Кіріспе

Венгриялық ұлттық-социалистік партиясы (Мадьяр Немецетти Шосциалиста Парт) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Венгриядағы бірнеше ұсақ нацистік партиялар қолданған саяси атау.

Алғашқы нацистік топтар

Нацизмнің алғашқы пайда болуынан бастап Үшінші рейхтің құлауына дейін Венгрия саясатына терең әсер етті, және осының салдарынан соғыстар аралық кезеңде елде бірнеше "көшірме қозғалыстар" құрылды. Алғашқы ХНСП 1920 жылдары ұйымдастырылды, бірақ ешқандай ықпалға ие болмады. Дегенмен, партияның бұл нұсқасы 1930 жылдарға дейін жалғасты. Екінші топты 1931 жылы Золтан Бёсёрмень құрды. Қозғалыс жақын арада партия таңбасы болғандықтан "Орақ-крест" деп аталды. Орақ-крест салыстырмалы түрде шағын болды, бірақ ол Венгриядағы шаруалар үшін жер және әлеуметтік реформаны тікелей талап еткен алғашқы фашистік қозғалыс болды. Кейіннен, Жебелі крест партиясы сияқты көптеген фашистік қозғалыстар осы үлгіні қабылдап, ауылдық жерлерде қолдау тапты. Венгрияның Ұлттық-социалистік шаруалар мен жұмысшылар партиясы (ХНСШЖП) 1933 жылы Золтан Мешко басшылығымен Шағын шаруалар партиясынан бөлініп шыққан топ ретінде құрылды. Бұл партия, ең алдымен, жерсіз шаруаларға үндеді. Көп ұзамай ол бастапқы ХНСП-ні сіңіріп алды, ал оның жақтастары ерекше формалары үшін "Жасыл жейделер" деп белгілі болды. Олар Жебелі кресті де өздерінің символы ретінде қабылдады. Бұл топ свастиканы өздерінің таңбасы және Ұлттық-социалистік бағдарламаны саяси құжаты ретінде қабылдады, тіпті Германиядағыдан әлдеқайда кішкентай масштабта болса да, өздерінің SA және SS ұйымдастыруға тырысты. Бұл екі топ та өздерінің шабыт көзі ретінде тікелей нацистік Германияға жүгінді және нацистік партияны мүмкіндігінше көшірді. Екеуі де құрылғаннан кейін көп ұзамай үкімет тарапынан тыйым салынды, бірақ олар жасырын түрде қызметін жалғастырды. Бұл идеяға, әсіресе, егін жинау кезінде ірі меншіктерде уақытша жұмыс істейтін кедей маусымдық жұмысшылар қолдау көрсетті. 100-ден астам адам қамауға алынғанда, олардың барлығы Бёсёрмень жариялаған "Идея" үшін өлдіруге дайын екенін мәлімдеді. Әскери құрылымды дамыта отырып, Орақ-крест көтеріліс жолын таңдады және 1936 жылдың 1 мамырында бүлікке көтерілді. Топтың бірнеше мың жақтасы Будапештке шеруге аттанды, олардың сөздері бойынша астана "күнәлі" деп айыпталды. Алайда, әлі де шағын және нашар жабдықталған топ әскерге тең келмеді және олар тез арада басып тасталды. Нәтижесінде, топқа тыйым салынды және үкімет тарапынан қысымға ұшырады, ал Бёсёрмень Германияға эмиграцияға кетті.

Саласи билігі тұсындағы бірлік

Осы кезеңде Френц Саласи өзінің Ұлттық Ерік партиясының (кейіннен Жебелі Крест партиясы) ықпалды көшбасшысы болып көзге түсті. Бұл топ тез арада біріктіру орталығына айналып, 1937 жылы Балогтың тобын қабылдады, содан кейін сол жылы өзінің тобына HNSP атауын берді. Көп ұзамай Саласи, нацизмге қызығушылық танытса да аристократиямен байланысы бар Фестетицтің өзінен басқа, барлық маңызды кадрларды бір тудың астына біріктірді.

Соғыс уақытындағы тәжірибе

Соғыс басталған кезде жебелі айқышқа тыйым салынды, соның салдарынан Саласиге бірлік сақтау қиын болды. Палффи Ласло Бакымен бірігіп, дерлік бірден ХНСП-ны қайта құрды, және 1940 жылға қарай бұл топтың 15 депутаты болды, ол қайтадан Саласи тобымен бірікті. Алайда, бұл бірігу ұзаққа созылмады, өйткені 1941 жылы олар 44 депутаты бар Венгрия Жаңарту Ұлттық-социалистік партиясын (ВЖҰСП) құрды. Германия қаржылаған «Magyarság» газетінің қолдауымен партия көп ілгерілемеді, бірақ неміс басқыншылығынан кейін жалғастыруға рұқсат етілген санаулы партиялардың бірі болды және Саласи үкіметінде маловаты рөл атқарды. ВЖҰСП 1944 жылы ресми түрде Жебелі айқышқа біріктірілді, бірақ жеке ұйымдар соғыс аяқталғанға дейін көбінесе өз қызметін жалғастырды. Венгрия Ұлттық-социалистік партиясы аталымын таласқан ешбір ұйым Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалмады.

Ұлттық жиналыс

Сайлау Дауыстар Орындықтар Ранг Үкіметтің ұлттық тізім жетекшісі # % ±п.т. # +/− 1926 1,118 0,1% 0,1 11-ші 1935 57,544 3,9% 3,9 5-ші 1939 10,872 0,7% 14-ші