Жануарлар есігі

Кіріспе

Үй жануарларына арналған есік

Үй жануарларына арналған есік немесе қақпақ (мысалы, мысық есігі, мысық қақпағы, мысыққа арналған есік, ит есігі, ит қақпағы немесе күшік есігі) – үй жануарларына адамның көмегінсіз ғимаратқа өздігінен кіруге және шығуға мүмкіндік беретін кішкентай ашылу. Бастапқыда қарапайым тесіктер болған, қазіргі заманғы нұсқасы шарнырлы және көбінесе серіппелі панель немесе иілгіш қақпақ болып келеді, ал кейбіреулері электронды түрде басқарылады. Олар желден, жаңбырдан және ірі жануарлардан үйді қорғауға көмектеседі. Ұқсас люктер арқылы иттерді қоршаудан өткізуге болады. Бұған байланысты түсінік – үй жануарларына арналған тосқауыл, оны ашу адамға оңай, бірақ ол жануарлар үшін қауіпсіз кедергі болып табылады.

Мақсаты

Көптеген үй жануарларының иелері, әсіресе иттер мен мысықтар, үй жануарлары үшін арналған есіктің ыңғайлы екенін анықтады, себебі ол жануарларға қалауынша сыртқа шығып-кіруге мүмкіндік береді, иелерінің жануарды қолмен сыртқа шығару немесе кіргізу қажеттілігін азайтады, сондай-ақ жағымсыз мінез-құлықтарды, мысалы, сыртқа жіберу үшін қатты дауыстауды, есіктер мен қабырғаларды тырнауды және (әсіресе иттерде) үй ішінде зәр-дәрет тастауды болдырмайды. Олар сондай-ақ, жануар сыртта қалғанда, қолайсыз ауа-райы болған жағдайда, ешкімнің көмегінсіз үйге қауіпсіз оралуына көмектеседі.

Ерекшеліктері

Ең қарапайым түрі – төменгі салмақты жақтаулар, есік ашылған жерінің үстіне ілінеді, өздігінен жабылады, бірақ желге қарсы кедерісін арттыру үшін серіппелі механизммен жабдылуы мүмкін. Мұндай жақтаулардың жиектерінде магниттер орналасқан, ол есікті ауа райы мен желден қорғап, жабық ұстауға көмектеседі. Кейбір үй жануарларының есіктері қабырғаға бекітілген білдектерге ие және салон есіктері сияқты ашылады. Бұл есіктерде көбінесе серіппе немесе басқа да құрылғы болады, ол жануар өтіп кеткеннен кейін есікті жабуға мәжбүрлейді. Резеңке жақтаудың орнына салон стиліндегі есіктер көбінесе пластиктен, акрилден немесе плексигластан жасалады, ал панельдер ауаның кірмеуіне қарсы тығыздалған. Тағы бір жиі кездесетін мүмкіндік – құрылғының ашылуын бір бағытта немесе екінші бағытта шектеуге арналған реттелетін құлып; мысалы, жануарға түнгі уақытта кіруге рұқсат беру, бірақ иесі келесі күні таңертең құлыпты босатқанға дейін қайта шығуына жол бермеу. Көбінесе қысқаруға болатын тырнақтары мен иілгіш тырнақтары бар мысықтар сияқты кейбір жануарлар бір жақты үй жануарларының есіктерін, әсіресе «жақтау ішінде жақтау» дизайнын айналып өтуді үйренеді. Көбінесе сондай-ақ қандай да бір құлыптау механизмі болады және есіктің ішкі жағындағы сол және оң жақтағы параллель рельстерге қатты пластинаны жылдыру арқылы жабылуы мүмкін, бұл жаман ауа райында немесе иелері үй жануарларымен саяхаттағанда пайдалы. Үй жануарларының есіктері әдетте кез келген жануар үшін қауіпсіз болу үшін жасалады. Панельдер көбінесе жануарды тұтқындамайтын және жарақаттамайтын жұмсақ винилден жасалған. Арзан, оңай ауыстырылатын үй жануарларының есіктері пластиктен жасалған және үлкен, белсенді жануарлар үшін жеткілікті берік болмауы мүмкін. Үй жануарларының есіктері көбінесе фанерадан немесе пластик панельді есіктерге орнатылады, онда үлкен дөңгелек тесік кесіп алу оңай, бірақ кірпіш қабырғаға немесе (егер тесігі бар герметикалық блок алынса) екі қабатты шыны есікке де орнатуға болады. Соңғысы салыстырмалы түрде қымбат нұсқа, бірақ кейбір жағдайларда ол жалғыз балама болуы мүмкін. Жылжымалы шыны есіктерге қойылатын алынып тасталатын үй жануарларының есіктері де бар. Жаңа технологиялар арнайы материалдарды, автоматтандыруды, уақытты бақылау құрылғыларын және/немесе нашар оқшаулау, жел соғу, жоғары шу деңгейі, жануарлардың қауіпсіздігінің жеткіліксіздігі және кіруге кедеріс келтіретін сияқты жалпы проблемаларды шешуге арналған күрделі сенсорларды пайдаланатын үй жануарларының есіктерінің жаңа буынының пайда болуына әкелді.

The simplest type are bottom weighted flaps hung from the top of the opening, which swing shut on their own, but may be spring aided to increase wind resistance. These flaps often feature magnets around the edges to help keep the door closed against weather and wind. Some pet doors have side mounted hinges and swing open like saloon doors. These pet doors usually have a spring or other contrivance to force their closure after the pet has gone through. Instead of a rubber flap, saloon style doors are often made from plastic, acrylic, or plexiglass, and the panels are fitted with weather seal to help keep weather outside. Another common feature is an adjustable catch to restrict the opening of the device to either one direction or the other; for example, to allow the pet to come in for the night, but not go out again until the owner releases the catch the next morning. Some pets, mostly cats with their retractile claws and flexible paws, learn to circumvent one way pet doors, especially the "flap within flap" design. Most also have a locking mechanism of some kind, and can be closed off by sliding a rigid plate into parallel rails on the left and right of the interior side of the pet door, useful during bad weather or when the owners are traveling with their pets. Pet doors are generally designed to be safe for any type of pet. The panels are often designed with soft vinyl that does not trap or injure the animal. Cheap, easily replaceable pet doors are made from plastic and may not always be robust enough for large, boisterous pets. Pet doors are most often fitted in a plywood or plastic paneled door, into which it is straightforward to cut a large round hole, but can also be fitted in brickwork or (if a sealed unit is obtained with the hole already provided) in a double glazed door. The latter is a relatively expensive option but may be the only alternative in some cases. Removable pet doors suitable for sliding glass doors are also available. Innovation has contributed to a new generation of more expensive pet doors making use of specific materials, automation, time control devices, and/or sophisticated sensors to deal with common problems like poor insulation and drafts, higher noise levels, insufficient pet safety and access difficulties.

Тарих

Оксфорд ағылшын сөздігі "мысық қақпағы" деген тіркесті 1957 жылы, ал "мысық есігі" деген тіркесті 1959 жылы алғаш рет тіркеген, бірақ бұл идея одан да ертерек пайда болған. Ауылдық жерлерде мысық есіктері (көбінесе қарапайым тесіктер) қабырғаларда, есіктерде, тіпті астық пен ұн сақталатын жерлердің шатырындарында жабайы мысықтарды шақырып, осы қоймаларды жейтін кеміргіштерді аулауға мүмкіндік берген. Адамның жабайы мысықтарды жартылай қолға үйретуі Кипрде кем дегенде б.з.д. 7500 жылға дейін, ал үй мысығы ежелгі Египетте (б.з.д. 6000 жылдан бастап) астыққа тәуелді өмірдің бір бөлігі болған. Қазіргі заманда бұл функция көбінесе жоғалған, бірақ Испанияның Валенсиясы және Францияның Вонаж сияқты кейбір ауылдық аймақтарда фермалық мысық есіктері мен тесіктері (lang es,) әлі де кең таралған. 14 ғасырдың ағылшын жазушысы Джеффри Чосер өзінің "Кентербери ертегілерінен" ("Миллер ертегісі", 14 ғасырдың соңы) қарапайым мысық тесігін сипаттаған. Онда есіктің қағылған дыбысына жауап келмейтін қызметші, мысық есігінен ішке қарап тұрады: «Тесік тапты, тақтаның төменгі жағында,Мысықтың кіретін әдеті бар жерде,Сол тесіктен терең қарады,Ақырында оны көріп қалды». Эксетер соборында ең көне құжатталған мысық кіретін тесігі бар деп саналады, мұрағаттар собордың шеберлеріне Уильям Коттонның, Эксетер епископының (1598–1621) мысығына есікте тесік жасау үшін сегіз пенс төленгенін көрсетеді, осылайша ол тышқандар мен егеуқұйрықтарды аулауға мүмкіндік алған. Қалалық аңыздың ерте заманауи мысалы ретінде үй жануарларына арналған есіктің ойлап табылуы Исаак Ньютонға (1642–1727) таңылған. 1893 жылы жарияланған анонимді мақалада Ньютонның ересек мысығы үшін үлкен, ал оның балалары үшін кішкентай тесік жасағаны, балаларының үлкен тесіктен де өте алатынын түсінбегені айтылған. Ньютонның өмірбаянын жазған екі автор Ньютонның "кабинетінде иті де, мысығы да болмаған" деген сөздерді келтіреді. Дегенмен, Ньютонның Троица колледжінің студенті болған Дж. М. Ф. Райт 60 жыл бұрынғы естелігінде осы оқиғаны (көзі белгісіз дереккөзден) былай баяндаған: «Бұл оқиға шындыққа жата ма, жатпаса да, бүгінгі күнге дейін есікте мысық пен оның балаларының кіре алатындай екі тесік бар екені сөзсіз». Қазіргі заманғы мысық қақпақтары кейбір елдерде, тіпті қалалық ортада да танымал, әсіресе Ұлыбританияда, онда мысықтардың шамамен 74% сыртқа шығуға мүмкіндік алады. Иттерге арналған есіктер Солтүстік Американың қала маңындағы аудандарында жиі кездеседі, көбінесе қоршалған аулаларға апарады. Үй жануарларына арналған есіктер сондай-ақ қала маңындағы үйлер мен гараждар арасында да жиі кездеседі, осылайша үй жануарларына байланысты қоқыстарды (мысық қораптары, ит азығы және т.б.) үй жануарлары еркін кіре алатын гаражда сақтауға болады.

The Oxford English Dictionary records the first use of the phrase "cat flap" in 1957 and "cat door" in 1959, but the idea is much older. In rural areas, cat doors (often simple holes) in the walls, doors or even roofs of grain and flour storage spaces have long been used to welcome feral cats to hunt rodent pests that feed on these stores. Human semi domestication of wildcats dates back to at least 7,500 BC in Cyprus, and the domestic cat was a part of everyday life in grain dependent ancient Egypt (ca. 6,000 BC onward). In modern times, this function is mostly lost, but in some rural areas, such as Valencia, Spain, and Vaunage, France, farm cat doors and holes (lang es, ) are still common. The 14th century English writer Geoffrey Chaucer described a simple cat hole in the "Miller's Tale" from his Canterbury Tales (late 14th century). In the narrative, a servant whose knocks go unanswered uses the cat door to peek in:lAn hole he foond, ful lowe upon a bordTher as the cat was wont in for to crepe,And at the hole he looked in ful depe,And at the last he hadde of hym a sighte. Exeter Cathedral is thought to have the oldest documented cat access hole, with records indicating a payment of eight pence made to the cathedral carpenters to cut a hole in the door to enable the cat of William Cotton, Bishop of Exeter 1598 1621 to catch rats and mice. In an apparent early modern example of urban legend, the invention of the pet door was attributed to Isaac Newton (1642–1727) in a story (authored anonymously and published in a column of anecdotes in 1893) to the effect that Newton foolishly made a large hole for his adult cat and a small one for her kittens, not realizing the kittens could use the large hole as well. Two Newton biographers cite passages saying that Newton kept "neither cat nor dog in his chamber". Yet over 60 years earlier, a member of Newton's alma mater Trinity College, one J. M. F. Wright, reported this same story (from an unknown source) in his 1827 memoir, adding: "Whether this account be true or false, indisputably true is it that there are in the door to this day two plugged holes of the proper dimensions for the respective egresses of cat and kitten." Modern cat flaps are popular in some countries, even in urban environments, particularly the United Kingdom where it is estimated that about 74% of cats have access to the outdoors. Dog doors are common in suburban North America, where they mostly lead to fenced in yards. Pet doors are also common between suburban homes and their attached garages, so that pet related mess (cat box, dog food, etc.) can be kept in the garage with pets having free access.

Электрлік үй жануарлары есіктері

Таңдаулы кіруге мүмкіндік беретін бірнеше түрлі үй жануарлары есіктері бар. Бұл типтегі үй жануарлары есігінің қарапайым үлгілерге қарағанда артықшылығы – жақсартылған ауа райына төзімділігі және үйді қаңғыбас жануарлар мен басқа да қолайсыз жануарлардан қорғау. Кейбір үлгілерде үй жануарларының мойнына тағылатын тұрақты магнит қолданылады, ол есік панелін ашатын электромагниттік механизмді магнит жеткен кезде іске қосады; бірнеше үй жануарына бір есікке сәйкес келетін мойлықтар тағылуы мүмкін. Инфрақызыл құлыптары бар үй жануарлары есіктері тек мойлыққа орнатылған құрылғы құлыптың қабылдағышына дұрыс кодты жібергенде ғана ашылады, бұл иелеріне әртүрлі үй жануарлары пайдалана алатын бірнеше жапқыштарға ие болуға мүмкіндік береді, мысалы, кішкентай мысықтарға арналған аулаға шығатын жапқыш және үлкен иттерге арналған жүгіру алаңына кіретін есік. Екі түрдің де бірін таңдап, бір үй жануарына сыртқа шығуға рұқсат беруге, ал екіншісінен бас тартуға болады (мысалы, үйден шығуға болмайтын ауру жануар). Жаңа модельдердің кейбіреулері үй жануарларының микрочипін электронды түрде оқу үшін радиожиілік идентификациясын қолданады. Бұл мысықтың мойнына мойлық тағу қажеттігін жояды, себебі ол жоғалып кетуі мүмкін. Басқа жоғары сапалы есіктер RFID кілтін пайдаланады. Кілт үй жануарының мойнына бекітіледі, ал электр есігі тек сол кілттерге ғана ашылады.

Иттерге арналған шұлық

Англияда, Ирландияда және көптеген мал қоршаулары мен қабырғалары бар, адамдардың жаяу өтетін жолдарында стильдердің жанында жиі ағаштан жасалған, көтерілетін иттерге арналған тесіктер болады, себебі иттер стиль сатыларына өрмелеуге жарамсыз және көбінесе қоршаудан көтеруге ауыр болады.

Үй жануарлары қақпалары

Үй жануарлары есігімен байланысты тағы бір идея – үй жануарларының қақпасы. Бұл адамдарға оңай қолданылатын, үй жануарларын іште (немесе сыртта) ұстап, олардың бас бармақпен басқарылатын қосқыш немесе тегіс есік тұтқасымен ашу әрекеттерін болдырмайтын құрылғы. Ол сондай-ақ, қандай үй жануары үшін жобаланған болса, оның секіріп өте алмайтындай биік болады. Қақпалардың түрлері әртүрлі, бірақ көбінесе олар ағаш немесе металл таяқшалардан немесе сым тордан жасалады. Олардың ені реттеліп, кез келген кіреберіс, дәліз немесе терезеге орнатылуы мүмкін. Оларды көбінесе бөлмені желдетіп тұрғанда, экрансыз есікті ашу арқылы үй жануарларын іште ұстауға, немесе балалар бөлмесінен немесе асханадан үй жануарларын тыс ұстауға қолданады.

Үй жануарларына арналған кедергілер

Үй жануарларына арналған тосқауылдар көбінесе матадан жасалады және ең көп баспалдақтарды қорғау үшін қолданылады. Олар екі балюстрада арасында және қабырға мен балюстрада арасында орнатуға мүмкіндік береді, сонымен қатар оларды өзгертуге және оңай көшіруге болады.