1298 жылғы Гёллхайм шайқасы: Германия тағы үшін күрес

Кіріспе

13 ғасырдағы неміс патшалығы үшін болған шайқас. Геллхайм шайқасы 1298 жылдың 2 шілдесінде Габсбург герцогі Альберт I (немісше: Альбрехт) мен Нассау королі Адольфтың әскерлері арасында өтті. Шайқасқа себеп, ханзада сайлаушылардың Адольфты тақтан түсіріп, Альбертті патша деп жариялау туралы бір жақты шешімі болды. Адольф шайқаста қаза тапты.

Өмірбаян

Рудольф I 1291 жылғы 15 шілдеде Гермерсхаймда қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Альберт I Киелі Рим империясының тағына ең басты талапкер болды. Алайда, Альберттің сұлулығы жоқ сыртқы келбеті (оның «Бір көзді Альберт» деп аталуына себеп, шайқаста алған жарақатынан көз ұясы ашық қалғандықтан) және оның мінезінің нашарлығы сайлаушыларға оны тағайындамауға себеп болды. Сайлаушылар күшті патшаны қалаған жоқ, ал Альберт, бұрынғы патша Рудольф I-нің ұлы болғандықтан, империядағы ең күшті ішкі билікке ие болды, ал Адольф Нассау үйінен шыққан, аса маңызды емес граф еді. Осыған байланысты, Франкфурт маңындағы келесі императорлық мәжілісте Нассау-Вейльбургтың Адольфы (сайлаушылардың бірінің туысы) сайланды, бірақ бұл үшін сайлаушыларға бірқатар жеңілдіктер бергеннен кейін ғана мүмкін болды. Альберт Адольфтың сайлануын ресми түрде мойындағанмен, оған деген ашуы басылмай, оған қарсы қастандық жоспарлады. Сонымен қатар, патша болғаннан кейін Адольф Нассау-Вейльбург өзінің билік базасын құруға бел буды және сайлану үшін берген уәделерін орындамай, олардан бас тартты. Ол Веттиндерден Тюрингия мен Мейсенді тартып алуға тырысты. Ол патшалық құқықтарын жиі бұзғандықтан, сайлаушылар Адольфты ешқандай ресми процедурасыз биліктен шеттетуге шешім қабылдады. Соның салдарынан Адольф өзінің патшалық құқығын қорғауға бел буып, Габсбургтерге қарсы жорыққа шықты. Осыған дейін, Майнц архиепископының өтініші бойынша Альберт Рейнге қарай жылжуды бастады және өзінің күшті әскері бар Адольфқа қарсы күреске кірісті. Альберт Адольфтың батысқа қарай жорық жасауына кедергі келтіруге тырысқан әскерінен қашып, Ульм маңында және қайтадан Брайзах маңында олардан құтылды. Содан кейін Альберт Жоғарғы Рейн аңғары арқылы Майнцке қарай солтүстікке қарай жылжыды. Альберттің әскеріне Габсбург аймақтарынан, Венгриядан, Швейцариядан және Констанц князь-епископы Генрих II-нің әскерлері қосылды. Олар Алзей қаласының сыртында кездесіп, қаланы қоршады. Альберт 1298 жылғы 23 маусымда Адольфтың биліктен алынғаны туралы хабарды алды. Иоганн фон Гейссель 1835 жылғы «Хасенбюль шайқасы және Геллхаймдағы патшаның кресі» монографиясында шайқастың қалай өткенін толық сипаттайды. Шайқас үш кезеңде өтті және таңнан басталып, түске дейін жалғасты. Көп сағат бойы шайқастың нәтижесі белгісіз болды және тіпті Адольфтың өлімінен кейін де бірден аяқталмады. Үшінші шайқас шешуші болды. Адольф шабуылға асығысқан болуы мүмкін, және Георг есімді Рауграф оны өлтірген делінеді. Содан кейін Адольфтың әскерінің көп бөлігі тарап кетіп, қашса, қалғандары Адольфтың өлімі туралы білгенше күресін жалғастырды. Гейссельдің монографиясына сәйкес, жеңілген тарапта 3000 жауынгерлік жылқы қырылды, ал жеңімпаздардың жағдайы да жақсы болмады. Шайқастың нәтижесі жалпы түрде Құдайдың үкімі деп есептелді. Дегенмен Альберт сайлаушылардың ресми сайлауын талап етті, ол 1298 жылғы 27 шілдеде Франкфуртта өтті. Патшалық Хабсбургтерге қайтып оралғаннан кейін, сайлаушылар мен патша арасындағы мүдделер қақтығысы жалғасты.

After the death of Rudolph I at Germersheim on 15 July 1291, his son Albert I was the most obvious successor to the throne of the Holy Roman Empire. However, Albert's undignified looks (he was known as "Albert the One Eyed", due to an open eye socket from a battle injury) as well as his poor attitude gave the prince electors an excuse not to elect him. The electors did not want a strong king, and Albert, as the son of former king Rudolph I, controlled one of the strongest domestic power bases in the empire, while Adolf was simply a somewhat insignificant Count from the House of Nassau. Accordingly, at the next Imperial Diet near Frankfurt, Adolf of Nassau Weilburg (a cousin of one of the electors) was elected, though only after making a number of concessions to the Electors. Although Albert publicly recognized Adolf's election with good grace, he was driven by irreconcilable anger and plotted against him. Further, once king, Adolf of Nassau Weilburg was determined to forge his own power base and failed to commit to the concessions he had made to get elected. He attempted to seize Thuringia and Meissen from the Wettins. As he was regarded as having repeatedly abused his royal prerogatives, the Electors deposed Adolf without any formal electoral process. As a result, Adolf chose to defend his rights as king, and went on campaign against the Habsburgs. Before this, and following a request of the Elector Archbishop of Mainz, Albert had already begun to move to the Rhine and engage Adolf, who had his own strong army. Albert evaded Adolf's army, which was trying to stop him marching west, near Ulm and again near Breisach. Albert then advanced north through the Upper Rhine valley towards Mainz. Albert's army included contingents from the Habsburg territories, Hungary, Switzerland and those of Henry II, Prince Bishop of Constance. They met outside the fortified city of Alzey and invested the castle. On arrival, Albert received the news of Adolf's deposition on 23 June 1298. Johannes von Geissel describes the exact course of the battle in his 1835 monograph The Battle of Hasenbühl and the King's Cross at Göllheim. The battle was fought in three engagements and lasted from the morning until the early afternoon. The battle remained undecided for many hours and, even after Adolf's death, did it not end immediately. The third engagement proved to be decisive. Adolf, who is said to have rushed to attack, was possibly slain by a Raugrave named Georg. Thereupon a large part of Adolf's army dissolved and fled, others continued to fight until they learnt about Adolf's death. According to Geissel's monograph, 3,000 battle horses perished on the losing side, while the winners fared not much better. The result of the battle was generally considered as a judgment of God. Nevertheless, Albert insisted on a formal election by the electors, which took place in Frankfurt on July 27, 1298. As the kingship returned to the Habsburgs, the conflicts of interest between the electors and the king continued.