Кіріспе

Джеймс Перси Фицпатриктің кітабы "Бушвельдтің жорығы" – Оңтүстік Африкалық автор сэр Джеймс Перси Фицпатриктің шын оқиғасы. 1907 жылғы кітап Фицпатриктің 1880-ші жылдардағы саяхаттары мен оның иті Джок туралы баяндайды, Джок – Стаффордшир бультерьерінің және басқа тұқымның қоспасы болған. Ол Трансвальдың (содан кейін Оңтүстік Африка Республикасы) Бушвельд аймағында дүкенші, кеншінің көмекшісі, журналист және өгіз арбасын тіркеп жұмыс істеген.

Жарияланым

Фитцпатрик кейінірек осы оқиғаларды төрт баласына ұйықтамас бұрын әңгіме етіп берді. Фитцпатриктің жақсы досы Рудьярд Киплинг те осы әңгіме айту кештеріне қатысып, ақырында оны осы әңгімелерді кітап түрінде жинауға көндірді. Кітаптың суреттері Э Edmund Caldwell салған.

AD Donker Publishers баспасынан шыққан, кеңінен қолжетімді Оңтүстік Африканың «жаңартылған» басылымы, редакторы Линда Розенбергтің сөзіне сәйкес, «жазықсыз нәсілдік сілтемелерден» тазартылған, ал «эзотерикалық тартымдылық пен қарапайым философиялық үлгісі өзгеріссіз қалды».

Мүсін

Перси Фицпатриктің қызы және жалғыз тірі қалған баласы Сесили Нивен, Джок туралы әңгімелерде маңызды орындарға қола тақталар мен мүсіндер орнату арқылы Lowveld аймағында әкесінің есімін мәңгі есте қалдырды. Жоктың ең әйгілі мүсінін Оңтүстік Африканың танымал суретшісі Иван Митфорд Барбертон жасаған. Ол алғаш Лоувельдтегі шаруа қожалығында орнатылған, бірақ 1984 жылы қаланың құрылған күніне орай Барбертон, Мпумаланга қалалық әкімдігіне көшірілді.

Фильмдер

Уилбур Смит кітапты ешқашан түсірілмеген фильмнің сценарийіне бейімдеді. 1986 жылы кітап Джонатан Рэндс, Гордон Мулхолланд және Джоселин Бродерик түскен, ал Мфубу Джок рөлінде сомдаған фильмге айналдырылды. Алайда, фильм американдық көрермендерге ұнамады, себебі оның трагикалық соңы болды. Сондықтан 1994 жылы осы көрермендерге көбірек ұнайтын аяқталған тағы бір көркем фильм шықты. 2007 жылдың соңында Дункан МакНейли және шағын аниматорлар тобы Нельспруйттен Йоханнесбургке көшіп, "Бошвельдтің Джок" фильмінің өндірісін бастады. Фильмді аяқтауға 25 аниматордан тұратын команда 3 жыл жұмсады. 2009 жылдың ортасында фильмді стереоскопиялық форматта аяқтау туралы шешім қабылданды. 2012 жылдың 24 шілдесіне "Jock the Hero Dog" атты 3D анимациялық фильмнің көрсетілімін жоспарлап, канадалық әнші Брайан Адамс бас кейіпкерге дауыс берді.

Сын

Кітапты жақында оқыған зерттеушілер оның отаршылдық әңгімелеріне сын тұрғысынан қарау қажет екенін айтты, әсіресе оның нәсілдік тұрғыдан мәселелі тілі, отаршылдық стереотиптері және империализмді қастерлеуі ескерілгенде. Джок Фицпатриктің постскриптісінде тсонга халқы "төмен дәрежелі нәсілдермен араласудан бүлінген" зулу халқы деп сипатталады. Сынаушы Стивен Грей бұл кітаптың Фитцпатриктің империялық құндылықтарының бір құралы екенін көрсетіп берді. Дрю Форрест бұл кітаптың Оңтүстік Африкадағы апартеідтен кейінгі құндылықтарға қарсы екенін, бірақ Оңтүстік Африка тарихының осы дәуірінен сабақ алу үшін толық нұсқасы қолжетімді болуы керек деп мәлімдейді.