Жордан саяси жүйесі: парламенттік монархия, премьер-министр басқарады. Конституциялық монархия, корольдің үлкен ықпалы бар. 1999 жылдан бері Әбдулла II билікте.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үкімет жүйесі
Government system
Иордания саясаты парламенттік монархия аясында жүзеге асырылады, онда Иорданияның премьер-министрі үкімет басшысы болып табылады және көп партиялық жүйе бар. Иордания 1952 жылдың 8 қаңтарында жарияланған Конституцияға негізделген конституциялық монархия. Патша өзі тағайындайтын және Парламент алдында жауапты болатын үкімет арқылы билігін жүзеге асырады. Көптеген парламенттік монархиялардан өзгеше, Иордания монархиясы тек рәсімдік емес, король елдің істеріне маңызды ықпал етеді. Иордания королі Абдулла II 1999 жылдан бері, әкесі Хусейн патшаның қайтысынан бастап билік құрып келеді. Бишер Әл Хасауне 2020 жылдың 7 қазанынан бері премьер-министр қызметін атқарып келеді.
The politics of Jordan takes place in a framework of a parliamentary monarchy, whereby the Prime Minister of Jordan is head of government, and of a multi party system. Jordan is a constitutional monarchy based on the constitution promulgated on January 8, 1952. The king exercises his power through the government he appoints which is responsible before the Parliament. In contrast to most parliamentary monarchies, the monarchy of Jordan is not ceremonial, with the King having significant influence over the affairs of the country. King Abdullah II of Jordan has been sovereign since the death of his father, King Hussein, in 1999. Bisher Al Khasawneh has been Prime Minister since 7 October 2020.
Заң шығарушы билік
Заң шығару билігі екі палаталы Ұлттық жиналыста (Маджлис әл-Умма) шоғырланған. Ұлттық жиналыстың екі палатасы бар. Депутаттар палатасының (Маджлис әл-Нуваб) 130 мүшесі бар, олар төрт жылдық мерзімге бір мандатты округтер бойынша сайланады, сондай-ақ 15 орын әйелдерге арнайы сайлау коллегиясы арқылы, тоғыз орын христиандарға және үш орын чечендер мен черкестерге бөлінген. Депутаттар палатасы халықпен сайланады, бірақ оның негізгі заң шығару мүмкіндіктері заңдарды бекіту, қабылдамау немесе түзетумен шектеледі, заң жобаларын ұсынуға құқығы шамалы.
Legislative power rests in the bicameral National Assembly. The National Assembly (Majlis al Umma) has two chambers. The Chamber of Deputies (Majlis al Nuwaab) has 130 members, elected for a four year term in single seat constituencies with 15 seats reserved for women by a special electoral college, nine for Christians and three for Chechens/Circassians. While the Chamber of Deputies is elected by the people, its main legislative abilities are limited to approving, rejecting, or amending legislation with little power to initiate laws.
Сот тармағы
Сот жүйесі үкіметтің басқа екі тармағынан толығымен тәуелсіз. Конституцияда үш санаттағы соттар қарастырылған – азаматтық (бұл жағдайда "жалпы"), діни және арнайы соттар. Жалпы соттар бірінші деңгейде азаматтық және қылмыстық істерді қарастырады – Бірінші инстанция немесе татуластыру соттары, екінші деңгейде – апелляциялық соттар, ал кассациялық сот – мемлекеттің ең жоғары сот органы болып табылады. Діни соттардың екі түрі бар: Ислам заңдары мен азаматтық жағдайларды қолданатын шариғат соттары және Иорданияда ресми түрде танылған басқа діни қауымдардың трибуналдары.
The judiciary is completely independent from the other two branches of the government. The constitution provides for three categories of courts—civil (in this case meaning "regular"), religious, and special. Regular courts consist of both civil and criminal varieties at the first level—First Instance or Conciliation Courts, second level—Appelette or Appeals Courts, and the Cassation Court which is the highest judicial authority in the kingdom. There are two types of religious courts: Sharia courts which enforce the provisions of Islamic law and civil status, and tribunals of other religious communities officially recognized in Jordan.
Саяси жағдайлар
Хусейн патша 1953 жылдан 1999 жылға дейін Иорданияны басқарды, өзінің әскерінің адалдығына сүйене отырып, Иорданиядағы иорданиялықтар мен палестиналық қауымдастықтар үшін бірлік пен тұрақтылықтың символы ретінде қызмет етті. Хусейн патша 1989 жылы әскери жағдайды жойды және Батыс жағалауды Израильге жоғалтқаннан кейін және Иорданиядағы жағдайды сақтау үшін басталған саяси партияларды тоқтатты. 1989 және 1993 жылдары Иорданияда еркін және әділ парламент сайлаулары өтті. Сайлау заңына енгізілген даулы өзгерістер ислами партияларды 1997, 2011 және 2013 жылдарғы сайлауларды бойкоттауға мәжбүр етті. Абдулла II патша 1999 жылдың ақпанында әкесі Хусейннің қайтысынан кейін оның орнын басты. Абдулла Иорданияның Израильмен бейбітшілік шарты мен АҚШ-пен қарым-қатынасын қайта бекіту үшін жылдам әрекет етті. Өкімет басындағы алғашқы жылында Абдулла үкіметтің басымдығын экономикалық реформаға қайта бағыттады. Иорданияның үнемі жалғасып келе жатқан экономикалық қиындықтары, өсіп келе жатқан халқы және ашық саяси орта түрлі саяси партиялардың құрылуына әкелді. Көбірек тәуелсіздікке ұмтылып, Иорданияның парламенті бірнеше билік өкілдеріне қарсы жемқорлық айыптауларын тергеді және түрлі саяси көзқарастарды, соның ішінде саяси исламистердің пікірлерін білдіретін маңызды платформаға айналды. 2011 жылдың 1 ақпанында король Абдулла үкіметін таратып жібергені жарияланды. Бұл Тунис жасмин революциясы және көршілес Египеттегі жағдайлар аясында алдын ала жасалған қадам ретінде қарастырылды.
King Hussein ruled Jordan from 1953 to 1999, surviving a number of challenges to his rule, drawing on the loyalty of his military, and serving as a symbol of unity and stability for both the Jordanians and Palestinian communities in Jordan. King Hussein ended martial law in 1989 and ended suspension on political parties that was initiated following the loss of the West Bank to Israel and in order to preserve the status quo in Jordan. In 1989 and 1993, Jordan held free and fair parliamentary elections. Controversial changes in the election law led Islamist parties to boycott the 1997, 2011 and 2013 elections. King Abdullah II succeeded his father Hussein following the latter's death in February 1999. Abdullah moved quickly to reaffirm Jordan's peace treaty with Israel and its relations with the United States. Abdullah, during the first year in power, refocused the government's agenda on economic reform. Jordan's continuing structural economic difficulties, burgeoning population, and more open political environment led to the emergence of a variety of political parties. Moving toward greater independence, Jordan's parliament has investigated corruption charges against several regime figures and has become the major forum in which differing political views, including those of political Islamists, are expressed. On February 1, 2011, it was announced that King Abdullah had dismissed his government. This has been interpreted as a pre emptive move in the context of the Tunisian Jasmine Revolution and unfolding events in nearby Egypt.
Орталықсыздандыру
Король Абдулла II және Иордания үкіметі Мадаба облысын пилоттық жоба ретінде орталықсыздандыру процесін бастады, елді үш аймаққа – Солтүстік, Орталық және Оңтүстік аймақтарына бөлді. Үлкен Амман қалалық әкімдігі жоспардан шығарылған, бірақ олар да осыған ұқсас орталықсыздандыру процесін іске қосады. Әр аймақта өкілдер сайланыммен құрылатын кеңес болады, ол аймақтың саяси, әлеуметтік, құқықтық және экономикалық мәселелерін шешеді. Бұл орталықсыздандыру процесі Иорданияның демократияландыру бағдарламасының бір бөлігі.
King Abdullah II and the Jordanian Government began the process of decentralization, with the Madaba governorate as the pilot project, on the regional level dividing the nation into three regions: North, Central, and South. The Greater Amman Municipality will be excluded from the plan but it will set up a similar decentralization process. Each region will have an elected council that will handle the political, social, legal, and economic affairs of its area. This decentralization process is part of Jordan's Democratization Program.
Сыбайлас жемқорлық
Иордания 180 елдің ішінде Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде 47-орында тұр. Иордания Конституциясы бойынша, парламент мүшесі үкіметпен қандай да бір қаржылық немесе кәсіптік байланыста бола алмайды, ал патшалық отбасының мүшелері үкіметте қызмет ете алмайды. Дегенмен, Иорданияда сыбайлас жемқорлық мәселесі прогресске қарамастан әлі де бар. Сыбайлас жемқорлыққа қатысты жағдайларды Сыбайлас жемқорлыққа қарсы комиссия қарастырып, кейін заңдық шаралар үшін сотқа жібереді. Иорданиядағы сыбайлас жемқорлық негізінен туыстық жеңілдіктер, жақындық және пара беру түрінде көрінеді.
Jordan ranked 47th out of 180 nations in the Corruption Perceptions Index. The Constitution of Jordan states that no member of Parliament can have any financial or business dealings with the government and no member of the royal family can be in the government. However, corruption remains a problem in Jordan despite progress. Corruption cases are examined by the Anti Corruption Commission and then referred to the judiciary for legal action. Corruption in Jordan takes the form of nepotism, favouritism, and bribery.
2018 жылғы наразылық
2018 жылғы Иорданиядағы наразылықтар 30 мамыр күні 30-дан астам кәсіподақ ұйымдастырған жалпы ереуіл ретінде басталды, себебі Хани Мулки үкіметі Парламентке жаңа салық заңын ұсынған болатын. Бұл заң жобасы Иорданияның өсіп келе жатқан мемлекеттік қарызын шешу үшін ХВҚ қолдаған шараларға байланысты болды. Ереуілден кейін 31 мамыр күні үкімет халықаралық мұнай бағасының өсуіне байланысты отын мен электр энергиясының бағасын көтерді, бұл халық арасындағы наразылықты күшейтті. 1 маусымда король Абдулла араласып, бағаның өсуін тоқтатуға бұйырды. Мулки 4 маусымда патшаға отставкасын ұсынғанға дейін наразылықтар төрт күнге созылды, содан кейін оның білім министрі Омар Разаз премьер-министр болды. Разаз жаңа салық заңын қайтарып алу ниетін жариялағаннан кейін ғана наразылықтар тоқтады.
The 2018 Jordanian protests started as a general strike organized by more than 30 trade unions on 30 May 2018 after the government of Hani Mulki submitted a new tax law to Parliament. The bill followed IMF backed measures to tackle Jordan's growing public debt. The day following the strike on 31 May, the government raised fuel and electricity prices responding to an increase in international oil prices, which led to more public discontent. On 1 June King Abdullah intervened and ordered the freeze of the price hikes. The protests continued for four days until Mulki submitted his resignation to the King on 4 June, and Omar Razzaz, his education minister, became Prime Minister. Protests only ceased after Razzaz announced his intention of withdrawing the new tax bill.