Кіріспе
Американдық миссионер, Киелі кітап аудармашысы және аболиционист Натан Браун (22 маусым 1807 – 1 қаңтар 1886) – Үндістан мен Жапонияға миссионерлік қызмет атқарған американдық баптист миссионері, Киелі кітап аудармашысы және аболиционист. Ол ассам тілі, грамматикасы және жазуы саласындағы еңбектерімен танымал. Шамамен 1843 жылы Сибсагарда тұрғанда, ол Жаңа Ғалымды ассам тіліне немесе Амар Транкорта Ису Кхристор Нотун Ниомға (আমাৰ ত্ৰাণকৰ্তা য়িচু খ্রিষ্টৰ নতুন নিয়ম) аударуды бастады және 1848 жылы оны жариялады. 1854 жылы ол "Иса Мәсіх және оның қасиетті хабарлары" деген тақырыпта тағы бір кітап шығарды. Ол басқа миссионерлермен бірге дұғаларды да аударды. Оның "Ассам тілінің грамматикалық ескертулері" атты еңбегі 1848 жылы американдық баптист миссиясының баспасында жарық көрді. 1846 жылы әріптесі Оливер Каттермен бірге ол ассам тіліндегі алғашқы мерзімді басылым – "Орунодои" (অৰুনোদই) журналын жариялады. Сонымен қатар, ол заманауи және тарихи ассам ғалымдарының еңбектерін жариялады, мысалы, Кашинат Фуканның 1844 жылғы "Оксом Буронзи" (Ассам тарихы, অসম বুৰঞ্জী), екі бөлімнен тұратын Бакуль Кайастаның 1845 жылғы "Китабот Монзори" (Математика, ассам тіліндегі өлең түрінде, কিতাবত মঞ্জৰী), "Лилавоти" мен "Подгонит", сондай-ақ 1850 жылғы "Сутия Буронзи" (চুতিয়া বুৰঞ্জী) және тағы да басқаларын жариялады. Ассамда Браун ана тілі мен әдебиетінің негізін қалаушы және қорғаушысы болып есептеледі.
Nathan Brown (; 22 June 1807 – 1 January 1886) was an American Baptist missionary to India and Japan, Bible translator, and abolitionist. He is noted for his works on Assamese language, grammar and script. In around 1843, based in Sibsagar, he began translating the New Testament into Assamese or Amar Trankôrta Yisu Khristôr Nôtun Niyôm (আমাৰ ত্ৰাণকৰ্তা য়িচু খ্রিষ্টৰ নতুন নিয়ম) which he published in 1848. In 1854, he published another book titled খ্রিষ্টৰ বিবৰণ আৰু শুভ বাৰ্তা meaning roughly Jesus Christ and his Holy Messages. He also translated prayers alongside his other missionary colleagues. His work Grammatical Notices of the Assamese Language was published by the American Baptist Mission Press in 1848. In 1846, with his colleague Oliver Cutter, he published Orunodoi (অৰুনোদই), the first Assamese periodical. He also published works of contemporary and historical Assamese scholars, to name a few Ôxôm Burônzi (History of Assam, অসম বুৰঞ্জী) by Kashinath Phukan in 1844, Kitabôt Mônzôri (Mathematics, in Assamese verse, কিতাবত মঞ্জৰী) in two parts, Lilawôti and Pôdgônit by Bakul Kayastha in 1845, and Sutiya Burônzi (চুতিয়া বুৰঞ্জী) in 1850, as well as others. In Assam, Brown is considered to be a pioneer and champion of the native language and literature.
Ерте өмір және Бирма мен Ассамға жіберілген миссионерлік сапарлар
Жаңа Гэмпшир штатының Нью-Ипсвич қаласында туған ол Уильямс колледжінде оқыды, онда сыныбында бірінші болып бітірді. Ол екі жыл Вермонт штатында оқытумен айналысты, содан кейін 1830 жылы үйленген әйелі Элиза екеуі Бірмаға миссионерлер ретінде қызмет етуге кетті. 1835 жылы Солтүстік-Шығыс шекарасындағы генерал-губернатордың өкілі Дэвид Скотт, Бірмада (қазіргі Мьянма) жұмыс істейтін американдық баптист миссионерлерін Ассамға христиан діні мен білім тарату үшін шақырды; Браун мен Оливер Каттер 1837 жылы алғаш келді. Браунның бастапқы ниеті Киелі кітапты бірма тіліне аудару болған, бірақ ол көп ұзамай Каттер мен Майлс Бронсонмен бірге Үндістанның Ассам аймағында миссионерлік жұмысқа тартылды. 1846 жылға қарай ол Сибсагарда 14 ассам тілінде оқытатын мектеп ашып, Бостон қаласында құлдыққа қарсы үгіт жүргізді. Бұл күрес ақырында Америка Азамат соғысына әкелді. Құлдыққа қарсы қозғалыстың көптеген жақтастары өздерінің күш-жігерінің қанды нәтижелерімен жеке санада күресуге мәжбүр болды. Пастор Браун Магнус Махрбада зорлық қолдану мәселесін қарастырды. Браун американдық баптист еркін миссионерлік қоғамына қосылып, президент Авраам Линкольнмен азат ету мәселесін талқылау үшін кездесті. 1872 жылы Нейтан Шарлотта Марлитке үйленді. Ол Киелі кітапты ең көне грек қолжазбаларына сүйене отырып басып шығарды, содан кейін хирагана тілінде мыңдаған данасын тарату үшін басып шығарды (білімі аз адамдардың қаныш түсінбеуі мүмкін болған қаңғи тілін түсінуге мүмкіндік беру мақсатында). Браун 1886 жылы Йокогамада қайтыс болды.
Отбасы
Браунның бес баласы болды, олардың екеуі (Элиза және Нейтан Уорт) ересек жасқа жетті. Оның әйелі Шарлотта басқа миссионер, Уильям Эшморға тұрмысқа шықты және олар Гуандун провинциясында американдық баптист миссионерлік одағында қызмет етті.