесін одан әрі дамыту мақсатында жаңа акселератор бағдарламасын іске қосатынын хабарлады. Бұл акселератор бағдарламасы Visa-ның аймақтағы банктер мен саудагерлер желісін пайдалана алатын қаржылық және төлемдер саласындағы технологияларды ұсынатын стартаптарды іздеуге және олармен әріптестік құруға бағытталған.

Австралиядағы бәсекеге қарсы іс-әрекет

2015 жылы Австралия Федералды соты Visa компаниясын Австралия Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы қозғаған сот ісі бойынша динамикалық валюта айырбастау операторларына қарсы бәсекеге қарсы іс-әрекеттер жасағаны үшін 20 миллион доллар (сот шығындарымен қоса) көлемінде ақшалай санкция төлеуге міндеттеді.

Банкомат операторларының монополияға қарсы іс-қимылы

2011 жылы MasterCard пен Visa банкомат операторлары тарапынан банкоматтарға қолжеткізу үшін төлемдерді белгілейтін несие картасы желілерінің ережелеріне байланысты топтық сот ісі қозғалды. Сотқа жүгіну себебі – бұл АҚШ федералды заңнамасын бұзатын сауданы шектеу. Аталған талапты Ұлттық банкоматтар кеңесі мен банкоматтардың тәуелсіз операторлары білдірді. Нақтырақ айтқанда, MasterCard және Visa желілік ережелері банкомат операторларына Visa немесе MasterCard-қа қатысы жоқ PIN-дебет желілері арқылы жасалатын операциялар үшін арзан баға белгілеуге тыйым салады. Бұл бағаны бекіту арқылы тұтынушылар банкоматтарды пайдалану үшін артық төлейді, банкомат операторларының кірісі шектеледі және Шерман заңындағы сауданы орынсыз шектеуге қарсы тыйым бұзылады. "Visa және MasterCard – АҚШ банктері арасында банкоматтарға қолжеткізу ақысын белгілеу және бәсекелестікті жою мақсатымен жасалған келісімнің басты ұйымдастырушылары және орындаушылары", – деді талапкерлердің адвокаты Джонатан Рубин. 2017 жылы АҚШ аудандық соты банкомат операторларының Visa-ны банкомат төлемдерін күшпен енгізуден тоқтату туралы өтінішін қабылдамады.

Дебет картасын пайдалану ақысы

1996 жылы АҚШ-тың саудагерлері, Walmart-ты қоса алғанда, Visa және MasterCard-қа қарсы монополияға қарсы сотқа шағым түсірді. Олардың «Барлық карталарды қабылдау» саясаты Visa және MasterCard таңбалы несие карталарын қабылдаған саудагерлерді сол брендтің дебеттік карталарын да (мысалы, «Visa Check Card») қабылдауға міндеттеді. Арыз берушілер тарапынан 4 миллионнан астам топ мүшесі өкілдік етті. Сот ісімен байланысты веб-сайтта хабарланғандай, Visa және MasterCard 2003 жылы арыз берушілердің талаптарын 3,05 миллиард долларға реттеді. Бұл келісімде Visa-ның үлесі басым болды.

АҚШ Әділет департаментінің іс-әрекеттері

1998 жылы Әділет министрлігі Visa компаниясына American Express және Discover компанияларымен іскерлік байланыс жасауға тыйым салатын ережелерге қатысты сотқа шағым түсірді. 2001 жылы Әділет министрлігі сотта жеңіске жетті және үкім сатылап жоғары сотта да қолдау тапты. American Express және Discover компаниялары да өз шағымдарын берді. 2010 жылдың қазан айында Visa және MasterCard АҚШ Әділет департаментімен тағы бір монополияға қарсы іс бойынша келісімге келді. Компаниялар өз логотиптерін көрсететін саудагерлерге белгілі бір түрдегі карталарды қабылдаудан бас тартуға (айырбас комиссиясы ерекшеленсе) немесе арзан карталарды пайдаланғандары үшін тұтынушыларға жеңілдіктер ұсынуға келісті.

Еуропадағы монополияға қарсы мәселелер

2002 жылы Еуропалық комиссия Visa-ның көпжақты алмасу комиссияларын ЕО шартының 81-бабынан босатып, бәсекеге қарсы келісімдерді тыйымдады. Алайда, бұл босату 2007 жылдың 31 желтоқсанында күшін жойды. Ұлыбританияда Mastercard компаниясы Office of Fair Trading органының тергеуі кезінде өзінің алмасу комиссияларын төмендетті. 2007 жылдың қаңтар айында Еуропалық комиссия бөлшек саудалық банк секторын екі жыл бойы зерттеудің нәтижесін жариялады. Есепте төлем карталары мен алмасу комиссияларына ерекше назар аударылды. Есепті жариялаған кезде комиссар Нили Крус «біз қарастырған көптеген жүйелердегі алмасу комиссиясының қазіргі деңгейі негізделмеген сияқты» деді. Баяндамада осы мәселені одан әрі зерттеу қажеттігі айтылды. 2008 жылдың 26 наурызында Еуропалық комиссия ЕЭА аймағындағы трансшекаралық операциялар үшін Visa-ның көпжақты алмасу комиссияларын, сондай-ақ «Барлық карталарды қабылдау» ережесін (мерчанттар Visa төлқұжаттарының барлық жарамды түрлерін қабылдауға міндетті) тергеді. Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің (Ұлыбританиядан басқа) монополияға қарсы органдары Mastercard және Visa-ның алмасу комиссияларын да тексерді. Мысалы, 2007 жылдың 4 қаңтарында Польшаның Бәсекелестік және Тұтынушылардың Қорғалуы жөніндегі басқармасы 20 банкке Mastercard және Visa-ның алмасу комиссияларын бірлесіп белгілегені үшін барлығы 164 млн. PLN (шамамен 56 млн. доллар) айыппұл салды. 2010 жылдың желтоқсан айында Visa Еуропалық Одақпен тағы бір монополияға қарсы іс бойынша келісімге келді, бұл дебеттік карта төлемдерін сатып алу құнының 0,2 пайызына дейін төмендетуге уәде берді. Еуропалық Орталық Банктің жоғары лауазымды өкілі Visa/Mastercard дуополиясын таратуды және Бірыңғай Еуро төлем аймағында (SEPA) пайдалану үшін жаңа еуропалық дебеттік картаны құруды ұсынды. Visa компаниясының WikiLeaks-ке төлемдерді тоқтатуынан кейін Еуропалық парламент мүшелері еуропалық азаматтардың еуропалық компанияға жасаған төлемдерін АҚШ-тың тоқтатуы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді және Еуропалық төлем жүйесінде Visa және Mastercard-тың басымдығын одан әрі төмендетуге шақырды.

Төлем карталарының алмасу ақысы мен саудагерлік жеңілдіктер монополияға қарсы іс-қимыл

2012 жылдың 27 қарашасында федералды судья Mastercard және Visa компанияларына қарсы 2005 жылы саудагерлер мен сауда қауымдастықтары тарапынан ұсынылған топтық сотқа келісімге алдын ала мақұлдау беру туралы бұйрық шығарды. Сот процесі Mastercard және Visa компанияларының баға белгілеуге қатысты заңбұзушылықтарына байланысты болды. Топтық талапкерлердің шамамен төрттен бірі келісімнен бас тартуға шешім қабылдады. Қарсыластар болашақта сотқа жүгінуге тыйым салатын және саудагерлердің ұсынылған келісімнің маңызды бөлігінен бас тартуына кедергі келтіретін шарттарға қарсылық білдірді. Тәлімгерлер Visa және Mastercard компанияларының саудагерлерден төлем карталарын қабылдау үшін алынатын айырбастау комиссияларын (swipe fees) белгілегенін алға тартты. Шағымда талапкерлер, сондай-ақ, айыпталушылар саудагерлерді тұтынушыларды арзан төлем тәсілдерін – төмен құнды карталарды, қолма-қол ақшаны және чектерді пайдалануға көндіруден әділетсіз түрде кедергі келтіргенін мәлімдеді.

Польшада жоғары штрих-шоу ақысы

Польшада Visa-ның 1,5–1,6% құрайтын айырбас комиссиясы осы мәселе бойынша үкіметтік реттеуді күшейту қажеттілігі туралы пікірталас тудырды. Жоғары комиссиялар саудагерлерді Visa-ны делдал ретінде пайдаланудан қашып, жаңа төлем жүйелерін құруға итермеледі. Мысалы, ірі банктер мобильді қосымшалар жасады, франчайзилер өзіндік төлем жүйелерін құрды, ал қоғамдық көлік органдары билеттеу жүйелерін енгізді.

Walmart-пен жоғары баға бойынша жанжал

2016 жылдың маусым айында Wall Street Journal басылымы Walmart Канадада Visa карталарын қабылдауды тоқтатуы мүмкін екенін хабарлады. Visa компаниясы бұл дауға тұтынушыларды араластыруға болмайтынын айтты. 2017 жылдың қаңтар айында Walmart Canada және Visa Visa карталарын қабылдауды жалғастыру туралы келісімге келді.

Kroger компаниясымен несие картасының жоғары ақысы бойынша дау

2019 жылдың наурызында АҚШ-тың Kroger сауда компаниясы өзінің 250-ден астам дүкеннен тұратын Smith's желісі 2019 жылдың 3 сәуірінен бастап Visa несие карталарын қабылдауды тоқтататынын мәлімдеді, себебі карталардың «сырғу» комиссиясы тым жоғары болған. Kroger компаниясының Калифорния штатындағы Foods Co дүкендері 2018 жылдың тамызында Visa карталарын қабылдауды тоқтатқан. Kroger компаниясының атқарушы вице-президенті және бас қаржы директоры Майк Шлотман Visa компаниясы ұзақ уақыттан бері өзінің мүмкіндіктерін теріс пайдаланып, саудагерлерден артық төлемдер алып отырғанын айтты. Жауап ретінде Visa компаниясы Kroger компаниясының сатып алушыларды коммерциялық даудың ортасына қоюы әділетсіз және көңіл көншітпейтін жайт екенін мәлімдеді. 2019 жылдың 31 қазанына қарай Kroger компаниясы Visa компаниясымен дауды шешіп, қазіргі таңда төлем тәсілін қабылдай бастады.

Дебет карталары бойынша монополияға қарсы тергеу

2021 жылдың наурызында АҚШ Әділет департаменті Visa компаниясының дебеттік карталар нарығында бәсекеге қарсы әрекеттер жасап жатыр ма дегенді анықтау үшін тергеу бастағанын жариялады. Негізгі сұрақ – Visa саудагерлердің дебеттік карта арқылы жасалатын төлемдерді көбінесе төмен бағалы карта желілері арқылы жүргізу мүмкіндігін шектемей ме, оның ішінде онлайн дебеттік карта төлемдеріне көбірек назар аударуда. Тергеу желілік комиссиялардың рөлін көрсетеді, бұл комиссиялар тұтынушыларға көрінбейді, бірақ саудагерлерге қысым түсіреді, олар өздеріне тиетін шығындарды өтеу үшін тауарлар мен қызметтердің бағасын көтереді. Тергеу 2021 жылдың 19 наурызындағы реттеушілік құжат арқылы расталды, онда компания Әділет департаментімен ынтымақтасатынын мәлімдеді. Бұл жаңалықтан кейін Visa акциялары 6%-дан астам құлдырады.

Бас кеңсесі

Visa 1985 жылға дейін Сан-Францискода орналасқан, содан кейін Сан-Матеоға көшірілді. 1993 жыл шамасында Visa Сан-Матеодағы шашыраңқы кеңселерді жақын орналасқан Фостер-Ситиде біріктіре бастады. 2012 жылы Visa штаб-пәтерін Фостер-Ситиде біріктіруге шешім қабылдады, онда оның 7700 жаһандық қызметкерінің 3100-і жұмыс істейді. Visa Metro Center Boulevard және Vintage Park Drive көшелерінің қиылысында орналасқан төрт ғимаратқа ие. 2012 жылдың 1 қазанына қарай Visa штаб-пәтері Фостер-Ситиде орналасқан еді. 2019 жылға қарай Visa Остинге жақын төрт ғимаратты жалға алып, шамамен 2000 адамды жұмысқа алды. 2019 жылдың 6 қарашасында Visa 2024 жылға қарай штаб-пәтерін Сан-Францискоға көшіру жоспарларын жариялады, жаңа "13 қабаттан тұратын, 300 000 шаршы фут алақанды ғимарат" салынысымен. Visa сондай-ақ Фостер-Ситидегі қазіргі төрт ғимарат кешенін 575 000 шаршы футқа дейін қайта жобалайтынын, оның өнім және технология командаларындағы 3000 қызметкерге арналған кеңселер болатынын мәлімдеді. The Vanguard Group (8,94%) BlackRock (7,99%) State Street Corporation (4,64%) Fidelity Investments (3,26%) Morgan Stanley (3,26%) T. Rowe Price (2,85%) Geode Capital Management (2,15%) Bank of America (1,53%) AllianceBernstein (1,46%) Capital International Investors (1,45%)

Пайдалану ережелері

Visa төлем жүйесіне қатысушы қаржы институттарының қызметін реттейтін ережелер жиынтығы бар. Банктер-эквайерлер өз клиенттері – саудагерлердің осы ережелерді сақтауын қамтамасыз етуге жауапты. Ережелерде карта иесінің қауіпсіздік мақсатында қалай сәйкестендірілуі керек, банктердің транзакцияларды қалай қабылдамауы мүмкін, банктердің алаяқтыққа қарсы ынтымақтастығының тәртібі, сондай-ақ осы сәйкестендіру мен алаяқтықтан қорғау стандартын сақтау және кемсітушілікке жол бермеу мәселелері қарастырылады. Карта иесінің рұқсатын растайтын басқа да ережелер бар. Ережелер саудагерлерге Visa картасын қабылдау үшін ең төменгі немесе ең жоғары соманы белгілеуге, сондай-ақ карта иелерінен Visa картасын пайдаланғаны үшін қосымша төлем алуға тыйым салады. Кейбір елдерде қосымша төлемді тыйым салған ереже күшін жойды, атап айтқанда, Австралияда бөлшек саудагерлер кез келген несие картасымен (Visa және басқалары) жасалған транзакциялар үшін қосымша төлем алуға құқылы. Ұлыбританияда 2018 жылдың қаңтар айындағы заң өзгерісі «Тұтынушылар құқықтары (қосымша төлемдер) ережелері 2012» талаптарына сәйкес, саудагерлерге транзакцияға қосымша төлем қосуға тыйым салды. Visa саудагерлерге сәйкес куәлік көрсетуді сұрауға рұқсат береді, бірақ саудагерлер ережелерінде бұл практикаға көңіссіздік білдіріледі. Visa картасына қол қойылған болса, саудагер карта иесі куәлік көрсетуден бас тартқандықтан транзакцияны қабылдамауға құқылы емес. Соңғы кезде туындаған қиындықтарға телефон немесе интернет арқылы қолтаңбасыз жасалған сатып алуларға қатысты ерекшеліктер және интернеттегі сатып алулар үшін «Visa арқылы расталған» деп аталатын қосымша қауіпсіздік жүйесі кіреді. 2014 жылдың қыркүйегінде Visa Inc пластикалық карталардағы шот ақпаратын токендермен – цифрлық шот нөмірімен алмастыруға арналған жаңа қызметті іске қосты.

Визалық дебеті

Бұл стандартты Visa төлтеу картасы.

Visa Electron (Визалық электрон)

Visa бренді бар дебет картасы 1990 жылдардан бері әлем бойынша шығарылып келеді. Оның ерекшелігі – картаның физикалық түрі болмаған кездегі транзакцияларға рұқсат етілмеуі, ал ең төменгі лимиті нөлге орнатылғандықтан, әрбір транзакция эмитент банкпен автоматты түрде келісіледі, нәтижесінде пайдаланушы шотты асырып алу мүмкіндігі болмайды. Бұл карта көбінесе жас клиенттерге немесе шотты асырып алу қаупі жоғары адамдарға беріледі. 2000 жылдардың ортасынан бастап бұл картаның орнына көбінесе Visa Debit картасы қолданыла бастады.

Visa Cash-тың атауы

Visa маркалы алдын ала төленген карта.

Visa байланыссыз (Visa payWave)

2007 жылдың қыркүйегінде Visa компаниясы Visa payWave технологиясын ұсынды – бұл байланыссыз төлем мүмкіндігі, ол карта иелеріне карталарын физикалық түрде сырғыту немесе сату орынының құрылғысына енгізу қажеттілігінсіз, байланыссыз төлем терминалының алдынан өткізуге мүмкіндік береді. Бұл Mastercard Contactless қызметіне және American Express ExpressPay-ге ұқсас, олар екеуі де RFID технологиясын қолданады. Үшеуі де оң жақта көрсетілгендей бірдей белгіні пайдаланады. Еуропада Visa V Pay картасын ұсынды, ол тек чип және PIN кодымен жұмыс істейтін дебеттік карта. Австралияда қолданылу деңгейі ең жоғары болып табылады, дүкен ішіндегі Visa транзакцияларының 50%-дан астамы Visa payWave арқылы жүзеге асырылады.

mVisa

mVisa – QR-кодты пайдаланып смартфон арқылы төлемдер жасауға мүмкіндік беретін мобильді төлем қосымшасы. Бұл QR-кодты төлем әдісі алғаш рет 2015 жылы Үндістанда пайда болды. Кейіннен Африка және Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдеріне тарады.

Visa Checkout (Визалық есеп айырысу)

2013 жылы Visa Visa Checkout онлайн төлем жүйесін іске қосты, ол саудагерлермен карта деректерін бөлісу қажеттілігін жояды. Visa Checkout қызметі пайдаланушыларға жеке деректері мен карта мәліметтерін енгізуге мүмкіндік береді, содан кейін онлайн саудагерлерден тауар сатып алу үшін бір логин мен парольді пайдаланады. Бұл қызмет Visa кредиттік, дебеттік және алдын ала төленген карталарымен жұмыс істейді. 2013 жылдың 27 қарашасында V. me Ұлыбритания, Франция, Испания және Польшада қолжетімді болды, ал Nationwide Building Society оны қолдаған Ұлыбританиядағы алғашқы қаржы мекемесі болды, бірақ Nationwide бұл қызметті 2016 жылы тоқтатты.

Visa Commerce желісі

Visa компаниясы TrialPay-ді 2015 жылдың 27 ақпанында сатып алғаннан кейін Visa Commerce Network желісін құрды. Visa Commerce Network желісі бизнестерге адалдық бағдарламаларын пайдалану арқылы сыйлықтар беруге мүмкіндік береді.

Логотиптің дизайны

Visa логотипінің көк және алтын түстері Калифорниядағы, Америка Банкінің құрылған жеріндегі көк аспан мен алтын түсті төбелерді бейнелеу үшін таңдалған. 2005 жылы Visa логотибін өзгертіп, көлденең жолақтарды алып тастап, ақ түсті фонға көк түсті Visa деген жазуды және 'V' әрпіне қызғылт сары түсті елеулі штрих қосты. 2014 жылы қызғылт сары штрих алынып тасталды, логотиптің көк түсті градиенті қолданылды. 2015 жылы алтын және көк жолақтар Visa Debit және Visa Electron карталарындағы бренд ретінде қайта жаңартылды, бірақ компанияның логотипі ретінде емес.

Картаның дизайны

1983 жылы әлемдегі көптеген Visa карталарында Visa нөмірінің соңғы төрт цифрының астында көгершіннің голограммасы пайда бола бастады. Бұл қауіпсіздік шарасы ретінде енгізілді – нағыз голограммалар көлемді болып көрінетін және карта бұрылғанда бейнесі өзгеріп тұратын еді. Сонымен қатар, бұрын картаның бүкіл бетін жапқан Visa логотипі картаның оң жағындағы жолаққа дейін кішірейтілді, голограмма сол жолақтың ішіне орналастырылды. Бұл эмитент-банктерге картаның сыртқы түрін өзгертуге мүмкіндік берді. Ұқсас өзгерістер MasterCard карталарында да жасалды. Бүгінде карталар түрлі саудагерлермен, әуе компанияларымен және т.б. бірлесіп жасалып, «сыйлық карталары» ретінде таныстырылуы мүмкін. Ескі Visa карталарында карта бетін ультракүлгін сәулеге ұстағанда, қосымша қауіпсіздік тесті ретінде «Ultra Sensitive Dove» деп аталған көгершін суреті көрінеді. (Жаңа Visa карталарында ультракүлгін көгершіннің орнына Visa логотипінің үстіндегі кішкентай V әрпі бейнеленеді.) 2005 жылдан бастап Visa стандарты голограмманы картаның артқы жағына орналастыруға немесе голографиялық магниттік жолақпен («HoloMag») алмастыруға рұқсат беру үшін өзгертілді. Бірақ HoloMag карталары кейде карта оқу құрылғыларымен кедергі тудыратыны анықталғандықтан, Visa ақырында HoloMag карталарының дизайнын тоқтатты және дәстүрлі магниттік жолақтарға қайта оралды.

Қолтаңбалар

Visa 2018 жылдың 12 қаңтарында Солтүстік Америкадағы EMV контактілі немесе контактсіз чиптері бар барлық саудагерлер үшін қолтаңба талабы 2018 жылдың сәуірінен бастап міндетті емес болады деп мәлімдеді. Алдамшылыққа қарсы күресу үшін қолтаңбалардың қажеттілігі жойылды және алдамшылықтың жолдары дамығандықтан, бұл дүкендегі сатып алу процесін жеделдетуге мүмкіндік береді деп хабарланды. Visa ірі кредит карталарын шығарушылардың арасында қолтаңба талаптарын жеңілдеткен соңғы компания болды. Ал қолтаңбаны жоюды бірінші болып MasterCard Inc., одан кейін Discover Financial Services және American Express Co. бастады.

Олимпиада және Паралимпиада ойындары

Visa 1986 жылдан бері Олимпиада ойындарының, ал 2002 жылдан бастап Халықаралық Паралимпиада комитетінің жаһандық демеушісі болып табылады. Visa картасы барлық Олимпиада және Паралимпиада ареналарында қабылданатын жалғыз төлем картасы. Халықаралық Олимпиада комитеті және Халықаралық Паралимпиада комитетімен эксклюзивті қызметтердің ресми демеушісі ретіндегі ағымдағы келісімшарты тиісінше 2032 және 2020 жылдарға дейін жалғасады. Бұл Сингапурдағы 2010 жылғы Жастар Олимпиадасы, Лондондағы 2012 жылғы Олимпиада ойындары, Сочидегі 2014 жылғы қысқы Олимпиада ойындары, Рио-де-Жанейродағы 2016 жылғы Олимпиада ойындары, 2018 жылғы Пхенчхан қысқы Олимпиада ойындары, Токиодағы 2020 жылғы Олимпиада ойындары және Пекиндегі 2022 жылғы қысқы Олимпиада ойындарын қамтиды. 2002 жылы Visa Халықаралық Паралимпиада комитетінің алғашқы жаһандық демеушісі атанды. Visa Халықаралық Паралимпиада комитетімен серіктестігін 2020 жылға дейін ұзартты, оған 2010 жылғы Ванкувер қысқы Паралимпиадасы, 2012 жылғы Лондон Паралимпиадасы, 2014 жылғы Сочи Паралимпиадасы, 2018 жылғы Пхенчхан Паралимпиадасы, 2020 жылғы Токио Паралимпиадасы және 2022 жылғы Пекин Паралимпиадасы кіреді.