Жапон қызылқұрылысы (Жапондық түйіндес шөп)

Кіріспе

Гүлді өсімдік (жапон түйеқұйрығы)

Түрлер қорабы
|сурет = Reynoutria japonica in Brastad 1. jpg
|таксон = Reynoutria japonica
|автор = Houtt. Жалпы атауларының ішінде жапон түйеқұйрығы бар. Ол Шығыс Азияда, Жапонияда, Қытайда және Кореяда табиғи түрде өседі. Солтүстік Америка мен Еуропада бұл түр көптеген орталарда сәтті орнығып, бірнеше елде зиянкес және инвазивті түр ретінде жіктеледі. Өсімдік ара өсірушілерге ұнайды, оның жас сабақтары жеуге жарамды, лимонды раубарб сияқты дәмімен танымал болғандықтан, оны жиналған көкөніс ретінде жиі пайдаланады.

Сипаттама

Гүлдері ұсақ, кремі немесе ақ түсті, жаздың соңы мен күздің басында тік гүлшоғырларда пайда болады. Жапон түйіндік бұтасының сабақтары іші қуыс, көтеріңкі түйіндері анық байқалады, олар бамбук сияқты көрінеді, бірақ олармен туыс емес. Сабақтар әрбір өсу маусымында ең жоғары биіктікке жете алады, бірақ тротуардың жарықтары арқылы өсіп шыққан немесе үнемі кесілетін жерлерде одан әлдеқайда кішкентай өсімдіктерді кездестіру жиі кездеседі. Жапырақтары кең сопақ пішіндес, ұзындығы және ені , түбі кесілген. Reynoutria japonica-ның жаңа жапырақтары қою қызыл және ұзын; жас жапырақтары жасыл, қою қызыл тамырларымен керілген; жапырақтары жасыл, түбіне қарай жалпақталған жүрек немесе қалқан пішіндес, әдетте ұзындығы шамамен . Ересек R. japonica тығыз, қалың тоғдарларды құрайды. Жапырақтар сабақтың түйіндерінен кезекпен, зигзаг тәрізді өседі. Пісіп-жетілмеген немесе кесу және басқа да шектеулерге ұшыраған өсімдіктердің сабақтары ересек өсімдіктерге қарағанда әлдеқайда жұқа және қысқа болады, сондай-ақ іші қуыс емес.

Сәйкестендіру

Жапон түйіндісін басқа да түйінді өсімдіктерге ұқсатып қателесу мүмкін, көбінесе жапырақтары мен сабақтарының сыртқы түрінің ұқсас болуынан. Итқанаты, сирень, жүрекшелі хоттуйния (Houttuynia cordata), әсем бисторттар, мысалы, қызыл бисторт (Persicaria amplexicaulis), кіші түйінді (Koenigia campanulata), Гималай балдаққысы (Impatiens glandulifera), кең жапырақты доқ (Rumex obtusifolius), бау-бақшадағы қырыққабық (Convolvulus arvensis), бамбук, Гималай балшығы (Leycesteria formosa) және орыс жүзімі (Fallopia baldschuanica) Жапон түйіндісі (Reynoutria japonica) деп саналған.

Қолданылуы

Жапон түйеқұртының гүлдері кейбір ара өсірушілер үшін жылдың гүлдеу уақыты шектеліп, басқа ештеңе гүлдемейтін кезде бал аралары үшін маңызды нектар көзі болып бағаланады. Жапон түйеқұртынан монофлоральды бал шығады, АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы ара шаруашылары оны көбінесе бамбук балы деп атайды, ол қара бидай балына (Polygonaceae тұқымдасына жататын өсімдік) ұқсас, бірақ жұмсақ дәмі бар. Жас сабақтары көктемгі көкөніс ретінде жеуге жарамды, дәмі раубарбаға ұқсас. Кейбір аймақтарда жапон түйеқұртын жартылай өсіру арқылы сезімтал батпақты жерлерге шабуыл жасайтын және жергілікті өсімдіктерді ығыстыратын түйеқұрт популяциясын бақылауға қол жеткізіледі. Жапонияда оны сансай, яғни жабайы жиналған көкөніс ретінде жейді. Еуропада жас өркендері мейрамханаларда қолданылады. Түйеқұрт күніне 30 см-ге дейін өсе алады, сондықтан ол нашар сапалы топыраққа төзімді, тез өсетін көкөніс. Түйеқұрттың тым көп жинауға төзімділігі жоғары болғандықтан, оны көкөніс ретінде өсіруден гөрі жинау жиі кездеседі. Өсімдікті шикі немесе пісіріп жеуге болады. Жерде тамақтанатын әнші және ойын құстары да тұқымдарын жейді.

Жапонияда

Ол бүкіл Жапонияда кеңінен таралған және статистикаға енгізілу үшін жеткілікті көлемде болмаса да, жабайы жеуге жарамды көкөніс (сансай) ретінде жиналады. Оны аймақтық атаулармен атайды, мысалы, тонкиба (Ямагата).

Бұл орташа белдеудегі су жағалау экожүйелеріне, жол жиектеріне және қиыршық жерлерге жиі қоныстанады. Ол басқа шөптесін түрлерді толығымен ығыстырып тастайтын қалың, тығыз колониялар құрайды және қазір АҚШ-тың шығыс бөлігіндегі ең зиянды жат текті өсімдіктердің бірі саналады. Түрдің сәттілігі, оның құрғақшылыққа, түрлі топырақ түрлеріне және жоғары тұздылыққа төзімділігімен байланысты. Оның тамырсабалары төмен температураны көтере алады және көлденең және тереңге дейін өсе алады, сондықтан қазу арқылы жою өте қиын. Өсімдік кесілген кезде де, тамырдан күшті өсіп шығады.

Әсері

Инвазивті тамыр жүйесі мен күшті өсу бетон негіздеріне, ғимараттарға, су тасқынынан қорғаныс құрылыстарына, жолдарға, тротуарларға, тіреу қабырғаларына және сәулеттік ескерткіштерге зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, су тасқынынан қорғаныс арналарының су өткізу қабілетін төмендетуі де мүмкін. Жақындағы хабарламалар жапон түйіндік шөбінің бұрынғыдай құрылыстарға аса зиян келтірмейтінін көрсетеді. Зақымдану көбінесе бұрыннан зақымдалған немесе нашарлаған жерлерде байқалады. Жапон түйіндік шөбі басқа өсімдіктерді көлеңкеге алып, ғимараттар мен басқа да құрылыстардың үстінен өседі, өрт қаупін тудырады және тас төселген беттерге зиян келтіреді.

Бақылау

Жапон түйіндігінің кеңінен таралған жер асты тамырлар желісі (ризомалары) бар. Өсімдікті түгелдей жою үшін тамырларын өлтіру қажет. Өсімдіктің жер үстіндегі барлық бөліктерін бірнеше жыл бойы үнемі бақылап, қайта-қайта күтім жасау керек, осылайша толық өсімдік әлсіреп, жойылады. Тиімді гербицидті таңдау маңызды, себебі ол өсімдік арқылы тамыр жүйесіне жетіп етуі керек. Бірақ химиялық өңдеудің орнына экологиялық тұрғыдан қауіпсіз тәсілдер де сынақтан өтуде.

Химиялық

Өсімдіктің көптігін глифосат, имазапир немесе олардың қосындысын қолдану арқылы, немесе барлық көзге көрінетін сабақтарын кесіп, сабақтарының ішін глифосатпен толтыру арқылы айтарлықтай төмендетуге болады. Дегенмен, бұл әдістердің өңделген популяцияны толық жоюда ұзақ мерзімді, сенімді нәтижелер беретіні дәлелденбеді. Ластанған топыраққа бу жіберіп, жер астындағы өсімдік бөліктерін жою әдісі де бар. Британдық Колумбияның Хайда Гвайи аймағында жапырақтарына теңіз суы шашылып сынақтар жүргізілді, бірақ олар үміттен тыс нәтижелер көрсетпеді.

Биологиялық

Жапонияда Mycosphaerella саңырауқұлағының жапырақтарында дақ тудыратын, түйінды бадамды (knotweed) жойғыш ауруы туралы зерттеулер жүргізілді. Бұл зерттеулер саңырауқұлақтың күрделі тіршілік циклына байланысты салыстырмалы түрде баяу дамыды. Алдыңғы зерттеулерге сүйене отырып, 2010 жылғы 1 сәуірден 2014 жылғы 31 наурызға дейін Ұлыбританиядағы бірнеше жерлерде түйінды бадамды жейтін Aphalara itadori псиллидтері (жәндіктер) босатылды, олардың тамақтану көзі – түйінды бадам ғана. 2012 жылы алынған нәтижелер көрсеткендей, жәндіктер сәтті қыстағаннан кейін олардың бекініп, көбейіп өсуі мүмкін. 2020 жылы Амстердам түйінды бадамды бақылау шараларының бірі ретінде, жат түрлерді енгізуге қатаң тыйым салудан ерекшелік жасап, 5000 жапондық Aphalara itadori жапырақ біттерін импорттап босатты. Псиллидтер өсімдіктің шырынын сорып алып, жас өскіндерді өлтіріп, өсуін баяулатуы немесе тоқтатуы мүмкін. Псиллидтердің қыста тынығып, 2021 жылы бекінетіні күтілді. Түйінды бадамды тиімді бақылау туралы айтылатын деректерде ешкілерді жер үстіндегі бөліктерін жеуге, ал шошқаларды жер астындағы бөліктерін қазып шығып жеуге қолдану туралы мәліметтер бар.

Жаңа Зеландия

Жапон түйіндік бидайы Жаңа Зеландияда күтілмейтін организм ретінде жіктеледі және елдің кейбір бөліктерінде тараған.

Еуропа

Еуропалық саяхатшы Филипп Франц фон Зибольд жапондық түйеқұйрықты жапондық жанартаудан Нидерландыдағы Лейден қаласына тасымалдады. 1850 жылға қарай, осы өсімдіктің бір данасын фон Зибольд Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтарға сыйлады. Бағбандар оны бамбукқа ұқсас болғаны және кез келген жерде өсетіні үшін жақсы көретін. Энн Конолли 1970 жылдары Ұлыбритания мен Еуропадағы өсімдіктің тарихы және таралуы туралы алғашқы толыққанды зерттемесін жариялады. "Дейли телеграф" газеті хабарлағандай, бұл арамшөп теміржол және су жолдары арқылы жылдам тарады. Ұлыбританияда жапондық түйеқұйрық – бір ғана әйел клоны. Дегенмен, ол туыс түрлермен оңай будандаса алады. Ұлыбританияда жапондық түйеқұйрық елдің көптеген аймақтарында табиғи ортада орналасқан және биоәртүрлілікке, су тасқынының алдын алуға және мүліктерге келтіретін зиянға байланысты мәселелер тудырады. 1981 жылғы «Жабайы табиғат және ауылдық жерлер» заңының 14(2) бабына сәйкес, Заңның 9-қосымшасының II бөлігінде тізілген өсімдіктерді «жабайы ортада отырғызу немесе өсуіне себепкер болу» қылмыс болып табылады, және жапондық түйеқұйрық осы тізімге кіреді. 2014 жылдан бастап, қалалардағы үй иелері мен жалға берушілер егер олар өз бақшаларындағы өсімдікті бақыламайтын болса, сол жерде айыппұл салынуы немесе сотқа берілуі мүмкін. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының велодромы мен су спорты орталығының 10 акр жерінен түйеқұйрықты жоюға 70 миллион фунт стерлинг жұмсалды. Экология және гидрология орталығы азаматтық ғылымды пайдаланып, бүкіл Ұлыбритания бойынша түйеқұйрықтың қауіп деңгейін бағалайтын жүйені әзірледі. 2010 жылдың 9 наурызында Ұлыбританияда жапондық псиллид жәндігі – Aphalara itadori-ді жабайы табиғатқа жіберу туралы шешім қабылданды. Оның тамақтануы жапондық түйеқұйрыққа өте қатаң және оны бақылауға жақсы мүмкіндіктер береді. Бақыланатын сынақтар 2016 жылы Оңтүстік Уэльсте басталды. Шотландияда 2011 жылғы «Жабайы табиғат және табиғи орта (Шотландия)» заңы 2012 жылдың шілдесінде күшіне енді, ол 1981 жылғы «Жабайы табиғат және ауылдық жерлер» заңын алмастырды. Бұл заңда жапондық түйеқұйрықты (немесе басқа да инвазивті түрлерді) қасақана немесе кездейсоқ тарату қылмыс болып саналады. Солтүстік Ирландияда ол Даун, Антрим және Лондондерри округтерінде тіркелген. Ең ерте жазба 1872 жылға қарайды. Ирландия Республикасында ол Хаут Хед, Дублин округінде, Долдрум шығанағында тіркелген.

European adventurer Philipp Franz von Siebold transported Japanese knotweed from a Japanese volcano to Leiden in the Netherlands. By 1850, a specimen from this plant was donated by Von Siebold to the Royal Botanic Gardens, Kew. It was favoured by gardeners because it looked like bamboo and grew everywhere. Ann Conolly provided the first authoritative work on the history and distribution of the plant in the UK and Europe in the 1970s. According to The Daily Telegraph, the weed has travelled rapidly, aided by rail and water networks. In the UK, Japanese knotweed is a single female clone. However, it is able to readily hybridise with related species. In the UK, Japanese knotweed is established in the wild in many parts of the country and creates problems due to the impact on biodiversity, flooding management and damage to property. It is an offence under section 14(2) of the Wildlife and Countryside Act 1981 to "plant or otherwise cause to grow in the wild" any plant listed in Schedule nine, Part II to the Act, which includes Japanese knotweed. As of 2014, householders and landlords within towns, who do not control the plant in their gardens, can receive an on the spot fine or be prosecuted. It cost £70 million to eradicate knotweed from 10 acres of the London 2012 Olympic Games velodrome and aquatic centre. The Centre for Ecology and Hydrology has been using citizen science to develop a system that gives a knotweed risk rating throughout Britain. The decision was taken on 9 March 2010 in the UK to release into the wild a Japanese psyllid insect, Aphalara itadori. Its diet is highly specific to Japanese knotweed and shows good potential for its control. Controlled release trials began in South Wales in 2016. In Scotland, the Wildlife and Natural Environment (Scotland) Act 2011 came into force in July 2012 that superseded the Wildlife and Countryside Act 1981. This act states that is an offence to spread intentionally or unintentionally Japanese knotweed (or other non native invasive species). In Northern Ireland, it has been recorded from Counties Down, Antrim and Londonderry. The earliest record is in 1872. In the Republic of Ireland, it has been recorded from Howth Head, County Dublin at Doldrum Bay.

Қарыз беру туралы дау

Ұлыбританияда жапондық түйіндік шөп банктер мен басқа да ипотекалық компаниялардың тым шектеулі несие беру саясатының нәтижесінде баспасөзде көп назар аударды. Бірнеше несие берушілер бақта немесе көрші бақтарда осы өсімдік табылғандықтан ипотекалық өтінімдерді қабылдаудан бас тартты. 2012 жылы Корольдік дипломированный сарапшылар институты (RICS) [түйіндік шөп] емделуге жататын және мүлікке сирек зиян келтіретін болса да, несие беруден бас тартуға қарсы репортаж жариялады. Жапондық түйіндік шөптің қандай екені және оның қандай зиян келтіруі мүмкін екені туралы ақпарат пен түсінік жетіспейді. Нақты кеңес пен нұсқаулардың болмауы сарапшыларды жапондық түйіндік шөптің тәуекелін қалай бағалауға болатынына қатысты күмәндандырды, бұл ипотекалық бағалауда осы өсімдік туралы қайшылықты мәліметтерге әкелуі мүмкін. RICS бұл кеңес индустрияға тәуекелді тиімді өлшеуге қажетті құралдарды ұсынып, банктерге тұрғын үй нарығын дамыту үшін кімге және қанша несие беру керектігін анықтауға қажетті ақпаратты береді деп үміттенеді. Ең нашар сценарийде (4-санат), егер өсімдік "тұрақты ғимараттан, тұрғын алаптардан, консерваториядан және/немесе гараждардан, сондай-ақ мүліктің немесе көршілес жердің шекарасынан тысқары тұрақты қосымша құрылыстардан 7 метр (23 фут) қашықтықта болса; және/немесе тұрақты қосымша құрылыстарға, олармен байланысты нысандарға, дренаж жүйелеріне, жолдарға, шекаралық қабырғалар мен қоршауларға елеулі зиян келтірсе", Woolwich несиелеу шарттары қазір бұл мүлікті "Мүлік күту қауымдастығына (PCA) тіркелген фирма жүргізген емдеу жұмыстары қанағаттанарлық деңгейде аяқталған жағдайда" қабылдауға болатынын көрсетеді. Емдеуге кемінде 10 жылдық сақтандырылған кепілдік қоса тіркелуі керек, ол мүлікке тән және кейінгі иелеріне, сондай-ақ ипотека несиесін алған иелеріне берілуі мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін жұмыс тобы құрған Мүлік күту қауымдастығының бас директоры Стив Ходжсон: "Жапондық түйіндік шөп – бұл 'үйдің қатерлі ісігі' емес және оны білікті мердігерлердің нашар сымдарды немесе ылғалдылықты жоюмен айналысқандай жоюға болады" деді.

In the United Kingdom, Japanese knotweed has received a lot of attention in the press as a result of very restrictive lending policies by banks and other mortgage companies. Several lenders have refused mortgage applications on the basis of the plant being discovered in the garden or neighbouring gardens. The Royal Institution of Chartered Surveyors published a report in 2012 in response to lenders refusing to lend "despite [knotweed] being treatable and rarely causing severe damage to the property". Blockquote|There is a real lack of information and understanding of what Japanese knotweed is and the actual damage it can cause. Without actual advice and guidance, surveyors have been unsure of how to assess the risk of Japanese knotweed, which can result in inconsistent reporting of the plant in mortgage valuations. RICS hopes that this advice will provide the industry with the tools it needs to measure the risk effectively, and provide banks with the information they require to identify who and how much to lend to at a time when it is essential to keep the housing market moving.|Philip Santo, RICS Residential Professional Group Their criteria have since been relaxed to a category based system depending on whether the plant is discovered on a neighbouring property (categories 1 and 2) or the property itself (categories 3 and 4) incorporating proximity to the property curtilage and the main buildings. Even in a worst case scenario (category 4), where the plant is "within 7 metres (23 feet) of the main building, habitable spaces, conservatory and/or garage and any permanent outbuilding, either within the curtilage of the property or on neighbouring land; and/or is causing serious damage to permanent outbuildings, associated structures, drains, paths, boundary walls and fences" Woolwich lending criteria now specify that this property may be acceptable if "remedial treatment by a Property Care Association (PCA) registered firm has been satisfactorily completed. Treatment must be covered by a minimum 10 year insurance backed guarantee, which is property specific and transferable to subsequent owners and any mortgagee in possession." Property Care Association chief executive Steve Hodgson, whose trade body has set up a task force to deal with the issue, said: "Japanese knotweed is not 'house cancer' and could be dealt with in the same way qualified contractors dealt with faulty wiring or damp."

Америка Құрама Штаттары

Бұл өсімдікті АҚШ-тың 50 штатының 42-сінде кездестіруге болады.

Канада

Гейл Уоллиннің айтуынша, ол Британдық Колумбияның инвазивті түрлер кеңесінің атқарушы директоры және Канаданың инвазивті түрлер кеңесінің тең төрағасы, 2015 жылға қарай Манитоба және Саскачеван провинцияларын қоспағанда, Канаданың барлық провинцияларында кездесті. Ванкуверде өсімдіктер "көлік жолының төрт қатарының астынан өтіп, екінші жағынан шығып келді". Қытай тіліндегі мағынасы "барыс таяғы" болып аударылады.