Сату орнындағы электрондық төлем жүйесі (EFTPOS)

Кіріспе

Электрондық төлем жүйесінің түрі – EFTPOS негізіндегі жалпы жүйелер.

Сату орнындағы электрондық қаржы аударымы (EFTPOS; '/ɛ//f//(//t//)//p//ɒ//s/') – төлем карталарын, мысалы, дебеттік немесе кредиттік карталарды пайдалану арқылы сату орындарында орналасқан төлем терминалдарында электрондық қаржы аударымын жүзеге асыратын электрондық төлем жүйесі. EFTPOS технологиясы 1980-ші жылдары әзірленген. Австралия мен Жаңа Зеландияда бұл сондай-ақ мұндай төлемдерге арналған нақты жүйенің тауарлық атауы болып табылады; бұл жүйелер елдік ерекшеліктеріне ие және бір-бірімен байланыспайды. Басқа елдер өздерінің EFTPOS жүйелері үшін басқа тауарлық атауларды қолданады, мысалы, Сингапурдағы NETS. 2010 жылдардың басынан бері елдік EFTPOS жүйелері байланыссыз төлемдерді немесе QR-кодты төлем жүйелерін қолдайтын EMV негізіндегі жаһандық жүйелермен ығыстырылды. EFTPOS жүйелерінде қолданылатын төлем карталары ISO/IEC 7810 ID 1 стандартына сәйкес келетін және ISO/IEC 7812 нөмірлеу стандартына сәйкес банктік карта нөмірі бар пластикалық карталар болып табылады.

Тарих

EFTPOS технологиясы 1981 жылы АҚШ-та пайда болды және 1982 жылы қолданысқа енгізілді. Бастапқыда Interlink сияқты бірнеше ұлттық жүйелер құрылды, олар қатысушы банктердің корреспонденттік қатынастарымен шектелген және бір-бірімен байланысты болмады. Тұтынушылар мен саудагерлер оны қабылдауға асықпады, маркетинг деңгейі төмен болды. Нәтижесінде, ғасыр басына дейін АҚШ-та EFTPOS-тың өсуі мен нарыққа енуі шектеулі болды. Көп ұзамай, басқа елдер де EFTPOS технологиясын қабылдады, бірақ бұл жүйелердің барлығы ұлттық шекаралармен шектелді. Әр ел әртүрлі банктер аралық ынтымақтастық модельдерін қабылдады. Австралияда 1984 жылы Westpac банкі алғашқы ірі австралиялық банк ретінде BP жанармай құю станцияларында EFTPOS жүйесін іске қосты. Басқа ірі банктер де 1984 жылы EFTPOS жүйесін енгізді, бастапқыда жанармай станцияларында. EFTPOS жүйелерінде банктердің бар дебеттік және кредиттік карталары пайдаланылды (бірақ тек дебеттік шоттарға қол жеткізуге ғана рұқсат етілді). 1985 жылы Виктория мемлекеттік банкі жеке банкоматтарды қосып, банкоматтардың (қаржылық) желісін құруға көмектесті. Банктер EFTPOS жүйелерін өзара байланыстыра бастады, осылайша барлық клиенттерге барлық EFTPOS құрылғылары арқылы қол жеткізуді қамтамасыз етті. Барлық банктер шығарған карталарды ел бойынша барлық EFTPOS терминалдарында пайдалануға болады, бірақ басқа елдерде шығарылған дебеттік карталар қолданылмады. 1986 жылға дейін Австралия банктері 1974 жылдан бері қолданыста болған Bankcard деп аталатын бірыңғай кредиттік картаны ұйымдастырды. Банктер арасында Bankcard (немесе кредиттік карталардың жалпы түрі) ұсынылып отырған EFTPOS жүйесіне рұқсат ету туралы пікір қақтығысы туды. Сол кезде бірнеше банк MasterCard және Visa кредиттік карталарын белсенді түрде насихаттады. Магазиннің және жеке меншікті карталары жаңа жүйеден тыс қалды. Жаңа Зеландияда EFTPOS-тың сынақ схемасы 1984 жылы Shell жанармай станциясындағы терминалдың банк компьютеріне қосылуымен басталды. Жаңа Зеландия банкі 1985 жылы EFTPOS дебеттік карталарын шығара бастады, ал алғашқы сауда терминалдары жанармай станцияларына орнатылды.

EFTPOS technology originated in the United States in 1981 and was rolled out in 1982. Initially, a number of nationwide systems were set up, such as Interlink, which were limited to participating correspondent banking relationships, not being linked to each other. Consumers and merchants were slow to accept it, and there was minimal marketing. As a result, growth and market penetration of EFTPOS was minimal in the US up to the turn of the century. In a short time, other countries adopted the EFTPOS technology, these systems were limited to the national borders. Each country adopted various interbank co operative models. In Australia, in 1984 Westpac was the first major Australian bank to implement an EFTPOS system, at BP petrol stations. The other major banks implemented EFTPOS systems during 1984, initially with petrol stations. The banks' existing debit and credit cards (but only allowed to access debit accounts) were used in the EFTPOS systems. In 1985, the State Bank of Victoria developed the capacity to host connect individual ATMS and helped create the ATM (Financial) Network. Banks started to link their EFTPOS systems to provide access for all customers across all EFTPOS devices. Cards issued by all banks could then be used at all EFTPOS terminals nationally, but debit cards issued in other countries could not. Prior to 1986, the Australian banks organised a widespread uniform credit card, called Bankcard, which had been in existence since 1974. There was a dispute between the banks whether Bankcard (or credit cards in general) should be permitted into the proposed EFTPOS system. At that time several banks were actively promoting MasterCard and Visa credit cards. Store cards and proprietary cards were shut out of the new system. In New Zealand, a trial scheme of EFTPOS began in 1984, with a terminal in a Shell petrol station connected to a bank computer. The Bank of New Zealand started issuing EFTPOS debit cards in 1985, with the first merchant terminals being installed in petrol stations.

Бірінші мобильді EFTPOS

1996 жылы ұялы EFTPOS пайда болды, Сингапурдағы қонақүйлер 1997 жылы жүйелерді орнатты, ал Сингапурда пицца жеткізу арқылы Visa картасын ұялы төлеммен қабылдаған алғашқы мысал 1998 жылы тіркелді. Бұл Singnet, Visa, Citibank және Dynamic Data Systems компанияларының бірлескен жобасы болды, ол Азияда ұялы жүйелерді енгізуге бастау берді. 2004 жылға қарай ұялы технологияға негіделген EFTPOS инфрақұрылымы кеңінен тарады, ал 2010 жылға қарай ұялы EFTPOS әлемдік нарықтың стандартты құралына айналды. 2002 жылдан бері EFTPOS қолданысы күрт өсті және қолма-қол ақшаны ығыстыра отырып, стандартты төлем тәсіліне айналды. Содан кейін, тұтынушы мен саудагер арасындағы ақша аудару және төлемдерді реттеу процесін жеңілдететін желілердің саны ұлттық деңгейдегі бірнеше жүйеден төлемдік операциялардың басым бөлігіне дейін артты. EFTPOS жүйелері АҚШ-та дебеттік немесе кредиттік карталарды қолдануға мүмкіндік береді.

Австралия

Австралияда дебеттік және кредиттік карталар сату орындарында (POS) немесе банкоматтар арқылы қолма-қол ақшасыз төлемдердің ең көп таралған әдісі болып табылады. Барлық саудагерлер EFTPOS мүмкіндігін ұсынбайды, бірақ EFTPOS төлемдерін қабылдағысы келетіндер көптеген (бастапқыда жеті) саудагерлік қызмет провайдерлерінің бірімен келісім жасасуы керек, олар саудагерге EFTPOS терминалын жалға береді. Австралиядағы EFTPOS жүйесі Eftpos Payments Australia Ltd компаниясымен басқарылады, ол EFTPOS айырбас комиссиясын да белгілейді. Кредиттік карталарды қабылдау үшін әрбір кредиттік карта компаниясымен жеке келісім жасалуы керек, олардың әрқайсысының өзінің икемді саудагерлік комиссиясы бар. Саудагерлерге арналған EFTPOS автоматтары ірі банктер және Live eftpos сияқты мамандармен қамтамасыз етіледі. EFTPOS төлемдерін өңдеуді Австралиялық төлемдерді өңдеу қауымдастығы (APCA) жүзеге асырады. ATM және EFTPOS жүйелері арасындағы байланыс "Эмитенттер және сатып алушылар қауымдастығы" (бұрынғы Тұтынушылардың электрондық төлемдері жүйесі; CECS) деп аталады. ATM және EFTPOS төлемдері қатысушы институттар арасындағы жеке екіжақты келісімдер негізінде жүзеге асырылады.

Ақшаға шығару

Бірқатар саудагерлер клиенттерге дебет картасын пайдаланып EFTPOS операцияларының бір бөлігі ретінде қолма-қол ақша алуға мүмкіндік береді. Австралияда бұл мүмкіндік (көптеген басқа елдерде дебеттік карта арқылы ақшаны қайтару ретінде белгілі) "ақша алу" деп аталады. Саудагер үшін ақша алу – бұл олардың қолма-қол ақша түсімдерін азайтудың және ақшаны банкке салу шығындарын үнемдеудің бір жолы. Саудагерге ақша алу қызметін ұсынудан қосымша шығын болмайды, себебі банктер саудагерлерден әр EFTPOS операциясы үшін дебеттік карта транзакциясы үшін комиссия алады.

Қосымша қауіпсіздік шарасы ретінде, егер пайдаланушы үш рет дұрыс емес PIN-кодты енгізсе, карта EFTPOS жүйесінен бұғатталып, телефон арқылы немесе банк бөлімшесінде қайта жандандыру қажет болуы мүмкін. Банкоматта карта қайтарылмайды, ал карта иесі картаны алу үшін бөлімшеге баруы немесе жаңа карта беруді сұрауы керек. Барлық дебеттік карталарда енді магниттік жолақ бар, онда картаның қызмет кодтары үш таңбалы сан түрінде сақталған. Бұл кодтар саудагерлік терминалдарға картаны қалай өңдеу керектігі туралы нұсқауларды жеткізу үшін қолданылады. Бірінші сан картаның халықаралық деңгейде қолданылуына болатынын немесе тек ішкі қолдануға жарамды екенін көрсетеді. Сондай-ақ, картада чип бар екенін де көрсетеді. Екінші сан транзакция әрқашан онлайн авторизациядан өтуі керек пе, әлде ең төменгі шектің астындағы транзакциялар авторизациясыз жүзеге асырыла бере ме, соны көрсетеді. Үшінші сан картаны тексерудің қалаулы әдісін (мысалы, PIN-код) және картаны қолдануға болатын ортаны (мысалы, тек сату орнында) көрсету үшін пайдаланылады. Саудагерлік терминалдар қызмет кодтарын тануға және оларға сәйкес әрекет етуге міндетті, немесе барлық транзакцияларды онлайн авторизацияға жіберуге тиіс.

Контактсыз смарт-карта

2000 жылдардың соңында MasterCard және Visa MasterCard PayPass және Visa payWave брендтерімен байланыссыз смарт дебеттік карталарды енгізді. Бұл төлемдер EFTPOS төлем желілерінен бөлек электрондық төлем желілерін немесе жаңа, сенсорлы EFTPOS терминалдарын пайдаланады және бұрынғы сырғыту немесе чип жүйелеріне балама болып табылады. Бұл желілерді EFTPOS Payments Australia Limited (ePAL) арқылы EFTPOS желісі сияқты банктер емес, MasterCard және Visa басқарады. Бұл карталар EMV технологиясына негізделген және картаның пластигіне кіріктірілген RFID чипі мен антенналық контурын қамтиды. Бұл жүйені пайдаланып төлеу үшін клиент картаны сатушының кассасындағы оқырманға 4 см қашықтықтан ұстайды. Бұл әдіс арқылы, белгілі бір шектен төмен сомадағы транзакциялар үшін клиент PIN-кодты енгізу немесе қол қою арқылы өзін растамайды, бұл әрекет EFTPOS терминалындағыдай. Аталған шектен асатын транзакциялар үшін PIN-кодты тексеру қажет. Бұл мүмкіндік тек MasterCard PayPass немесе Visa payWave логотипі бар карталарға ғана қолжетімді, олардың жүйеге рұқсат етілген чипі бар екенін көрсетеді. ANZ 2015 жылы Visa payWave негізінде банкомат шешімін іске қосты, онда клиент банкоматқа орнатылған оқырманға картаны тигізіп, ақша алуды аяқтау үшін PIN-кодын енгізеді. 2018 жылдан бері бұл банкоматтар Apple Pay және Google Pay жүйелерімен де жұмыс істейді, мұнда клиент картасының орнына NFC мүмкіндігі бар телефонын тигізеді. Банктік дебеттік карталар мен басқа да кредиттік карталар қазіргі уақытта байланыссыз төлем мүмкіндігін ұсынбайды. ePAL EMV технологиясына негізделген дебеттік карталар үшін байланыссыз төлем жүйесін, сондай-ақ онлайн транзакциялар үшін қолданылатын дебеттік карталардың мүмкіндіктерін кеңейту және мобильді төлем жүйесін әзірлеп жатыр. Байланыссыз дебеттік карталарды пайдалану арқылы транзакция EFTPOS арнасының орнына қымбат кредит картасы жүйесі арқылы өтеді, бұл саудагерге және соңында тұтынушыға қосымша шығын әкеледі.

Қолданылуы

2018 жылдың маусым айына қарай Австралияда 961 247 EFTPOS терминалы және 30 940 банкомат болды. Терминалдардың 60 мыңнан астамы қолма-қол ақша алу мүмкіндігін ұсынды. Австралиялық EFTPOS терминалдары арқылы ай сайын 12 миллиард австралиялық долларына тең сомада операциялар жасалды. 2011 жылы бұл көрсеткіштер 750 000 терминалға дейін өсті, оның ішінде 325 000 жеке кәсіпорын 2 миллиардтан астам транзакцияны өңдеді, олардың жалпы құны шамамен 131 миллиард долларды құрады.

Жаңа Зеландия

EFTPOS Жаңа Зеландияда кеңінен таралған. Жүйені екі провайдер басқарады: Paymark Limited (бұрынғы Electronic Transaction Services Limited), ол Жаңа Зеландиядағы барлық электрондық транзакциялардың 75% -ын өңдейді, және EFTPOS New Zealand. «eftpos» термині жүйені сипаттау үшін жиі қолданылса да, EFTPOS – EFTPOS New Zealand-тың тіркелген тауар белгісі, ол екі провайдердің арасында кішірек. Екі провайдер де өзара байланысқан қаржылық желіні пайдаланады, ол сату орындарындағы терминалдар арқылы дебеттік, кредиттік және шекті карталарды өңдеуге мүмкіндік береді.

Тарих

Жаңа Зеландия банкі 1984 жылы жанармай құю станцияларымен пилоттық жоба арқылы EFTPOS жүйесін Жаңа Зеландияға енгізді. Екінші жүйе EFTPOS New Zealand компаниясы арқылы іске асырылады, ол 2012 жылдың желтоқсанында ANZ New Zealand компаниясынан сатылғаннан кейін VeriFone Systems компаниясына толыққандай тиесілі. 1995 жылы Dynamic Data Systems компаниясы NZ-де алғашқы ұялы EFTPOS терминалын пайдалануға енгізді. 2006 жылдың шілдесінде бес миллиардтаған EFTPOS төлемі жасалды, ал 2012 жылдың басында он миллиардтаған транзакция тіркелді.

Қолданылуы

EFTPOS Жаңа Зеландияда өте танымал және барлық бөлшек сауда операцияларының шамамен 60 пайызы осы жүйе арқылы жүзеге асырылады. 2009 жылы бір адамға шаққанда 200 EFTPOS операциясы тіркелді. Paymark жылына 900 миллионнан астам транзакцияны (48 миллиардтан астам жаңазеландиялық доллар сомасында) өңдейді. Paymark желісіне 75 000-нан астам саудагер және 110 000-нан астам EFTPOS терминалы қосылған.

Сингапур

Сингапурда NETS 1985 жылы DBS Bank, OCBC Bank және United Overseas Bank (UOB) банктерінің консорциумымен құрылды, мақсаты – дебеттік желіні құру және Сингапурда электрондық төлемдерді енгізуді дамыту болды.

Тарих

NETS ресми түрде 1986 жылғы 18 қаңтарда іске қосылды, бұл Сингапурдағы миллиондаған банкомат картасының иелеріне әртүрлі сауда орындарында орналасқан 195 терминалдан тұратын алғашқы желі арқылы төлемдер жасауға мүмкіндік берді. 1993 жылға қарай NETS арқылы тұтынушылардың жұмсаған сомасы 1,14 миллиард долларға жетті. 2010 жылдардың соңынан бері NETS QR кодтары арқылы төлемдерді де қабылдайды, ол SGQR жүйесімен де үйлесімді.

Қолданылуы

Ұлттық қабылдау инфрақұрылымы Сингапурдегі ең ірісі болып табылады және 54 000 бірыңғай сату нүктесі (Unified POS) терминалы мен 94 000 QR кодты қабылдау нүктесін қамтиды. 2011 жылы Сингапурдың Ақша-кредиттік саясаты басқармасы (MAS) NETS дебеттік жүйесін ұлттық төлем жүйесі деп тағайындады.