Кіріспе
Гүлді өсімдік түрі
Түрлер жәшігі
| сурет = Schisandra sinensis.jpg
| туыс = Schisandra
| түрі = chinensis
| авторы = (Turcz.) Baill. | синонимдер = Kadsura chinensis Turcz. Maximowiczia amurensis Rupr. Maximowiczia chinensis (Turcz.) Rupr. немесе бес дәмді жеміс (, ), Жапонияда да жабайы түрлері кездеседі. USDA 4-аймағында қыстың суына төзімді. Жемістері – тығыз шоғырларда орналасқан қызыл жидектер, ұзындығы шамамен .
| image = Schisandra sinensis. jpg
| genus = Schisandra
| species = chinensis
| authority = (Turcz.) Baill. | synonyms=Kadsura chinensis Turcz. Maximowiczia amurensis Rupr. Maximowiczia chinensis (Turcz.) Rupr. or five flavor fruit (, in ), Wild varieties are also found in Japan. It is hardy in USDA Zone 4. The fruits are red berries in dense clusters around long.
Аттар
S. chinensis үшін жиі қолданылатын атаулар – магнолия жүзімі, қытай магнолия жүзімі және жай ғана шисандра. Кейде оны, тек субтропиктік аймақтарда өсетін басқа шисандра тұқымдас өсімдік, япониялық кадзурадан ажырату үшін běi wǔwèizi деп атайды. Шисандраның тағы бір түрі, Schisandra sphenanthera, ұқсас, бірақ биохимиялық құрамы жағынан өзгеше; Қытай фармакопеясы S. chinensis пен S. sphenanthera арасындағы айырмашылықты нақтылайды. 21 ғасырда Schisandra chinensis – Schisandraceae тұқымдасына жатады. Бұрын бұл түр Magnoliaceae тұқымдасына жатады деп есептелген, сондықтан оны қытай магнолиясы деп атаған. Алайда, Schisandra мен Magnoliaceae тұқымдасының мүшелері арасындағы өсімдіктердің фенологиясындағы көптеген айырмашылықтар Schisandraceae тұқымдасының құрылуына себеп болды. Ресейде Schisandra chinensis-ті лимонник немесе Максимовичтің қызыл жүзімі деп те атайды. Лимонник атауы өсімдіктің әртүрлі мүшелерінің, әсіресе жапырақтарының лимон иісінен шыққан. Жаңа өскіндер әдетте қысқа болады, бірақ олар гүлдегеннен кейін маусым соңына дейін өсуін жалғастырады. Еркек гүлдің 5 тоқпағы бар, олардың жіпшелері әртүрлі ұзындықта болады. Сонымен қатар, шисандра тығыз және құрылымды топыраққа төтеп бере алмайды, ал гумусқа бай топырақтарды жақсы көреді. Бұл өсімдік көлеңкелі, ылғалды және жақсы дренаждалған топырақта өседі.
In the 21st century, Schisandra chinensis belongs to the family of Schisandraceae. In earlier years, it was assumed that the species belonged to the family of Magnoliaceae, hence the name Chinese magnolia vine. However, many differences in plant phenology between Schisandra and members of Magnoliaceae led to the formation of Schisandraceae. In Russia, Schisandra chinensis is also called Limonnik or Maximowich's red grape. The name Limonnik comes from the lemony smell of different plant organs, especially the leaves. New shoots are typically short, but they continue their growth after flowering until late in the season. The male flower has 5 stamens with filaments of different lengths Furthermore, Schisandra cannot withstand dense and compact soils and prefers soils rich in humus. The plant grows in shade with moist, well drained soil.
Өсіру
Шисандра Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Қытайда (Манчжурия) өседі. Шисандраның негізгі өсірілу орындары Корея мен Қытайда. Дегенмен, Азиядағы орманды кесудің артуына байланысты өндіріс үздіксіз төмендеп келеді. Ірі көлемде шисандра өсімдіктері жүзімдіктер сияқты өсіріледі және тік бағаналарға тіреліп, байланады. Сондықтан, өсіру талаптары жүзімдіктерге ұқсас деп саналады. Өсімдік екі жынысты, сондықтан аналық гүлдерді аталық өсімдіктің тозаңымен тозаңдау қажет. "Шығыс принці" деген гибридті сорт гүлдейді және өздігінен тозаңданады (моноэцидті). "Eastern Prince" сортының көшеттері кейде сол атпен сатылады, бірақ көбінесе бір жынысты өсімдіктер болады. Қытайда кеңінен егілетін тағы бір моноэцидті сорт – "Hong zhen zhu". Бұл сорт "Бай Ву Вэй Зи", "Чан Бай Хонг" және "Да Чуан Хонг" сияқты Қытайдағы гендік ресурстарды пайдалану үшін қолданылатын негізгі сорттардың бірі. Өсімдіктерді тұқым арқылы немесе көктемде немесе күзде қабаттап, немесе жазда жартылай пісіп жеткен кесінділерді пайдаланып көбейтуге болады. Тұқымдан себілгеннен кейін үш жыл өткен соң өсімдіктер алғаш рет гүлдейді. Әдетте, өсімдіктер мамырдың ортасы немесе соңынан маусымның басына дейін гүлдейді. Гүлдер аязға сезімтал болғандықтан, мамыр және маусым айларында аяз болу ықтималдығы төмен аймақтарда өсіру ұсынылады. Жемістер маусым мен шілде айларында дамиды және тамыз бен қыркүйек айларында піседі.
Ұрықтандыру
Жас шисандра өсімдіктерін өсіру үшін қоректік заттарға бай топырақ қажет, сондықтан көбінесе органикалық тыңайтқыш ретінде мал тыңайы қолданылады. Ұрық даму кезеңінде жоғары азотты (N) және жоғары гумусты (H) органикалық тыңайтқыштар қолданылуы тиіс, ал кейін жоғары фосфорлы (P) және жоғары калийлі (K) тыңайтқыштармен тыңайту керек. Шисандраның қалыпты жеміс беруін қамтамасыз ету үшін өсудің маңызды кезеңдерінде жапырақ арқылы тыңайту ұсынылады. Шисандра жинағын арттыру үшін аналық гүлдердің саны маңызды болғандықтан, шілде айында жапырақ арқылы тыңайту үшін баракс, аммоний молибдаты және лантан нитраты тыңайтқыштарын қолдануға болады.
Қолданылуы
Оның жидектері дәстүрлі медицинада қолданылады. Химиялық құрамында лигнандар – шисандрин, дезоксишизандрин, гомизиндер және прегомизиндер бар. Кореялықтар омиджа (хангуль: 오미자) деп аталатын жидектерден омиджа ча деп аталатын тәтті сусын жасайды, яғни "омиджа шайы"; корей шайына қараңыз. Жапон тілінде олар гомиши деп аталады. Айнұ тайпасы репнихат деп аталатын бұл өсімдікті суық тигенде және теңіз ауруына ем ретінде қолданған. Ресейде лимонникке (S. chinensis) деген қызығушылық кеңес ғалымдарының жидектер мен тұқымдарды зерттеуімен байланысты болды.