Өзіндік ашу: қарым-қатынастарды дамыту процесі

Кіріспе

Әлеуметтік процесс

Өзін-өзі ашу – бір адамның екінші адамға өзі туралы ақпаратты ашатын коммуникация процесі. Бұл ақпарат сипаттамалық немесе бағалаулық сипатта болуы мүмкін, сонымен қатар ойлар, сезімдер, ұмтылыстар, мақсаттар, сәтсіздіктер, жетістіктер, қорқыныштар, армандар, қанағаттанулар, ұнатпаулар және сүйікті нәрселерді қамтуы мүмкін. Әлеуметтік ену теориясы өзін-өзі ашудың екі өлшемі бар екенін көрсетеді: кеңдігі және тереңдігі. Екеуі де жақын қарым-қатынасты дамыту үшін маңызды. Екі адам талқылайтын тақырыптардың ауқымы – ашудың кеңдігі. Ақпараттың қаншалықты жеке және құпия екендігі – ашудың тереңдігін көрсетеді. Қарым-қатынаста кеңдікті кеңейту оңай, себебі ол жеңіл қол жетімді; ол тұлғаның және күнделікті өмірдің сыртқы қабаттарынан, мысалы, мамандықтар мен әдеттерден тұрады. Тереңдікке жету қиын, себебі ол ауыр естеліктер мен басқалармен бөлісуге тартыншақ болатын ерекшеліктерді қамтиды. Біз жұбайымыз бен жақындарымызбен өзімізді толыққанды ашып, ең көп тақырыптарды талқылаймыз. Өзін-өзі ашу – жақындық құрудың маңызды құралы, онысыз оған қол жеткізу мүмкін емес. Өзара және тиімді өзін-өзі ашу күтіледі. Өзін-өзі ашуды әлеуметтік алмасу теориясымен түсіндірілетін шығындар мен пайдаларды талдау арқылы бағалауға болады. Өзін-өзі ашудың көп бөлігі қарым-қатынас дамуының басында болады, бірақ одан да жақын ашулар кейінірек орын алады.

Әлеуметтік ену теориясы

Әлеуметтік ену теориясы қарым-қатынастың дамуы, байланыстағы жүйелі өзгерістермен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Қарым-қатынастар көбінесе беткей ақпарат алмасудан басталып, бірте-бірте мағыналы әңгімелерге ұласады. Жақын қарым-қатынасты дамыту үшін серіктестер әңгімелердің кеңдігі мен тереңдігін арттыруы керек. Кеңдік – екі адамның талқылайтын тақырыптарының алуан түрлілігі, ал тереңдік – осы тақырыптардың жеке маңызын білдіреді. Өзара байланысқа қатысты үш теория бар: әлеуметтік тартымдылық және сенім гипотезасы, әлеуметтік алмасу теориясы және өзаралық норма. Әлеуметтік тартымдылық және сенім гипотезасы, адамдар бір-біріне ашылу себебінің, оларға ашылған адамның оларды жақсы көретініне және сенім артатынына сенуі екенін айтады. Әлеуметтік алмасу теориясы, адамдар өзін-өзі ашуда теңдікті сақтауға тырысатынын түсіндіреді, себебі бұл теңсіздік оларды ыңғайсыз жағдайға түсіреді. Үшінші түсінік, өзаралық норма, өзара ашылу – әлеуметтік норма екенін және оны бұзу адамды ыңғайсыз ететінін көрсетеді. Өзара байланыстың екі түрі бар: кезектесіп өзара ашылу және ұзаққа созылған өзара ашылу. Кезектесіп ашылу – серіктестер бірден бір-бірімен жеке мәліметтерді бөлісетін жағдай, ал ұзаққа созылғанда, ашылу белгілі бір уақыт аралығында жүреді, онда бір серіктес ғана ашылып, екіншісі тыңдайды. Кезектесіп өзара ашылуға бейім адамдар, ұзаққа созылған өзара ашылуға бейім адамдарға қарағанда, өз серіктестерін көбірек ұнатады. Кезектесіп ашылатын серіктестер бір-біріне жақын және ұқсас сезінеді, сондай-ақ бір-бірінің серіктестігін ұнатады. Бұл әлеуметтік тартымдылық және сенім гипотезасымен түсіндірілуі мүмкін, себебі серіктестер жеке ақпаратты жариялағандықтан, оларды ұнататын және оларға сенім артатын ретінде қабылдайды. Ұзаққа созылған өзара ашылуға бейім адамдарға әлеуметтік алмасу теориясы және өзаралық норма әсер етеді, бұл жағымдылықтың төмен деңгейін түсіндіруге көмектеседі. Ұзаққа созылған өзара ашылу өзара ашылуды шектейтіндіктен, бұл осы екі теорияны бұзатын ашылудағы тепе-теңсіздікті тудырады. Дегенмен, адамдар көбінесе өздері басқалардан көбірек ашылатынын айтады. Бұл таныс серіктес өзара ашылуы деп аталады және қарым-қатынасты дамытудағы өзін-өзі ашу процесі үшін маңызды. Қарым-қатынас нығаю үшін, жеке емес мәліметтерді жеке мәліметтерге бөлісудің маңызы зор. Адам өзін ашық айту үшін өзін қабылданған сезінуі керек. Қабылданбаса, бір серіктес кері шегінеді және қарым-қатынастағы жеке деректерді ашпайды. Өзімізбен бөлісу бізді қиял әлемдерінен шығарып, өзіміз өмір сүріп жатқан әлемнің шынайылығын көруге мүмкіндік береді. Біз өзімізге ұнаған және сезімдерімізбен бөлісетін адамдармен бөлісуді жөн көрейміз. Сондай-ақ, өзін көбірек жақын таныстыратын адамның өзін ашуды және қабылдаушымен жақын болуды жеңілдететіндігі туралы дәлелдер бар. Осылайша, өзін-өзі ашу жақындықты тудырады. Сондықтан біз өзімізді ашық көрсетеміз және жұбайларымызбен және жақындарымызбен әр түрлі тақырыптарды талқылаймыз. Өзін-өзі бақылау – бұл әсерді басқарудың бір түрі, онда адам жағдайды зерттейді және соған сәйкес әрекет етеді. Өзін-өзі бақылау үздіксіз масштабта өлшенсе де, зерттеушілер адамдарды жиі екі түрге бөліп қарастырады: жоғары және төмен өзін-өзі бақылаушылар. Жоғары өзін-өзі бақылайтын адам жағдайды жақынырақ қарастырады және басқалармен «қалыптасу» үшін мінез-құлқын түзетеді. Жоғары өзін-өзі бақылайтын адамдар өздерінің әріптестерінің көңілінен шығу үшін мейірімді және сыртқа қараған секілді әрекет етеді. Төмен өзін-өзі бақылайтын адам бұлай етпейді және көпшілік алдында жүріс-тұрысы кезінде өз эмоциялары мен ойларына еліктеуге бейім. Олар әлеуметтік белгілерге көбірек бейімделгендіктен, жоғары өзін-өзі бақылайтын адамдар серіктестің ашып отырған жақындық деңгейін бағалауда жақсы. Осы белгілерді байқағаннан кейін, жоғары өзін-өзі бақылайтын адамдар өздерінің жеке өмірін ашуға бейім. Бұл өзаралық нормамен түсіндірілуі мүмкін, себебі жоғары өзін-өзі бақылаушылар осы белгілерді оңай қабылдай алады және олар өздерінің ашылуымен жауап беруі керек екенін біледі. Оны әлеуметтік алмасу теориясымен де түсіндіруге болады. Зерттеулер көрсеткендей, жоғары өзін-өзі бақылаушылар төмен өзін-өзі бақылаушылармен қосқанда ыңғайсыз болады, өйткені төмен өзін-өзі бақылаушылар интимдік мәліметтерді ашып көрсетуге бейім емес, сондықтан әңгімеде тепе-теңдік болмайды. Жоғары өзін-өзі бақылаушылар әңгіменің «бастаушылары» болып табылады және әдетте әңгімені бастап, оны жалғастырады. Бұл өңдеу эффектілеріне, атап айтқанда ассимиляция және бейімделу эффектілеріне байланысты болуы мүмкін. Ассимиляция эффектілері, адамның бұрынғы біліміне сүйене отырып, жағдайға қатысты мінез-құлқын анықтайды, ал бейімделу эффектілері жағдайды мұқият бақылауға және нақты ақпаратқа көбірек назар аударуға сүйенеді. Ассимиляциялық өңдеу қауіпсіз, күнделікті жағдайлар үшін өте қолайлы, ал бейімделуші өңдеу – мәселелі жағдайлар үшін. Қуанышты адамдар көбінесе ассимиляциялық өңдеуді қолданады, бұл оларды батыл және тікелей ашылуға итермелейді, ал бақытсыз адамдар бейімделуші өңдеуді қолданады, бұл оларды ашылуда көбірек сақтық танытуға итермелейді. Бақытсыз адамдарға қатысты бейімделу эффектілері өзара байланысты күшейтеді, себебі бұл адамдар серіктесінің ашылу деңгейіне бейімделеді, бірақ одан асып өтпейді. Қарым-қатынаста, ашылу ықтималдығына әсер ететін басқа да факторлар бар. Жоғары өзіне сенімді адамдар көбінесе өзін ашып көрсетеді, бірақ керісінше де дұрыс, яғни серіктестің ашылуы өзіне сенімділікті арттырады. Ер адамдарда өзін-өзі ашу және олардың әйелдерінен қабылдайтын ашылу деңгейі олардың өзіне сенімділігімен оң байланысты. Екі жыныс үшін де қарым-қатынастың жағдайы және оған байланысты сезімдер әрбір жұбайдың өзін қаншалықты ашып көрсетуіне үлкен үлес қосады. Қанағаттандыру, махаббат және міндеттемемен сипатталатын қарым-қатынастағы күйеулер мен әйелдер өздерінің ашылу деңгейін және серіктерінің ашылуын жоғары бағалайды. Әйелдер достарынан көбірек ақпарат ашып, жақсы кеңес алатынын, ал күйеулерінен азырақ алатынын хабарлайды. Жасөсперімдердің өзін-өзі ашуына қатысты бір зерттеу, бауырлар арасындағы жоғары өзін-өзі ашу қақтығыстың күшеюімен байланысты екенін, ал достар арасындағы жоғары өзін-өзі ашу қақтығыстың күшеюімен байланысты емес екенін көрсетеді.

Social penetration theory states that the development of a relationship is closely linked to systematic changes in communication. Relationships generally begin with the exchange of superficial information and gradually move on to more meaningful conversations. In order to develop a more intimate relationship, partners must increase the breadth and depth of their conversations. Breadth includes the variety of topics two people discuss and depth is the personal significance of these topics. Three theories describe reciprocity: The social attraction trust hypothesis, social exchange theory and the norm of reciprocity. The social attraction trust hypothesis says that people disclose to one another because they believe the person who disclosed to them likes and trusts them. Social exchange theory explains that people attempt to maintain equality in self disclosure because an imbalance in this makes them uncomfortable. The third explanation, the norm of reciprocity, argues that reciprocating disclosure is a social norm and violating it makes a person uncomfortable. There are two types of reciprocity: turn taking reciprocity and extended reciprocity. Turn taking is when partners immediately self disclose with one another and extended is when disclosure happens over a period of time, in which one partner may be the only one disclosing while the other just listens. Those who engage in turn taking reciprocity are shown to like their interaction partners more than those who engage in extended reciprocity. Turn taking partners are also shown to feel closer and similar to each other and to enjoy the other's company more than extended pairs. This can be explained by the social attraction trust hypothesis because the partners perceive the discloser as liking and trusting them because they disclosed personal information. Those who engage in extended reciprocity are affected by the social exchange theory and the norm of reciprocity which can account for the lower degree of liking. Since extended reciprocity limits reciprocating disclosure it creates an imbalance in disclosure which violates both of these theories. That said, people usually report that they themselves are disclosing more than is the other partner. This is called perceived partner reciprocity, and it is critical to the self disclosure process in developing relationships. The transition from sharing impersonal to personal facts is crucial to the building of an intimate relationship. One must feel accepted in order to feel comfortable enough to self disclose. Without acceptance, one partner will withdraw and fail to reveal personal facts within the relationship. Sharing ourselves also brings us out of our imaginary worlds and allows us to see the realities of the world we live in. We are most comfortable sharing with those whom we like and feel like us. There is also evidence that someone who introduces themself with more intimacy is more likely to facilitate self disclosure and intimacy with the recipient. Thus, self disclosure breeds intimacy. This is why we reveal ourselves most and discuss the widest range of topics with our spouses and loved ones. Self monitoring is a form of impression management in which a person examines a situation and behaves accordingly. Although self monitoring is measured on a continuous scale, researchers often group individuals into two types: high and low self monitors. Someone who is a high self monitor tends to examine a situation more closely and adjusts their behavior in order to "fit in" with others in the scenario. High self monitors tend to behave in a friendlier and extroverted manner in order to be well liked by peers. A low self monitor does not do this and tends to follow their own emotions and thoughts when behaving in public. Since they are more attuned to social cues, high self monitors are generally better at assessing the level of intimacy a partner is disclosing. By noticing these cues, high self monitors tend to reciprocate equally in their self disclosures. This can be explained by the norm of reciprocity because the high self monitors can pick up on these cues easily and know that they need to respond with their own disclosure. It can also be explained by social exchange theory. Research shows that high self monitors are more uncomfortable when paired with a low self monitor because low self monitors do not tend to disclose intimate details so the balance in the conversation is uneven. High self monitors are also shown to be the "pace setters" of the conversation and generally initiate and maintain the flow of a conversation. This may also be due to processing effects, in particular assimilation and accommodation effects. Assimilation effects rely on an individual's prior knowledge to guide their behavior in a situation and accommodation effects rely on careful monitoring of a situation and a greater attention to concrete information. Assimilative processing is ideal for safe, routine situations while accommodative processing is for problematic situations. Happy people tend to use assimilative processing, which leads to more daring and direct disclosures, while unhappy people use accommodative processing, which leads them to be more cautious in their disclosures. These accommodating effects for unhappy people tend to increase reciprocity because these individuals will match the level of disclosure from their partner but will not go beyond that. In relationships, there are still other factors that contribute to the likelihood of disclosure. While people with high self esteem tend to reveal themselves more, the reverse is also true, where self esteem is enhanced by a partner's disclosures. In men, self disclosure and the level of disclosure they perceive from their wives is positively correlated with their self esteem. For both genders, the state of a relationship and the feelings associated with it are major contributors to how much each spouse reveals themselves. Husbands and wives in a relationship marked with satisfaction, love, and commitment rate their own levels of disclosure highly as well as their perceptions of their spouses' disclosures. Women report that they disclose more information and receive better advice from their friends than their husbands. One study on adolescents' self disclosure suggests that higher self disclosure between siblings is associated with increased conflict, while higher self disclosure between friends is not.

Жыныстық

Жыныстық өзін-ашу – адамның жыныстық қалауларын екінші адамға, әдетте жыныстық серігіне жеткізуі. Бұл екі адам арасындағы түсіністік деңгейін арттырады және осы ақпарат алмасудың нәтижесінде жақындық сезімін күшейтеді. Сондай-ақ, қарым-қатынастағы қанағаттандылық пен жыныстық өзін-ашу арасында байланыс бар екені анықталды. Ерлерде жыныстық өзін-ашу деңгейі жоғары болса, қарым-қатынастағы қанағаттандылық та жоғары болады, бірақ бұл әйелдерге қатысты дұрыс емес. Алайда, жыныстық қанағаттандылық ерлер мен әйелдер екеуі үшін де жыныстық өзін-ашу деңгейінің жоғары болуымен байланысты. Бұдан өзге, жыныстық жайлы ашық әңгімелеушілерде жыныстық дисфункцияның аз болуы байқалды.

Некеде

Өзін-өзі ашу – қарым-қатынасты сақтау әдісі, мақсаты серіктестердің қарым-қатынасына қанағаттануын қамтамасыз ету. Серіктестер ортақ коммуникация жүйесін үйренеді, ал өзін-өзі ашу осы жүйені құрудың маңызды бөлігі болып табылады, бұл жоғары қанағаттанушылық тудыратын қарым-қатынастар үшін өте пайдалы. Сонымен қатар, махаббат пен қолдау көбінесе неке арқылы ең маңызды жолдармен көтеріледі. Әртүрлі зерттеушілер жүргізген сауалнамалар көрсеткендей, адамдар некені интимдікке жетудің ең жоғары деңгейі деп санайды. Әйелдер мен ерлер өздерінің басқа қарым-қатынастағы адамдардың ашылуына жауап беруге міндетті емес, өз серіктерінің өзін-өзі ашуына жауап беруге көбірек жауапкершілік сезінеді. Дегенмен, Толстедт пен Стоукс (1984) жүргізген зерттеулер қарым-қатынастың жақындығы төмендеген сайын өзін-өзі ашу тереңдігі артатынын көрсетеді. Алғашқы болжам бойынша, жақындық азайған сайын ашылу кеңдігі төмендейді, бірақ жұбайлар көбірек терең ашылуға бейім. Бұл нәтижелердің себебі, шиеленіскен қарым-қатынас жұбайларды коммуникация тақырыптарын шектеуге (кеңдікке) итермелейді, бірақ олар терең интимді мәселелерді талқылауға дайын: әсіресе жағымсыз нәрселерді. Осылайша, олар тереңірек бөліссе де, көбінесе ол жағымсыз контекстте болады. Зерттеушілер бұл оның себебі, адамдар өте жақсы қарым-қатынастарында жеке мәліметтерді ашудан қашып, олардың жағымды қарым-қатынасына кері әсер ететінінен қорқуы мүмкін деген болжам жасады.

Қоршаған ортаның әсері

Қоршаған орта – өзін-өзі ашу факторы. Қоршаған орта жеке ақпаратты тереңірек деңгейде ашу туралы шешім қабылдауға ықпал ете алады. Олтманның сөзіне сәйкес, тыныш, жарығы төмендетілген дәмханада отыру, дауысты асханадағы ыңғайсыз орынға қарағанда, адамды басқалармен жақындасуға көбірек бейімдейді. Жарықтың төмендеуі, осындай жағдайдың жақындасу сезімін күшейтетінін көрсетеді. Қоршаған ортаны жеке құпиялылықты сақтау және ақпаратты ашу мақсатына орай өзгертуге болады.

Емдеу кезінде

Дерлік барлық ойлау мектебі өзін-өзі ашу терапиялық техниканың қажетті элементі екендігімен келіседі. Терапевттің өзін-өзі ашуы клиенттің көбірек ашылуына көмектеседі деп есептеледі, бұл қолдағы мәселені жақсырақ түсінуге әкелуі керек. Бұл терапевтік қарым-қатынасты маңызды емдеу көзі ретінде мойындауға көмектеседі, себебі клиент пен терапевт арасындағы одақ екі тараптың да өзін-өзі ашуы негізінде құрылады. Бір жағынан, бұл тиімді әлеуметтік мінез-құлықты үлгілеуге ұқсас. Терапевттер мен клиенттер арасында ортақ қызығушылықтарды анықтау белгілі бір деңгейде шынайылықты сақтауға пайдалы. Мұндай қызығушылықтарды қалыптастыру терапевттердің балалармен, әсіресе жасөспірімдермен қарым-қатынасында өте пайдалы, олар терапиядан толыққанды пайда алу үшін терапевттің билік еместігін түсінуі керек. Терапиядағы өзін-өзі ашуды зерттеулерде екі түрі анықталды: дереу және дереу емес. Дереу ашу терапиялық процеске оң көзқарас білдіреді, онда екеуі де қатысады, сондай-ақ терапевттің кәсіби өмірі туралы жеке сезімдер мен ақпаратты жеткізеді. Көптеген адамдар осы типтегі ашылудың пайдасын көреді. Алайда, дереу емес ашу терапевт туралы оның кәсіби өмірінен гөрі көбірек ақпаратты ашуды білдіреді және жеке көзқарастарды қамтиды. Бұл тип қазіргі психологтар арасында қырғи қабақ соғыс тудырып отыр; көптегендері бұл ұзақ мерзімді перспективада пайдалы емес, зиянды болуы мүмкін деп санайды, бірақ осы пікірге қарсы тұратын маңызды зерттеулер де бар.

Терапевтердің ақпаратпен бөлісу себептері

Зерттеулер терапевттерден клиенттерге ашылу себептерін баяндауды сұрады. Ең көп кездесетін себептер: клиенттің тікелей сұрағына жауап беру, клиенттің жалғыздық сезімін басуға көмектесу, түсіністік білдіру, клиенттің алаңдаушылық деңгейін төмендету және олардың сезімдерін қалыптырақ көрсету, сондай-ақ қарым-қатынас орнату. Объектілер қатынасы теориясының өкілдері клиенттің өзін басқа адам қалай көретінін және оның бөліскен ақпаратын басқа адам қалай қабылдайтынын білуге ұмтылады. Осы факторларды іске асырудың ең тиімді жолы – терапевтпен сенімді қарым-қатынас құру, ол өзі де ашық болады. Өздік теорияның жақтаушылары да объектілер қатынасы теориясымен келіседі. Субъективтік және қарым-қатынастық мектептер терапияға субъективтілікті енгізуге мүмкіндік беретіндіктен ашылуды қолдайды, олар мұны нағыз емделудің қажетті шарты деп санайды. Олар терапевтік қарым-қатынасты терапевт пен клиент екеуінің де қасақана ашылуларысыз бастауға және өзгертуге болмайды деп тұжырымдайды. Қазіргі көзқарастар бойынша көпшілік терапияда өзін-өзі ашудың қажеттігімен келіседі. Гуманистік теорияның өкілдері клиенттерде жеке өсуді ынталандыруды қалайды және терапевтпен жақын қарым-қатынастың мұны жеңілдететініне сенімді, әрине, терапевт ашқан ақпарат шынайы болса. Барлық адамдарда, тіпті терапевттерде де әлсіздік пен күрес кездесетінін түсіну, гуманистік терапиядағы клиенттерге пайдалы. Экзистенциалды психологтар клиенттерге көмектесу үшін, олар өмірлік сұрақтарға өз жауаптарын табуға шабыттандыру мақсатында өздерінің қиындықтарды жеңу тәсілдерін ашуға тырысады. Феминистік көзқарас ұстанатын терапевттер үшін жеке сезімдерін ашу маңызды, осылайша клиенттер дұрыс терапевтті таңдауға және терапиялық ортадағы билік күресін болдырмауға толық мүмкіндік алады. Көп таралған когнитивтік-мінездік тәсіл де терапияда ашылуды ұсынады, бұл клиенттерге өз ойларын басқа біреудің ойларымен салыстырып қалыпқа келтіруге, оларға сын айтуға және позитивтік күтулер мен мінез-құлықты нығайтуға көмектеседі. Клиенттер терапевт ашылуды қолданған кезде өздерінің жағдайының жақсарғанын жиі айтады. Өзін-өзі ашу күйеудің некедегі қанағаттану деңгейімен байланысты болғандықтан, жұбайларға бір-бірімен ашық қарым-қатынас жасаудың дұрыс жолдарын үйрету терапевттерге алдын алу және емдеу сессияларында қолдануға болатын өте пайдалы дағды болуы мүмкін.

Studies have asked therapists to report their reasons to disclose to clients. The most common reasons are: to answer a direct question from the client, to help soothe the client's feelings of loneliness, to express understanding, to lower a client's anxiety levels and make their feelings seem more normal, and to build rapport. Object relations theorists want the client to be able to see how they are seen by another and how what they share is viewed by another, and the best way to operationalize these factors is through a trusting relationship with a therapist who also discloses. Self theorists believe much the same as object relations theorists. Intersubjective and relational schools of thought encourage disclosure due to its ability to bring subjectivity into therapy, which they deem a necessary element to real healing. They maintain that therapeutic relationships cannot be initiated and changed without intentional disclosures from both therapist and client. In contemporary views, most agree with the inevitability of self disclosure in therapy. Humanistic theorists want to trigger personal growth in clients and feel that a strong relationship with a therapist is a good facilitator of such, so long as the therapist's disclosures are genuine. Seeing that weakness and struggle are common among all people, even therapists, is useful to clients in the humanistic therapy setting. In order for existential psychologists to help clients, they try to disclose their own coping methods to serve as sources of inspiration to find one's own answers to questions of life. For therapists who value feminism, it is important to disclose personal feelings so that their clients have total freedom to choose the correct therapist and to eliminate power fights within the therapeutic setting. The ever popular cognitive behavioral approach also encourages disclosure in therapy so that clients can normalize their own thoughts with someone else's, have their thoughts challenged, and reinforce positive expectations and behaviors. Clients' self reported improvement when a therapist has used disclosure in therapy is high. Given that self disclosure is related to husband's ratings of marital satisfaction, teaching proper ways for a couple to disclose to one another might be a very beneficial skill therapists can use both for prevention and treatment in therapy sessions.

Анонимділік

Анонимдік адамдарға үлкен тәуекелдерге баруға және өздерінің шын сезімдерін басқалармен бөлісуге мүмкіндік береді. Адам осы тәуекелдерге өзінің жеке өмірін жақсырақ тануы себепті барады. Жеке өзін-өзі тану – адамның жеке ерекшеліктерін жақсы білуі. Бұл қоғамдық өзін-өзі танудан өзгеше, онда адам өзін басқалар бағалайтынын сезінеді. Мұндай сезім бағалаудан қорқуға алып келуі мүмкін, яғни адам өз құрбыларынан теріс пікір естіп алудан сескенеді. Қоғамдық өзін-өзі тану жеке сенімдеріне қайшы болған жағдайда да топтық нормаларға бойынумен байланысты. Интернеттегі әңгімелерде серіктестің көрінетін белгілерінің болмауы адамның жеке өзін-өзі тануын күшейтеді, бұл өзін-өзі ашуға ынталандырады. Өйткені, адам жұрт алдында сынға ұшырау туралы алаңдамайды және жеке ойларын еркін білдіре алады. Анонимдік жеке тұлғаны құруға да көмектеседі. Адам анонимдік арқасында жынысын және басқалармен қарым-қатынасын өзгерте алады. Бұл өмірге қанағаттануды арттырады, себебі бірнеше рөлді қабылдай алатын адамдар көбірек қанағат алады. Интернет адамдарға жақындары қабылдамайтын рөлдерді ойнауға мүмкіндік береді, бұл олардың өзін-өзі бағалауын арттырады. Анонимдік сонымен қатар әлеуметтік жағдайы нашар топтарға өздерінің "нағыз беттерін" көрсетуге көмектеседі және оларға әлеуметтік айналымда талқылай алмайтын өзіндік ерекшеліктері туралы әңгімелесуге мүмкіндік береді. Бұл оларға өмірде көмектеседі, өйткені олар ұқсас адамдардан тұратын топ құрып, эмоционалдық қолдау ала алады. Сондай-ақ, осы топтарға қосылып, өзін таныстырғандар осы ерекшеліктері туралы жақын туыстарымен және достарымен бөлісуге бейім екендігі анықталды. Ұзақ уақыт бойы сақталған құпияларды ашып айту денсаулық проблемаларын ұзақ мерзімде айтарлықтай азайтуға көмектеседі.

Физикалық қашықтық және таныстық

Адамдар физикалық жақын тұратын адамдармен қарым-қатынас орнатуға көбірек бейім. Адамдар үнемі көріп тұратын біреумен әрекеттесуді бастауға дайын, бұл таныстық әрекеттесуге де әсер ететінін көрсетеді. Интернетте қарым-қатынас жасау арқылы адамдар әңгімелесетін беттеріне жиі кіретіндермен танысуға мүмкіндік алады, пайдаланушы есімдері мен беттерді тану арқылы. Бұл адамдар бір-бірінен қаншалықты алыс болса да, олардың барлығы Интернеттегі біртұтас кеңістікте орналасқан, бұл бір орында екенін сезінуге мүмкіндік береді. Интернет сонымен қатар физикалық қашықтық салдарынан кездеспейтін адамдарды да жақындастырады. Олар сондай-ақ бірдей қызығушылықтарды бөлісетін белгілі бір сайттарға барып, әңгімеге кіріскенде олардың ортақ екенін біледі. Бұл Интернеттегі қарым-қатынастың жылдам қалыптасуына себеп болуы мүмкін. Онлайн пайдаланушылар ұқсас қызығушылықтарды табу үшін бетпе-бет әрекеттесулерде қажет болатын дәстүрлі кезеңдерден өтуіне қажет жоқ. Мұндай бетпе-бет әрекеттесулер ортақ нәрсені табу үшін көбірек уақыт алады, бірақ онлайн пайдаланушылар тікелей әңгімеге кіре алады. Өзін-өзі бағалауы төмен адамдардың көпшілігі әлеуметтік желілерді ашылу үшін қауіпсіз орын деп қараса да, олардың көпшілігі ашқандары үшін жағымды пікір алмайды. Өзін-өзі бағалауы төмен адамдар әлеуметтік желілерде көбінесе жағымсыз ойларын жариялайды, бұл оларды оқырмандарға аз ұнатуына себеп болады. Оқырмандар жағымсыз жазбаларды елемеуі мүмкін, себебі жазған адам тоқтап, жағымды жазбалар жаза бастасын деп үміттенеді. Жағымсыз ойларын бөлісетін адам жағымды нәрсе жарияласа, оқырмандардан көбірек жағымды пікір алады. Керісінше, өзін жоғары бағалайтын адам оқырмандарға көбірек ұнайды және көбінесе жағымды жазбалар жазады. Егер олар жағымсыз нәрсе жарияласа, өзін-өзі бағалауы төмен адамдарға қарағанда көбірек жауап алады. Сондай-ақ, әлеуметтік қолдау мен онлайн жақын қарым-қатынас уақыт өте келе жалғыздық сезімін азайтады. Бірақ кейбір зерттеулер көрсеткендей, Интернетке тым көп уақыт жұмсау және осындай жақын қарым-қатынастарды құру, Интернетке қатысы жоқ қарым-қатынастарға жұмсалатын уақытты азайтуы мүмкін. Мұндай қарым-қатынастарды ескермеу адамды ұзақ мерзімде жалғыздыққа ұшыратуы мүмкін, өйткені олар осы қарым-қатынастарды жоғалтуы мүмкін. Интроверттер мен невротиктер өздерінің "шынайы беттерін" бетпе-бет әңгімеге қарағанда онлайнда ашуға көбірек сезінеді және "нағыз өзіңізді" көрсету ашылуға көмектеседі.

People are more likely to form relationships with those who are in close physical proximity of them. Individuals are also more likely to begin an interaction with someone who is seen on a regular basis, showing that familiarity also influences interactions. Communicating on the Internet can allow individuals to become familiar with those who frequent the pages they converse on by recognizing usernames and pages. Regardless of how far away these individuals may be from each other, they are all in one confined space on the Internet which can give the feeling of being in the same place. The Internet also brings people together that may not have met because of physical distance. They can also go to specific websites where people share the same interests so they enter conversations knowing they already have similarities. This can contribute to why Internet relationships form so quickly. These online users do not have to go through the traditional stages that face to face interactions require in order to find similar interests. These face to face interactions usually take longer to find common ground but online users are able to dive right into conversations. While many with low self esteem do view social media as a safe outlet for disclosure, many do not receive positive feedback for their disclosures. People with low self esteem tend to post more negative thoughts on social media which has been shown to make them less liked by readers. Negative posts are also more likely to be ignored by readers in hopes that the discloser will stop and begin to post more positively. When someone who frequently shares negative thoughts posts something positive they do receive more positive feedback from readers. In contrast, someone with high self esteem is more liked by readers and tends to post more positively. If they do post something negative they tend to get more responses than those with low self esteem do. It has also been shown that having this social support and forming close relationships online decreases loneliness overtime. Some research does show that spending too much time on the Internet and forming these close relationships could take away time from existing non Internet relationships. Neglecting these relationships could make a person lonelier in the long run because they could lose these face to face relationships. Introverts and neurotic individuals have also been shown to feel more comfortable revealing their "true self" online than in face to face conversation and revealing the "real you" has been shown to help the discloser to form close relationships.

Әлеуметтік алаңдаушылық

Әлеуметтік дауылпаздықтан зардап шегетін адамдарға тікелей қарым-қатынас жасау өте қиын болуы мүмкін. Олар біреумен алғаш рет кездескенде, тартымды адаммен сөйлескенде немесе топтық іс-шараларға қатысқанда үлкен дауылпаздық сезінуі мүмкін. Бұл олардың жеке кездесулердегі қарым-қатынасын шектейді және оларды жақындық пен қатысу қажеттіліктерінен айырады. Интернеттегі қарым-қатынаста осындай алаңдаушылықтардың көп бөлігі болмағандықтан, әлеуметтік дауылпаздықтан зардап шегетін көптеген адамдар оны әлеуметтік байланыстар құру үшін пайдаланады. Зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік дауылпаздықтан зардап шегетін адамдар интернет арқылы жақын қарым-қатынас орнатуға көбірек бейім. Бұл қарым-қатынастар, әдетте, әлсіз таныстықтарға қарағанда онлайн режимінде күштірек болады.

Қауіптері

Интернетте өзін ашудың көп пайдасы бар, бірақ қауіптері де жетерлік. Интернетті дұрыс пайдаланбау, өзін ашу және мінез-құлықтағы проблемалар арасында байланыс бар. Интернетті дұрыс пайдаланбау – "адамның өмірінде қиындықтар тудыратын, бірақ нақты ауру немесе тәуелділік ретінде қарастырылмайтын интернетті пайдалану үлгілері" деп анықталады. Егер адам интернетті дұрыс пайдаланбауға және өзін ашуға бейім болса, бұл жеке ақпаратты (мекенжайы, үй телефоны және т.б.) және суреттерін онлайн таныстарына жіберу сияқты қауіпті әрекеттерге алып келуі мүмкін. Интернетті дұрыс пайдаланбаудың және өзін ашудың жоғары деңгейі онлайн қарым-қатынастың барлық түрлеріне жағымды ықпал етеді. Осы қарым-қатынас түрлеріне: адамдар жеке кездесіп, содан кейін онлайн байланыс арқылы қарым-қатынасты жалғастыратын алыс қашықтықтағы қарым-қатынастар; адамдар онлайн танысып, тек интернет арқылы байланыста болатын толығымен виртуалды қарым-қатынастар; және қарым-қатынас онлайн басталып, кейін жеке кездесуге ауысатын аралас режим жатады. Интернетті дұрыс пайдаланбау, өзін ашу және қауіпті мінез-құлық арасындағы байланыс, әсіресе олармен тек онлайн байланыста болған адамдармен байланыс құрудың жоғары деңгейіне байланысты, одан да үлкен мәселе тудыруы мүмкін.

Балалар

Интернет көпшілікке көңіл көтеру, білім және әлеуметтік байланыс құралы болғанымен, балалардың жеке ақпаратты жариялау жолы арқылы туындайтын қауіптерге толы. Олардың жеке өмірі ересектерге қарағанда тәуекелге ұшырауы мүмкін, себебі сайттарға ашық кіруге бейім. Зерттеушілер балалардың даму кезеңінде екенін ескере отырып, 8-11 жас аралығындағы "Құбылалық процессорлар" тобына жататынын айтады. Осы жаста көптеген балалар Интернетті ересектердің бақылаусыз, жалғыз пайдаланады. Сондықтан, қандай ақпаратты бөлісу керектігін өздері шешеді. "Пайдалану және қанағаттану" теориясы көбінесе Интернеттегі мотивацияны түсіндіру үшін қолданылады. Зерттеулер көрсеткендей, егер бұл теория балалардың Интернет қолдануымен және жеке ақпаратты ашуға бейімділігіне қатысты зерттелсе, түрлі мотивациялармен маңызды байланыстарды табуға болады. Ақпарат көзі ретінде Интернетті пайдаланатын балалар жеке мәліметтерін ашуға аз бейім. Кейбір мамандар мұндай балалар Интернеттегі ақпаратты жариялаудың қауіптерін жақсы түсінеді және осы себепті сақтық танытады деп санайды. Бірақ, әлеуметтік байланысты мақсатымен пайдаланатын балалар онлайн маркетологтар мен жеке ақпаратты және мінез-құлқы туралы мәліметтерді іздейтін қауіпті тұлғалардың ықпалына көбірек бой ұсынады. Мұндай балалардың мақсаты – қоғамдық қабылдау, сондықтан олар достарымен де, бейтаныстарымен де ақпарат бөлісіп, қарым-қатынас арқылы оңай мойынсоқтап алуға тырысады. Әлеуметтік мотивация жеке өмірге қатысты алаңдаушылықты азайтады, сондықтан балалар әлеуметтік жағдайда көріну және жауап алу үшін кез келген ақпаратты жариялауға дайын. Сондай-ақ, баладан жеке мәлімет алу үшін қарапайым ынталандыру жеткілікті екені анықталды. Оқушылар мұғаліммен жақындасып, өмірлері туралы көбірек айта бастағанда, сыныпта достық және әріптестік атмосфера қалыптасады. Сыныптағы оқушыларды жақсырақ түсіну оларға қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Мұғалім оқушылардың кім екенін, қандай қиындықтарға тап болып жатқанын, қандай қабілеттері бар екенін және жетістікке жетуі үшін не қажет екенін жақсырақ біле алады. Оқушының мұғаліммен жеке ақпаратты бөлісуі мұғалімге оқушылардың жеке қажеттіліктерін ескере отырып, тиімді қолдау көрсетуге және білім беру сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

The Internet, while providing most with a source of entertainment, knowledge, and social realms, is actually a large threat to children due to the ways in which they self disclose. Their privacy is often more at risk than is an adult's because of their openness to sites. Given that they are still developing, researchers say that they are in the "Cued Processors" group between the ages of eight and eleven. At this time, many children are using the Internet and are doing so alone, without the guidance and overseeing of an adult/guardian. Thus, they must use their own judgments to decide how much information to share on the various sites they visit. Uses and gratifications theory is often used to attempt to explain such things as motivation on the Internet. Studies have found that, if applied to the use of the Internet by children and their likelihood to disclose personal information, one can find significant correlations with various types of motivation. Children who use the Internet primarily as a source of information are less likely to give out personal information. Some theorize that these children are simply made to be more aware of the dangers of Internet disclosures and are more cautious because of this. But, children who mention social contact on the Internet as their first order use are more often the ones who submit to the attempts of online marketers and predators who seek their personal contact information and behavioral preferences. These children have goals of social acceptance in mind, and it seems to them that acceptance can be easily gained from sharing and communicating with friends and strangers alike. Socializing motives reduce privacy concerns, and children will disclose nearly anything online in order to be seen and responded to socially. It was also discovered that a simple incentive is usually enough to elicit personal information from a child. As the students feel more comfortable with the teacher and begin sharing more about their own lives, the environment of the classroom is one of camaraderie and friendship. By understanding the people in the classroom on a deeper level can open up opportunities to provide support to those involved. The teacher can better understand who the students are, what they struggle with, what their strengths are and what they need to succeed. Self disclosure from student to teacher allows the teacher to best support the students based on their individual needs, therefore providing an improved education.

Қиындықтар

Өзін-өзі ашуды сыныпқа енгізудің салдары ретінде жағымсыз жағдайлар мен қиындықтар туындайды. Мұғалім жеке өмірі туралы көп айтқан сайын, оқушылар мұғаліммен тым жақын қарым-қатынасқа түсуі мүмкін. Бұл мұғалімге деген құрметсіздікке немесе оқушы-мұғалім арасындағы дұрыс қарым-қатынасты сақтау мүмкін болмауына әкелуі мүмкін. Өзін-өзі ашу оқушы мен мұғалімнің рөлдері арасындағы шекараны бұрмалап, мұғалімнің сыныптағы рөлін тиімді атқаруына және оқу процесін дұрыс жүргізуіне кедерілтеу тудыруы мүмкін. Әр мәдениетте өзін-өзі ашудың қандай және қаншалықты деңгейде қабылдануына қатысты әртүрлі көзқарас бар. Мысалы, американдық студенттер қытайлық студенттерге қарағанда сыныптағы әріптестерімен көбірек ақпарат бөліседі. Олар көбінесе басқа елдердің студенттерінен гөрі сыныптастарымен өздері және қызығушылықтары туралы ашық әңгімелейді. Осы айырмашылық интернетте де байқалады. Кореялық студенттер әлеуметтік желілердегі блогтарда қысқа да нұсқаулы жазбалар жасайды. Ал американдық студенттер көбірек ақпарат бөлісіп, ізбасарларымен жеке мәліметтерін ортақтасады. Корея және Қытай сияқты ұжымдық мәдениеттерде адамдар көбірек ұялады, ал американдық мәдениетте жеке өмір туралы көп мәлімет беруге бейімділік бар. Адамның өзін-өзі ашудан тартынуының бір себебі – өзін жамандаудан қорқуы. Біз инстинктивті түрде адамдарды олардың қасиеттеріне сүйене отырып, «біз» және «өзге» топтарына бөлеміз. Егер адамдардың ерекшеліктері басым мәдениеттің өкілдерінен өзгеше болса, олар көбінесе жамандалады. Кейбір адамдарда жасырын жағдайлар болады, олар тек ашық айтқанда ғана білінеді, сондықтан жамандалудан қорқып, олар басқаларға айтпайды.